Cúm A bùng phát: Cách nhận diện triệu chứng và biện pháp phòng ngừa
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Cúm A là một bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do các chủng vi-rút cúm A gây ra, thường bùng phát thành dịch trong giai đoạn chuyển mùa hoặc điều kiện thời tiết thất thường. Nhận diện sớm các biểu hiện của bệnh giúp người nhiễm chủ động theo dõi sức khỏe, chăm sóc đúng cách và hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng.
Bệnh cúm A có khả năng lây nhiễm cao qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc với các bề mặt bị ô nhiễm. Khi đợt dịch cúm A xuất hiện, việc nắm rõ những thông tin cơ bản về đường lây, dấu hiệu lâm sàng và các phương pháp phòng bệnh sẽ giúp mỗi cá nhân chủ động bảo vệ bản thân cùng những người xung quanh.
Cúm A bùng phát là gì?
Cúm A là bệnh lý đường hô hấp phổ biến do vi-rút cúm chủng A gây nên. Vi-rút cúm A có nhiều phân nhóm khác nhau, trong đó hai phân nhóm thường gặp ở người là H1N1 và H3N2. Thời gian ủ bệnh của cúm A thường ngắn, dao động từ một đến bốn ngày sau khi vi-rút xâm nhập vào cơ thể. Không giống như cảm lạnh thông thường chỉ gây ra các biểu hiện nhẹ ở đường hô hấp trên, cúm A thường khởi phát đột ngột với những biểu hiện toàn thân rõ rệt hơn. Bệnh có thể xuất hiện rải rác quanh năm nhưng hay tạo thành các đợt dịch bùng phát vào mùa đông xuân hoặc khoảng thời gian thời tiết thay đổi đột ngột. Việc hiểu rõ bản chất của bệnh giúp cộng đồng chủ động hơn trong việc phát hiện và áp dụng các biện pháp phòng chống thích hợp.
Đặc điểm lây truyền của vi-rút cúm A
Vi-rút cúm A lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn hô hấp khi người nhiễm bệnh nói chuyện, ho hoặc hắt hơi. Những giọt bắn chứa vi-rút này có thể di chuyển trong không khí ở khoảng cách ngắn và xâm nhập trực tiếp vào niêm mạc mũi, miệng hoặc mắt của người tiếp xúc gần. Ngoài ra, vi-rút cúm A có thể tồn tại trên các bề mặt vật dụng như tay nắm cửa, bàn ghế, điện thoại hay đồ chơi trong vài giờ. Khi người lành chạm tay vào các bề mặt này rồi đưa lên mắt, mũi hoặc miệng, vi-rút sẽ có cơ hội xâm nhập vào cơ thể. Trong các môi trường kín, đông người như trường học, công sở hay phương tiện giao thông công cộng, tốc độ lây lan của cúm A càng diễn ra nhanh chóng.
Các biểu hiện giúp nhận diện bệnh cúm A
Người nhiễm vi-rút cúm A thường xuất hiện triệu chứng đột ngột sau thời gian ủ bệnh ngắn. Dấu hiệu phổ biến nhất là sốt cao liên tục từ 38,5 đến 40 độ C, kèm theo cảm giác ớn lạnh và rét rung. Người bệnh cũng thường gặp tình trạng đau nhức toàn thân, mỏi cơ nghiêm trọng và nhức đầu dữ dội. Bên cạnh các biểu hiện toàn thân, các triệu chứng đường hô hấp bao gồm ho khô, đau rát họng, nghẹt mũi, chảy nước mũi và hắt hơi. Một số trường hợp có thể xuất hiện cảm giác kiệt sức kéo dài vài ngày đến vài tuần. Việc phân biệt cúm A với cảm lạnh thông thường rất quan trọng, bởi cảm lạnh thường khởi phát từ từ với mức độ sốt nhẹ và ít gây đau mỏi toàn thân hơn.
Các nhóm đối tượng có nguy cơ cao gặp biến chứng
Mặc dù đa số người mắc cúm A có thể phục hồi hoàn toàn sau khoảng một đến hai tuần nếu được chăm sóc đúng cách, bệnh vẫn có nguy cơ tiến triển nặng ở một số nhóm đối tượng nhạy cảm. Trẻ em dưới năm tuổi, đặc biệt là trẻ dưới hai tuổi, cùng với người cao tuổi là những đối tượng dễ bị tổn thương nhất. Bên cạnh đó, phụ nữ đang mang thai và những người có bệnh lý nền mạn tính như bệnh hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, tiểu đường, bệnh tim mạch hoặc suy giảm miễn dịch cần được theo dõi sát sao. Các biến chứng nguy hiểm của cúm A bao gồm viêm phổi cấp tính, suy hô hấp, viêm tai giữa, viêm cơ tim và đợt cấp của các bệnh mạn tính sẵn có.
Nguyên tắc chăm sóc và theo dõi sức khỏe tại nhà
Khi nghi ngờ hoặc xác định mắc cúm A ở mức độ nhẹ, người bệnh nên dành thời gian nghỉ ngơi đầy đủ trong không gian thoáng khí để cơ thể nhanh chóng hồi phục. Việc bổ sung đủ nước và điện giải thông qua nước lọc, nước trái cây hoặc dung dịch oresol đóng vai trò thiết yếu giúp duy trì thể trạng và hạ sốt. Người bệnh có thể sử dụng các dung dịch nước muối sinh lý để vệ sinh mũi họng hằng ngày. Cần lưu ý không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh vì thuốc kháng sinh không có tác dụng đối với vi-rút. Các thuốc kháng vi-rút đặc hiệu chỉ được dùng khi có chỉ định và hướng dẫn trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.
Các biện pháp chủ động phòng ngừa lây nhiễm cúm A
Tiêm vắc-xin cúm mùa hằng năm là biện pháp hiệu quả nhất để chủ động bảo vệ cơ thể trước các chủng vi-rút cúm A phổ biến. Bên cạnh việc tiêm phòng, việc duy trì thói quen vệ sinh cá nhân đóng vai trò rất quan trọng trong ngăn ngừa dịch bệnh. Mỗi người nên rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn tay. Che miệng và mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay khi ho, hắt hơi để tránh phát tán giọt bắn. Hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng hô hấp và đeo khẩu trang khi đến nơi đông người. Thường xuyên lau dọn, thông thoáng nhà cửa và giữ chế độ dinh dưỡng hợp lý để tăng cường sức đề kháng.
Lưu ý an toàn
Những thông tin trên đây chỉ mang tính chất tham khảo chung và không thay thế cho lời khuyên, chẩn đoán hay liệu trình điều trị y khoa chuyên nghiệp. Người bệnh không được tự ý chẩn đoán bệnh hoặc tự mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng vi-rút để điều trị khi chưa có sự thăm khám của y bác sĩ. Nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm như khó thở, tức ngực, sốt cao kéo dài không hạ, co giật hoặc lơ mơ, người bệnh cần nhanh chóng đến các cơ sở y tế gần nhất để được nhân viên y tế chẩn đoán và xử trí kịp thời.
Tóm tắt
Dịch cúm A bùng phát có thể gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe cộng đồng nếu không được phát hiện và quản lý kịp thời. Việc chủ động nhận diện các triệu chứng ban đầu, chăm sóc người bệnh đúng cách và thực hiện nghiêm túc các biện pháp phòng ngừa sẽ giúp bảo vệ bản thân cùng gia đình an toàn trong mùa dịch.
Nguồn tham khảo
- Annals of Medicine & Surgery: The recent resurgence of Zika virus: current outbreak, epidemiology, transmission, diagnostic, prevention, treatment and complications – correspondent
- American Chemical Society (ACS): Avian Influenza Virus RNA in Groundwater Wells Supplying Poultry Farms Affected by the 2015 Influenza Outbreak
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh cúm A thường kéo dài bao nhiêu ngày?
Ở đa số người trưởng thành khỏe mạnh, các triệu chứng sốt và đau mỏi do cúm A thường giảm dần sau ba đến năm ngày, trong khi ho và mệt mỏi có thể kéo dài từ một đến hai tuần trước khi hồi phục hoàn toàn.
Có nên tự ý dùng thuốc kháng sinh khi bị cúm A không?
Không nên tự ý dùng thuốc kháng sinh vì cúm A do vi-rút gây ra, trong khi kháng sinh chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn. Việc dùng kháng sinh sai mục đích không chữa được cúm mà còn gây ra tình trạng kháng thuốc.
Khi nào người bệnh cúm A cần đi khám bác sĩ ngay?
Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các biểu hiện nghiêm trọng như khó thở, đau tức ngực, sốt cao liên tục không giảm khi dùng thuốc hạ sốt, nôn trớ nhiều hoặc có dấu hiệu lơ mơ, co giật.
Tiêm vắc-xin cúm bao lâu một lần để phòng ngừa cúm A?
Vắc-xin cúm mùa nên được tiêm nhắc lại hằng năm do vi-rút cúm A thường xuyên biến đổi cấu trúc kháng nguyên và hiệu quả bảo vệ của vắc-xin giảm dần theo thời gian.
Cúm A khác cảm lạnh thông thường ở điểm nào?
Cúm A thường khởi phát đột ngột với sốt cao, đau nhức cơ thể nghiêm trọng và kiệt sức. Trong khi đó, cảm lạnh phát triển từ từ, thường chỉ gây sốt nhẹ, nghẹt mũi và đau họng ở mức độ nhẹ hơn.
