Dập tủy sống cổ có nguy hiểm không và những điều cần biết

Dập tủy sống cổ là gì?

Tủy sống cổ kéo dài từ đốt sống C1 đến C7, đóng vai trò trạm trung chuyển tín hiệu giữa não bộ và các cơ quan trong cơ thể. Các tai nạn giao thông, té ngã từ trên cao hoặc va chạm thể thao mạnh có thể làm gãy đốt sống, trật khớp hoặc vỡ đĩa đệm, tạo lực nén ép trực tiếp gây đụng dập mô tủy.

Mức độ nguy hiểm của dập tủy sống cổ thay đổi theo vị trí và phạm vi mô thần kinh bị phá hủy. Tổn thương đoạn tủy cổ cao từ C1 đến C4 có nguy cơ tử vong cao nhất do ức chế cơ hoành điều khiển nhịp thở. Trong khi đó, thương tổn đoạn tủy C5 đến C7 thường để lại di chứng liệt nửa người hoặc liệt cả hai tay và hai chân, đi kèm tình trạng rối loạn kiểm soát tiểu tiện và đại tiện kéo dài.

Nguy cơ suy hô hấp và rối loạn tuần hoàn đe dọa tính mạng

Biến chứng nguy hiểm hàng đầu của dập tủy sống cổ là suy hô hấp cấp tính. Các rễ thần kinh xuất phát từ đoạn tủy C3 đến C5 trực tiếp chi phối cử động của cơ hoành. Khi tủy cổ bị dập nát, tín hiệu điều khiển hô hấp bị gián đoạn khiến cơ hô hấp tê liệt, người bệnh thở yếu dần hoặc ngừng thở đột ngột sau chấn thương.

Bên cạnh nguy cơ hô hấp, tình trạng này còn kích hoạt sốc thần kinh do mất trương lực mạch máu. Hiện tượng giãn mạch ồ ạt dẫn đến tụt huyết áp sâu và nhịp tim chậm nguy hiểm, làm giảm lượng máu nuôi tim, não và chính vùng tủy bị thương. Nếu không được đặt nội khí quản hỗ trợ thở và kiểm soát huyết động khẩn cấp, nạn nhân có thể tử vong rất nhanh.

Di chứng liệt tứ chi và rối loạn tiểu tiện kéo dài

Tủy sống cổ là đường dẫn truyền thần kinh duy nhất nối não bộ với hai tay và hai chân. Khi nhu mô tủy bị đụng dập hoàn toàn, toàn bộ cảm giác và khả năng vận động dưới vùng tổn thương sẽ biến mất, khiến người bệnh rơi vào tình trạng liệt tứ chi vĩnh viễn. Ngay cả trường hợp tổn thương không hoàn toàn, khả năng cử động bàn tay hay bước đi cũng bị suy giảm nghiêm trọng.

Ngoài vận động, dập tủy sống cổ còn làm mất kiểm soát cơ thắt bàng quang và hậu môn. Bệnh nhân thường gặp tình trạng bí tiểu, tiểu tiện không tự chủ hoặc đại tiện mất kiểm soát. Các di chứng này không chỉ cản trở sinh hoạt cá nhân mà còn làm tăng nguy cơ nhiễm trùng tiết niệu và loét tỳ đè do bất động lâu ngày.

Nguyên tắc sơ cứu cố định cột sống cổ tại hiện trường

Nhiều trường hợp dập tủy trở nên trầm trọng hơn do sơ cứu sai cách. Việc gập cổ, ngửa đầu hoặc vận chuyển nạn nhân tùy tiện có thể khiến các mảnh xương gãy chọc rách bao tủy, biến tổn thương nhẹ thành đứt tủy hoàn toàn.

Nguyên tắc sơ cứu quan trọng nhất là cố định trục đầu, cổ và thân mình thẳng hàng. Người hỗ trợ cần đặt nạn nhân nằm ngửa trên mặt phẳng cứng, dùng nẹp cổ chuyên dụng hoặc chèn bao cát hai bên tai nhằm ngăn cổ cử động. Khi di chuyển, phải có nhiều người cùng nâng theo kỹ thuật lăn khúc gỗ và chuyển bằng cáng cứng đến cơ sở y tế gần nhất, tuyệt đối không bế xốc hay chở bằng xe máy.

Hướng can thiệp y khoa và điều trị phục hồi chức năng

Tại bệnh viện, người bệnh được thăm khám cấp cứu, duy trì hô hấp và chỉ định chụp cộng hưởng từ để đánh giá chi tiết tình trạng đụng dập tủy. Bác sĩ chuyên khoa ngoại thần kinh có thể chỉ định phẫu thuật nhằm giải phóng chèn ép ống tủy, nắn chỉnh đốt sống trật và cố định cột sống cổ bằng nẹp vít chuyên dụng.

Sau giai đoạn phẫu thuật và hồi sức, bệnh nhân cần bước vào quá trình tập phục hồi chức năng kiên trì. Các bài tập vận động, tập thở và phục hồi phản xạ cơ vòng giúp hạn chế biến chứng cứng khớp, teo cơ và hỗ trợ phục hồi tối đa phần dẫn truyền thần kinh còn sót lại. Sự đồng hành của gia đình và kỹ thuật viên vật lý trị liệu đóng vai trò quyết định trong việc cải thiện chất lượng sống của người bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích nâng cao nhận thức y khoa, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y tế chuyên sâu. Khi phát hiện người bị tai nạn nghi có tổn thương vùng cổ, người xung quanh tuyệt đối không tự ý nắn bóp, bẻ cổ hay cho uống thuốc. Mọi đánh giá tổn thương và can thiệp điều trị cần được thực hiện khẩn cấp tại bệnh viện có chuyên khoa ngoại thần kinh.

Tóm tắt

Dập tủy sống cổ là tổn thương thần kinh đặc biệt nguy hiểm với nguy cơ suy hô hấp, sốc tim và liệt tứ chi vĩnh viễn. Việc nhận biết mức độ rủi ro, sơ cứu cố định cổ đúng cách tại hiện trường và kịp thời đưa nạn nhân đến cơ sở y tế là chìa khóa then chốt giúp bảo toàn tính mạng và mở ra cơ hội phục hồi cho người bệnh.