Có test Covid tại nhà được không và quy trình thực hiện như thế nào

Test Covid tại nhà là gì?

Xét nghiệm Covid tại nhà là hình thức người sử dụng tự thu thập mẫu bệnh phẩm đường hô hấp và thực hiện thao tác thử nghiệm bằng kit xét nghiệm nhanh kháng nguyên mà không cần đến phòng xét nghiệm chuyên sâu. Phương pháp này mang tính chất sàng lọc ban đầu, giúp nhận diện sự hiện diện của protein kháng nguyên virus SARS-CoV-2 trong giai đoạn người bệnh đang phát tán virus.

Mặc dù việc thao tác tại nhà đem lại sự tiện lợi, người thực hiện cần hiểu rằng độ chính xác chịu ảnh hưởng rất lớn từ kỹ thuật lấy dịch tỵ hầu hoặc dịch mũi. Việc lấy mẫu không đủ sâu, không đủ dịch hoặc đọc kết quả sai thời điểm đều có thể dẫn đến hiện tượng âm tính giả hoặc dương tính giả, làm sai lệch hướng xử trí ban đầu. Do đó, trang bị hiểu biết đúng đắn về quy trình là điều kiện tiên quyết trước khi tiến hành thử nghiệm.

Các loại kit xét nghiệm Covid tại nhà và nguyên lý hoạt động

Các bộ xét nghiệm sử dụng tại nhà phổ biến hiện nay là test nhanh kháng nguyên SARS-CoV-2. Bộ sản phẩm chuẩn thường bao gồm khay thử, ống nghiệm chứa dung dịch đệm chiết tách, nắp nhỏ giọt và tăm bông vô trùng dùng để lấy mẫu. Cơ chế hoạt động của loại xét nghiệm này là phát hiện các protein bề mặt của virus trong dịch tiết đường hô hấp.

Độ tin cậy của test nhanh phụ thuộc rất lớn vào chất lượng bộ sinh phẩm và kỹ thuật của người thao tác. Khi chọn mua, người sử dụng cần ưu tiên các sản phẩm đã được cơ quan quản lý y tế cấp phép lưu hành, còn nguyên vẹn bao bì và hạn sử dụng. Dù không đạt độ nhạy tuyệt đối như xét nghiệm sinh học phân tử RT-PCR, test nhanh vẫn là công cụ sàng lọc ban đầu có giá trị cao giúp người dân phát hiện sớm nguy cơ nhiễm bệnh.

Thời điểm thích hợp để thực hiện test nhanh Covid

Hiệu quả phát hiện virus của test nhanh kháng nguyên liên quan trực tiếp đến tải lượng virus tại thời điểm thu thập dịch tiết. Việc làm xét nghiệm quá sớm, chẳng hạn ngay vài giờ sau khi tiếp xúc với nguồn lây, thường không mang lại kết quả chính xác vì virus chưa kịp nhân lên ở đường hô hấp trên.

Thời điểm thích hợp nhất để tự kiểm tra là khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ như sốt, ho khan, đau họng, nghẹt mũi, mất khứu giác hoặc mệt mỏi. Đối với những người có tiếp xúc gần với ca nhiễm nhưng chưa xuất hiện biểu hiện lâm sàng, thời điểm làm test hợp lý thường là khoảng 3 đến 5 ngày sau ngày tiếp xúc. Trong trường hợp nghi ngờ cao nhưng kết quả lần đầu âm tính, người bệnh nên thực hiện xét nghiệm nhắc lại sau 24 đến 48 giờ để tránh bỏ sót.

Quy trình tự lấy mẫu và thao tác test Covid đúng kỹ thuật

Trước khi thực hiện, người thao tác cần rửa tay sạch bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, chuẩn bị bề mặt phẳng sạch và kiểm tra hạn dùng của khay thử. Các bước lấy mẫu dịch tỵ hầu hoặc dịch ngoáy mũi cần được tiến hành cẩn thận theo tờ hướng dẫn đi kèm sản phẩm.

Đối với lấy dịch tỵ hầu, người lấy mẫu ngồi nghiêng đầu nhẹ về phía sau khoảng 70 độ. Đưa nhẹ nhàng que lấy mẫu vào sâu trong lỗ mũi dọc theo sàn mũi cho đến khi cảm thấy có lực cản, xoay nhẹ que 3 đến 5 lần và giữ yên vài giây để thấm đủ dịch tiết rồi rút ra từ từ.

Sau khi thu mẫu, nhúng đầu que vào ống chứa sẵn dung dịch đệm, xoay và bóp nhẹ thành ống vào đầu que để dịch tiết hòa tan hoàn toàn vào dung dịch. Đậy chặt nắp nhỏ giọt, nhỏ số giọt dung dịch quy định vào giếng nhận mẫu trên khay thử và bấm giờ để quan sát kết quả theo đúng thời gian khuyến cáo.

Cách đọc kết quả và hướng xử trí phù hợp

Sau khoảng 15 đến 30 phút theo chỉ định của từng loại kit, kết quả sẽ hiển thị rõ ràng trên khay thử qua các vạch màu.

Khay thử xuất hiện duy nhất một vạch đỏ hoặc hồng tại vị trí vạch chứng C có nghĩa là kết quả âm tính, cho thấy tại thời điểm lấy mẫu chưa phát hiện kháng nguyên virus. Nếu khay thử xuất hiện đồng thời cả hai vạch tại vị trí C và T, dù vạch T đậm hay nhạt mờ, kết quả vẫn được xác định là dương tính. Trường hợp không xuất hiện vạch nào hoặc chỉ hiện vạch T mà không có vạch C, kết quả được coi là không hợp lệ do lỗi kỹ thuật hoặc hỏng khay thử, cần phải thực hiện lại bằng một bộ xét nghiệm mới.

Khi có kết quả dương tính, người bệnh cần chủ động đeo khẩu trang, tự cách ly tại phòng riêng thoáng khí, thông báo cho người thân và liên hệ cơ sở y tế địa phương để được tư vấn chăm sóc sức khỏe.

Lưu ý an toàn

Toàn bộ que lấy mẫu, ống nghiệm và khay thử sau khi sử dụng đều là rác thải có nguy cơ lây nhiễm sinh học. Cần cho tất cả dụng cụ vào túi nilon buộc kín trước khi xử lý chung với rác thải sinh hoạt, tuyệt đối không vứt bừa bãi. Không tái sử dụng que lấy mẫu hoặc khay test. Không tự ý uống các loại thuốc kháng virus hay thuốc kê đơn khi chưa có chỉ định từ bác sĩ phụ trách.

Tóm tắt

Test Covid tại nhà là phương thức thuận tiện và kịp thời giúp nhận diện nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng. Nắm vững kỹ thuật lấy mẫu và biết cách đánh giá kết quả giúp mỗi người chủ động bảo vệ bản thân cũng như người xung quanh. Trong mọi tình huống bất thường, việc liên hệ với nhân viên y tế luôn là giải pháp an toàn và khoa học nhất.