Cúm A/H5N1 và những thông tin quan trọng cần biết để phòng bệnh

Cúm A/H5N1 là gì?

Cúm A/H5N1 thuộc nhóm virus cúm gia cầm có độc lực cao, thuộc họ Orthomyxoviridae. Chủng virus này thường lưu hành trong quần thể thủy cầm hoang dã và gia cầm nuôi như gà, vịt, chim cút. Khi xâm nhập vào cơ thể con người, virus tấn công sâu vào các tế bào biểu mô đường hô hấp, đặc biệt là đường hô hấp dưới. Điểm đặc trưng của các ca nhiễm cúm A/H5N1 trên người là tỷ lệ xuất hiện viêm phổi cấp tiến triển nhanh và suy hô hấp rất cao, đòi hỏi sự can thiệp y tế chuyên sâu từ sớm. Hiện nay, y học thế giới vẫn đang giám sát chặt chẽ các biến thể của chủng virus này nhằm ngăn chặn nguy cơ đột biến thích ứng lây lan rộng rãi giữa người với người.

Nguồn lây và các con đường lây truyền cúm A/H5N1 sang người

Virus cúm A/H5N1 lưu hành chủ yếu ở các loài thủy cầm hoang dã và gia cầm nuôi như gà, vịt, ngan, ngỗng. Mầm bệnh có trong chất tiết đường hô hấp, nước bọt và phân của gia cầm bị nhiễm bệnh.

Con người bị lây nhiễm chủ yếu qua đường hô hấp khi hít phải bụi khí dung, giọt bắn mang mầm bệnh phát tán từ chuồng trại, hoặc tiếp xúc trực tiếp bằng tay với gia cầm sống, gia cầm ốm chết, rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng. Ngoài ra, việc giết mổ, sơ chế gia cầm tươi sống không có đồ bảo hộ hoặc sử dụng thực phẩm chưa nấu chín kỹ như tiết canh gia cầm cũng tạo điều kiện trực tiếp cho virus xâm nhập vào cơ thể. Hiện nay, virus lây lan chủ yếu từ gia cầm sang người và chưa có bằng chứng về việc lây truyền bền vững liên tục giữa người với người.

Các biểu hiện nhận biết cúm A/H5N1 ở người

Thời gian ủ bệnh của cúm A/H5N1 ở người thường kéo dài từ 2 đến 7 ngày, một số trường hợp có thể lâu hơn sau khi tiếp xúc với nguồn lây. Triệu chứng ban đầu thường xuất hiện đột ngột với sốt cao liên tục trên 38 độ C, rét run, đau nhức cơ bắp toàn thân, mệt mỏi, đau họng và ho khan.

Khác với các thể cúm thông thường chỉ dừng lại ở đường hô hấp trên, cúm A/H5N1 có xu hướng tiến triển nhanh xuống đường hô hấp dưới. Người bệnh nhanh chóng xuất hiện cảm giác tức ngực, khó thở, thở gấp, ho có đờm đặc hoặc lẫn máu. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể gặp các triệu chứng tiêu hóa như đau bụng, tiêu chảy hoặc nôn mửa trước khi biểu hiện hô hấp trở nên nghiêm trọng.

Mức độ nguy hiểm và biến chứng nặng của cúm A/H5N1

Đặc điểm đáng lo ngại nhất của nhiễm cúm A/H5N1 ở người là mức độ tổn thương phổi nghiêm trọng. Virus có khả năng nhân lên mạnh mẽ trong nhu mô phổi, kích hoạt phản ứng viêm dữ dội trong cơ thể, dẫn đến viêm phổi nặng, tổn thương phế nang lan tỏa và hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển.

Nếu không được phát hiện và can thiệp y tế kịp thời, bệnh nhân có thể đối mặt với nguy cơ sốc nhiễm khuẩn, suy đa tạng bao gồm suy thận cấp, suy gan và rối loạn đông máu. Việc theo dõi sát các chỉ số hô hấp và can thiệp y tế chuyên khoa hồi sức tích cực là yếu tố sống còn nhằm hạn chế nguy cơ tử vong ở các ca bệnh nặng.

Nguyên tắc chẩn đoán và chăm sóc y tế đối với người nghi nhiễm

Khi người bệnh xuất hiện các triệu chứng viêm đường hô hấp cấp và có yếu tố dịch tễ như từng tiếp xúc với gia cầm ốm chết trong vòng 14 ngày, các bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm sẽ tiến hành lấy mẫu bệnh phẩm dịch tỵ hầu hoặc dịch đường hô hấp dưới để xét nghiệm chẩn đoán xác định. Kỹ thuật sinh học phân tử realtime RT-PCR là phương pháp chuẩn để phát hiện vật liệu di truyền của virus.

Việc điều trị cúm A/H5N1 yêu cầu cách ly y tế nghiêm ngặt để kiểm soát nhiễm khuẩn. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng virus đường uống phù hợp càng sớm càng tốt, kết hợp các biện pháp hỗ trợ hô hấp như thở oxy, thở máy không xâm lấn hoặc thở máy xâm lấn tùy mức độ suy hô hấp. Người bệnh cũng được theo dõi sát huyết áp, cân bằng nước điện giải và điều trị nâng đỡ tổng trạng, tránh tuyệt đối việc tự ý dùng thuốc tại nhà.

Biện pháp phòng ngừa cúm A/H5N1 trong sinh hoạt và chăn nuôi

Phòng ngừa cúm A/H5N1 đòi hỏi sự kết hợp giữa vệ sinh thực phẩm và kiểm soát dịch tễ tiếp xúc. Trong sinh hoạt ăn uống, người tiêu dùng tuyệt đối không ăn tiết canh, không ăn thịt hoặc trứng gia cầm chưa nấu chín kỹ. Luôn vệ sinh tay bằng xà phòng và nước sạch sau khi chế biến thực phẩm tươi sống, dùng dao thớt riêng biệt cho thực phẩm sống và thực phẩm chín.

Người dân không tham gia mua bán, giết mổ hoặc tiêu thụ gia cầm ốm, chết không rõ nguồn gốc. Những người tham gia chăn nuôi, vận chuyển gia cầm cần trang bị khẩu trang, kính bảo hộ, găng tay và ủng bảo hộ đầy đủ. Khi phát hiện đàn gia cầm có dấu hiệu ốm chết bất thường, cần báo ngay cho chính quyền địa phương và cơ quan thú y để xử lý triệt để ổ dịch, không tự ý vứt xác gia cầm ra môi trường xung quanh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Tuyệt đối không tự ý tìm mua thuốc kháng virus hay thuốc ức chế miễn dịch để uống dự phòng khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Mọi trường hợp sốt cao kèm khó thở sau khi tiếp xúc gia cầm ốm phải đến ngay bệnh viện để được cách ly và điều trị kịp thời.

Tóm tắt

Cúm A/H5N1 là bệnh nhiễm virus cấp tính nguy hiểm lây từ gia cầm sang người, có nguy cơ gây viêm phổi nặng và suy hô hấp cấp tính. Việc tuân thủ an toàn vệ sinh thực phẩm, tránh tiếp xúc với gia cầm ốm chết và đi khám sớm khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ đóng vai trò quyết định giúp hạn chế biến chứng nguy hiểm.