Co thắt mạch vành tim: Dấu hiệu và phương pháp kiểm soát

Co thắt mạch vành tim là gì?

Co thắt mạch vành tim, còn được gọi là đau thắt ngực co thắt mạch hoặc đau thắt ngực Prinzmetal, là hiện tượng lòng động mạch vành bị thu hẹp đáng kể do sự co thắt bất thường của lớp cơ trơn thành mạch. Sự suy giảm đột ngột lưu lượng máu này dẫn đến tình trạng thiếu máu cục bộ cơ tim thoáng qua, biểu hiện bằng cơn đau ngực dữ dội. Bệnh có thể xảy ra đơn độc trên mạch vành bình thường hoặc xuất hiện kèm theo trên nền tổn thương xơ vữa động mạch sẵn có. Khác với bệnh mạch vành tắc nghẽn mạn tính vốn gây đau khi hoạt động thể lực, co thắt mạch vành thường xảy ra chu kỳ vào những thời điểm cơ thể đang nghỉ ngơi hoàn toàn, đặc biệt là ban đêm và rạng sáng. Việc hiểu đúng bản chất bệnh giúp người bệnh không hoang mang nhưng cũng không được chủ quan trước các nguy cơ tim mạch tiềm ẩn.

Cơ chế sinh lý và các yếu tố khởi phát co thắt mạch vành tim

Co thắt mạch vành tim bản chất là sự tăng phản ứng quá mức của lớp cơ trơn nằm trên thành động mạch vành, khiến lòng mạch bị thắt hẹp tạm thời và cản trở dòng máu giàu oxy đến cơ tim. Khác với bệnh mạch vành tắc nghẽn mạn tính do mảng xơ vữa tích tụ lâu năm, co thắt có thể xảy ra ngay trên những đoạn mạch hoàn toàn không có tổn thương cấu trúc rõ rệt.

Một số yếu tố kích hoạt điển hình bao gồm việc hút thuốc lá chủ động hoặc thụ động, sự căng thẳng tâm lý quá mức, thay đổi thời tiết chuyển lạnh đột ngột, sử dụng chất kích thích hoặc rối loạn chức năng nội mô mạch máu. Hệ thần kinh tự chủ bị mất cân bằng cũng làm tăng tính nhạy cảm của thụ thể cơ trơn, dẫn đến các đợt co rút đột ngột làm suy giảm tưới máu cục bộ.

Đặc điểm nhận diện cơn đau thắt ngực do co thắt mạch vành

Triệu chứng điển hình nhất là cơn đau thắt ngực dữ dội, có cảm giác bị đè nén, thắt chặt hoặc bóp nghẹt sau xương ức, có thể lan lên cổ, hàm dưới, vai trái hoặc dọc cánh tay trái. Điểm rất đặc trưng của co thắt mạch vành là cơn đau thường xuất hiện lúc người bệnh đang nghỉ ngơi, phổ biến nhất vào khoảng nửa đêm đến rạng sáng, không liên quan đến việc gắng sức thể lực như đau thắt ngực ổn định.

Mỗi cơn đau thường kéo dài từ 5 đến 15 phút, thậm chí lâu hơn nếu không được xử trí. Một số trường hợp có thể kèm theo cảm giác khó thở, toát mồ hôi lạnh, hồi hộp, chóng mặt hoặc buồn nôn. Khi co thắt tự giãn ra hoặc đáp ứng với thuốc giãn mạch ngậm dưới lưỡi, cơn đau thường thoái lui nhanh chóng.

Phương pháp thăm dò và chẩn đoán co thắt mạch vành tim

Chẩn đoán co thắt mạch vành đòi hỏi các phương tiện chuyên sâu từ bác sĩ chuyên khoa tim mạch để loại trừ hội chứng vành cấp do nứt vỡ mảng xơ vữa. Trong cơn đau cấp, điện tâm đồ có thể ghi nhận hình ảnh đoạn ST chênh lên thoáng qua và trở về bình thường khi hết đau, đây là dấu hiệu kinh điển của đau thắt ngực biến thái Prinzmetal.

Để xác định chính xác, bác sĩ có thể chỉ định chụp mạch vành qua da nhằm đánh giá tình trạng lòng mạch. Khi kết quả chụp mạch không thấy tổn thương hẹp cố định nặng, nghiệm pháp kích thích co thắt mạch vành có kiểm soát bằng các hoạt chất chuyên biệt tại phòng can thiệp tim mạch có thể được thực hiện để khẳng định chẩn đoán. Các xét nghiệm men tim như troponin cũng được tiến hành nhằm loại trừ tổn thương hoại tử cơ tim cấp tính.

Nguyên tắc điều trị y khoa và biện pháp quản lý dài hạn

Mục tiêu điều trị co thắt mạch vành là chấm dứt cơn co thắt cấp tính, ngăn ngừa các đợt tái phát và bảo vệ cơ tim khỏi nguy cơ loạn nhịp hay nhồi máu. Trong cơn đau cấp, thuốc giãn mạch tác dụng nhanh như nitroglycerin dạng ngậm hoặc xịt dưới lưỡi thường được bác sĩ chỉ định để nhanh chóng mở rộng lòng mạch.

Để điều trị duy trì lâu dài, các nhóm thuốc chẹn kênh canxi được xem là nền tảng giúp ức chế sự co thắt của tế bào cơ trơn mạch máu. Thuốc nhóm nitrate tác dụng kéo dài cũng có thể được phối hợp tùy theo đáp ứng lâm sàng của từng người bệnh. Bên cạnh việc dùng thuốc theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa tim mạch, người bệnh cần tuyệt đối bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, giữ ấm cơ thể trong mùa lạnh và thực hành các kỹ thuật thư giãn giải tỏa căng thẳng thần kinh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa tổng quát, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa tim mạch. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc giãn mạch, chẹn kênh canxi hoặc thay đổi liều lượng đang dùng khi chưa có chỉ định y tế. Cần liên hệ ngay với trung tâm y tế khi có cơn đau ngực cấp tính kéo dài.

Tóm tắt

Co thắt mạch vành tim là tình trạng bệnh lý tim mạch đặc biệt, đòi hỏi sự đánh giá cẩn trọng từ bác sĩ chuyên khoa tim mạch. Việc tuân thủ phác đồ điều trị, kết hợp loại bỏ hoàn toàn thuốc lá và duy trì lối sống lành mạnh đóng vai trò cốt lõi trong việc phòng ngừa cơn đau tái phát, bảo vệ cơ tim và duy trì chất lượng sống an toàn lâu dài.