Có nên xịt mũi thường xuyên không và cách sử dụng

Có nên xịt mũi thường xuyên không là gì?

Xịt mũi là phương pháp đưa các dung dịch lỏng vào khoang mũi dưới dạng hạt sương mịn nhằm làm sạch dịch tiết, tạo độ ẩm cho niêm mạc hoặc phân phối hoạt chất điều trị trực tiếp lên bề mặt tổn thương. Phương pháp này có ưu điểm đưa dưỡng chất hoặc dược chất tác động trực tiếp tại chỗ, giảm thiểu các tác dụng không mong muốn toàn thân so với đường uống.

Tuy vậy, niêm mạc khoang mũi là một cấu trúc nhạy cảm, giàu mạng lưới mao mạch và được bao phủ bởi hàng rào sinh học gồm lớp chất nhầy cùng hệ thống lông chuyển nhịp nhàng. Bất kỳ sự can thiệp thái quá nào từ bên ngoài, dù là dung dịch muối hay thuốc điều trị, đều có thể làm xáo trộn độ pH tự nhiên và ảnh hưởng tới chức năng miễn dịch tại chỗ của đường hô hấp trên.

Bản chất của thói quen xịt mũi và phân loại các dung dịch xịt

Nhiều người thường có thói quen xịt mũi bất cứ khi nào thấy khô, ngứa hoặc nghẹt mũi. Tuy nhiên, việc có nên xịt mũi thường xuyên hay không phụ thuộc hoàn toàn vào thành phần của sản phẩm xịt mũi. Khoang mũi có cơ chế tự làm sạch tự nhiên nhờ lớp dịch nhầy và hệ thống lông chuyển. Khi tác động dung dịch từ bên ngoài vào liên tục, cơ chế này có thể bị ảnh hưởng nếu chọn sai loại sản phẩm.

Các dung dịch xịt mũi phổ biến hiện nay được chia thành hai nhóm chính: nhóm dung dịch vệ sinh làm sạch như nước muối sinh lý, nước biển sâu và nhóm thuốc xịt điều trị chứa hoạt chất như thuốc co mạch, thuốc kháng histamin hoặc corticoid. Mỗi nhóm có mục đích, chỉ định và giới hạn thời gian sử dụng rất khác biệt. Việc hiểu rõ loại xịt mũi đang cầm trên tay là yếu tố quyết định hàng đầu để bảo vệ niêm mạc mũi họng.

Mức độ an toàn khi xịt mũi thường xuyên bằng nước muối sinh lý

Dung dịch nước muối sinh lý natri clorid 0.9% hoặc nước biển sâu đẳng trương có tác dụng làm ẩm niêm mạc, làm loãng chất nhầy và hỗ trợ rửa trôi bụi bẩn, phấn hoa, vi khuẩn bám trong khoang mũi. Đây là biện pháp hỗ trợ vệ sinh tương đối lành tính cho cả người lớn và trẻ nhỏ.

Người bệnh có thể sử dụng dung dịch nước muối xịt mũi đều đặn trong các đợt bị cảm cúm, viêm mũi dị ứng, viêm xoang hoặc sau khi tiếp xúc với môi trường khói bụi. Dù tương đối an toàn, người dùng cũng không nên lạm dụng xịt với áp lực quá mạnh hoặc xịt liên tục nhiều lần mỗi giờ trong ngày, vì điều này có thể rửa trôi cả lớp màng nhầy bảo vệ tự nhiên, dẫn đến cảm giác khô rát khoang mũi.

Hệ lụy của việc lạm dụng thuốc xịt mũi co mạch trị ngạt

Nhóm thuốc xịt mũi chứa hoạt chất co mạch như oxymetazoline hoặc xylometazoline thường mang lại hiệu quả thông mũi rất nhanh, chỉ sau vài phút. Tác dụng tức thì này khiến không ít người lạm dụng và tự ý xịt kéo dài mỗi khi thấy ngạt mũi.

Việc xịt thuốc co mạch thường xuyên quá 3 đến 5 ngày liên tục tiềm ẩn nguy cơ cao gây ra bệnh viêm mũi do thuốc, hay còn gọi là hiện tượng nghẹt mũi dội ngược. Khi đó, các mạch máu ở cuốn mũi mất khả năng tự co giãn bình thường, niêm mạc phù nề mạn tính, khiến người bệnh ngạt mũi nặng hơn và buộc phải xịt thuốc nhiều hơn để dễ thở. Việc điều trị tình trạng lệ thuộc này thường phức tạp và mất nhiều thời gian.

Lưu ý khi sử dụng các loại thuốc xịt mũi chứa corticoid

Các dạng thuốc xịt mũi chứa corticoid, ví dụ như fluticasone, budesonide hoặc mometasone, thường được chỉ định trong điều trị viêm mũi dị ứng dai dẳng hoặc polyp mũi. Khác với thuốc co mạch, thuốc xịt corticoid có thể được bác sĩ chỉ định dùng theo đợt vài tuần hoặc vài tháng tùy tình trạng bệnh lý.

Mặc dù thuốc xịt corticoid tác dụng chủ yếu tại chỗ với sinh khả dụng toàn thân thấp, người bệnh tuyệt đối không tự ý mua dùng hoặc tự tăng liều dùng hàng ngày. Nếu xịt sai kỹ thuật hoặc dùng kéo dài không có kiểm soát, thuốc có thể gây ra các tác dụng không mong muốn tại chỗ như khô niêm mạc, chảy máu cam, kích ứng họng hoặc loét vách ngăn mũi.

Hướng dẫn thao tác xịt mũi đúng cách để hạn chế tổn thương

Để bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp và đường dẫn khí, khi xịt mũi cần tuân thủ kỹ thuật đúng cách. Trước khi xịt, nên xì nhẹ mũi để tống bớt dịch nhầy ứ đọng. Khi xịt, giữ đầu thẳng tự nhiên hoặc hơi cúi nhẹ về phía trước, tránh ngửa cổ ra sau vì dịch thuốc dễ chảy thẳng xuống họng gây đắng và giảm hiệu quả tại niêm mạc mũi.

Hướng vòi xịt hơi chếch ra phía cánh mũi ngoài, tránh xịt trực tiếp vào vách ngăn mũi ở chính giữa nhằm giảm nguy cơ tổn thương và chảy máu vách ngăn. Sau khi xịt, hít thở nhẹ nhàng bằng mũi và thở ra bằng miệng, tránh hít quá mạnh làm thuốc trôi tuột xuống thanh quản hoặc dạ dày. Luôn vệ sinh sạch sẽ đầu vòi xịt sau mỗi lần dùng và đậy nắp bảo vệ.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và tham khảo chung, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc xịt điều trị, thuốc co mạch hoặc thuốc xịt mũi chứa corticoid khi chưa có tư vấn từ bác sĩ hoặc dược sĩ. Tránh dùng chung bình xịt mũi giữa các thành viên trong gia đình để ngăn ngừa lây nhiễm chéo vi khuẩn và virus đường hô hấp.

Tóm tắt

Thói quen xịt mũi có lợi hay có hại phụ thuộc hoàn toàn vào loại dung dịch và tần suất áp dụng. Trong khi dung dịch nước muối sinh lý có thể dùng vệ sinh định kỳ khi cần, các dạng thuốc xịt chứa hoạt chất điều trị chỉ nên sử dụng theo đợt ngắn hoặc dưới sự giám sát y tế. Khi các triệu chứng viêm mũi, nghẹt mũi kéo dài không thuyên giảm, người bệnh nên chủ động thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng để được chẩn đoán và điều trị đúng nguyên nhân.