Người từng mắc có thể bị thủy đậu mấy lần trong đời

Bị thủy đậu mấy lần trong đời là gì?

Bệnh thủy đậu là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Varicella Zoster gây ra, rất dễ lây lan qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ nốt bóng nước của người nhiễm. Sau giai đoạn ủ bệnh, người mắc thường xuất hiện các triệu chứng sốt nhẹ, mệt mỏi và nổi các bọng nước ngứa ngáy rải rác khắp cơ thể. Sau khi lành bệnh, cơ thể người bệnh thường tự tạo ra miễn dịch dịch thể và miễn dịch tế bào mạnh mẽ để ghi nhớ kháng nguyên của virus. Kháng thể này có vai trò ngăn chặn sự xâm nhập của cùng loại mầm bệnh từ bên ngoài trong những lần tiếp xúc tiếp theo, giúp phần lớn dân số duy trì sự bảo vệ bền vững suốt đời mà không bị bùng phát lại đợt bệnh thủy đậu thứ hai.

Khả năng miễn dịch của cơ thể sau khi mắc thủy đậu lần đầu

Sau khi một người nhiễm virus Varicella Zoster lần đầu tiên và hồi phục, hệ thống miễn dịch của cơ thể sẽ tạo ra các kháng thể đặc hiệu cùng các tế bào nhớ miễn dịch. Cơ chế phòng vệ tự nhiên này giúp bảo vệ cơ thể gần như trọn đời trước nguy cơ tái nhiễm từ môi trường bên ngoài. Vì vậy, đại đa số người từng mắc bệnh sẽ không bao giờ bị phát ban mụn nước thủy đậu lan tỏa khắp cơ thể thêm một lần nào nữa.

Tuy nhiên, việc không mắc lại bệnh thủy đậu không đồng nghĩa với việc mầm bệnh đã bị đào thải hoàn toàn khỏi cơ thể. Sau khi các nốt đậu trên da khô và bong vảy, virus không chết đi mà di chuyển ngược theo các sợi thần kinh cảm giác về ẩn náu trong các hạch rễ sau của tủy sống. Tại đây, virus tồn tại ở trạng thái ngủ đông trong nhiều năm mà không gây ra bất kỳ triệu chứng hay tổn hại nào cho người bệnh trong điều kiện bình thường.

Những trường hợp ngoại lệ có thể mắc lại bệnh thủy đậu

Mặc dù tỷ lệ tái nhiễm bệnh thủy đậu rất thấp, các trường hợp mắc bệnh lần thứ hai vẫn được y văn ghi nhận trong một số hoàn cảnh đặc biệt. Tình trạng này phổ biến nhất ở những người có hệ thống miễn dịch bị suy yếu nghiêm trọng, chẳng hạn như người nhiễm HIV, bệnh nhân ung thư đang tiếp nhận hóa trị hoặc xạ trị, và người sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài sau phẫu thuật ghép tạng.

Bên cạnh đó, những trẻ nhỏ từng mắc bệnh thủy đậu ở độ tuổi quá sớm, đặc biệt là dưới sáu tháng tuổi khi hệ thống miễn dịch chưa hoàn thiện hoặc vẫn còn kháng thể thụ động từ mẹ, có thể không tạo ra đủ lượng kháng thể bảo vệ bền vững. Đôi khi, một đợt phát ban do nguyên nhân khác trong quá khứ bị chẩn đoán nhầm thành thủy đậu cũng khiến nhiều người lầm tưởng rằng bản thân bị tái phát khi mắc bệnh thực sự ở lần sau.

Phân biệt tái phát thủy đậu và sự bùng phát của zona thần kinh

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa việc tái phát thủy đậu với sự xuất hiện của bệnh zona thần kinh. Trên thực tế, cả hai bệnh lý này đều do cùng một loại virus Varicella Zoster gây ra, nhưng cơ chế biểu hiện trên lâm sàng lại hoàn toàn khác biệt. Khi hệ miễn dịch suy giảm do tuổi tác cao, căng thẳng kéo dài hoặc mắc các bệnh mạn tính, virus đang ngủ yên trong hạch thần kinh sẽ thức giấc và hoạt động trở lại.

Sự bùng phát này không gây ra các mụn nước rải rác toàn thân như đợt thủy đậu thời thơ ấu, mà tạo thành các dải mụn nước mọc thành cụm khu trú dọc theo đường đi của một dây thần kinh cảm giác, thường chỉ ở một bên cơ thể. Hiện tượng này được gọi là bệnh zona thần kinh, đi kèm cảm giác đau nhức, châm chích và rát bỏng rất khó chịu, đôi khi để lại biến chứng đau dây thần kinh kéo dài sau khi sang thương da đã lành.

Biện pháp phòng ngừa và duy trì kháng thể bảo vệ lâu dài

Tiêm chủng vaccine thủy đậu là biện pháp phòng ngừa chủ động và hiệu quả nhất cho những người chưa từng mắc bệnh hoặc chưa có kháng thể bảo vệ. Phác đồ tiêm ngừa đầy đủ giúp giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm cũng như hạn chế tối đa nguy cơ gặp các biến chứng nguy hiểm như viêm phổi hoặc viêm não nếu chẳng may tiếp xúc với nguồn lây.

Đối với những người không nhớ rõ tiền sử mắc bệnh của bản thân trong quá khứ, việc tham khảo ý kiến nhân viên y tế để làm xét nghiệm huyết thanh kiểm tra nồng độ kháng thể IgG là giải pháp hữu ích. Ngoài ra, người lớn tuổi từng bị thủy đậu thời trẻ có thể được bác sĩ tư vấn tiêm vaccine phòng ngừa bệnh zona thần kinh nhằm giảm thiểu nguy cơ virus tái kích hoạt gây đau đớn và suy giảm chất lượng cuộc sống.

Lưu ý an toàn

Nội dung cung cấp trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ của bác sĩ. Khi xuất hiện các nốt bọng nước bất thường, người bệnh không nên tự ý chọc vỡ bọng nước, không tự bôi các loại thuốc lá dân gian hoặc dùng thuốc kháng virus khi chưa có chỉ định y khoa. Cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và hướng dẫn theo dõi an toàn.

Tóm tắt

Hầu hết mọi người chỉ mắc bệnh thủy đậu một lần trong đời nhờ kháng thể bảo vệ bền vững. Tuy vậy, khả năng tái nhiễm thủy đậu hoặc virus bùng phát dưới dạng zona thần kinh vẫn có thể xảy ra ở những người có miễn dịch suy giảm. Chủ động tiêm vaccine và tham khảo ý kiến bác sĩ khi có dấu hiệu bất thường là biện pháp an toàn nhất để bảo vệ sức khỏe bản thân cùng gia đình.