Có nên truyền đạm sữa cho bệnh nhân ung thư không?

Truyền đạm sữa cho bệnh nhân ung thư là gì?

Đạm sữa trong y khoa thường là cách gọi dân dã của nhũ dịch lipid hoặc các túi dinh dưỡng toàn phần dùng để nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch. Thành phần của dung dịch này chủ yếu gồm các axit béo, phospholipid và năng lượng đậm đặc, giúp cung cấp calo cho những trường hợp đặc biệt không thể hấp thu dưỡng chất qua đường tiêu hóa thông thường.

Đối với bệnh nhân ung thư, quá trình điều trị như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị thường gây ra các tác dụng phụ như buồn nôn, viêm loét niêm mạc miệng, thay đổi vị giác và sụt cân nhanh chóng. Tình trạng này khiến nhiều người lầm tưởng rằng truyền đạm sữa trực tiếp vào máu sẽ giúp cơ thể hấp thu nhanh hơn và bù đắp năng lượng tức thì. Tuy nhiên, nuôi dưỡng qua đường tiêu hóa vẫn là con đường sinh lý tự nhiên, an toàn và tối ưu nhất để duy trì chức năng miễn dịch đường ruột. Việc truyền dịch dinh dưỡng tĩnh mạch đòi hỏi cơ thể phải có khả năng chuyển hóa và bài tiết phù hợp, đồng thời cần được theo dõi sát sao tại cơ sở y tế.

Bản chất của dịch truyền đạm sữa và cơ chế tác động

Dung dịch thường được gọi là đạm sữa thực chất là nhũ dịch lipid tiêm truyền tĩnh mạch, được bào chế từ dầu đậu nành, dầu ô liu, dầu cá hoặc triglyceride chuỗi trung bình. Khi truyền vào tĩnh mạch, các hạt chất béo siêu nhỏ sẽ hòa vào dòng máu và được chuyển hóa tại gan cùng các mô để cung cấp năng lượng và các axit béo thiết yếu cho cơ thể.

Khác với thức ăn qua đường miệng cần trải qua quá trình tiêu hóa và thanh lọc qua hàng rào niêm mạc ruột, dinh dưỡng truyền tĩnh mạch đi thẳng vào hệ tuần hoàn. Điều này đòi hỏi các cơ quan như gan, thận, tim mạch và hệ thống chuyển hóa lipid của người bệnh phải hoạt động ổn định để xử lý lượng mỡ và dịch đưa vào. Nếu các cơ quan này đang bị suy giảm chức năng do khối u hoặc do độc tính của thuốc điều trị ung thư, việc tiếp nhận một lượng lớn lipid đột ngột có thể gây rối loạn chuyển hóa nặng nề. Do đó, đạm sữa không phải là thuốc bổ mà là một chế phẩm điều trị dinh dưỡng đặc biệt.

Khi nào bệnh nhân ung thư được chỉ định truyền dịch dinh dưỡng tĩnh mạch

Bác sĩ điều trị chỉ cân nhắc chỉ định nuôi dưỡng tĩnh mạch, bao gồm truyền nhũ dịch lipid, trong những tình huống đường tiêu hóa của bệnh nhân ung thư bị tổn thương hoặc không thể sử dụng được. Các trường hợp điển hình bao gồm tắc ruột cơ học, viêm ruột nặng do xạ trị, hội chứng ruột ngắn sau phẫu thuật cắt bỏ đoạn ruột, hoặc người bệnh nôn ói liên tục không kiểm soát được bằng thuốc.

Ngoài ra, chỉ định này cũng được áp dụng cho những người bệnh suy dinh dưỡng nặng mà việc nuôi ăn qua đường miệng hoặc qua ống thông dạ dày không thể đạt được trên một nửa nhu cầu năng lượng hàng ngày kéo dài nhiều ngày. Quyết định truyền đạm sữa phải dựa trên kết quả thăm khám lâm sàng toàn diện, đánh giá bilan dinh dưỡng, kiểm tra chức năng gan thận, điện giải đồ và nồng độ mỡ máu. Thời gian truyền, tốc độ truyền và thể tích dịch phải được nhân viên y tế tính toán cẩn thận theo từng cá thể bệnh nhân nhằm giảm thiểu tối đa các rủi ro phát sinh.

Nguy cơ nghiêm trọng khi tự ý truyền đạm sữa tại nhà

Việc tự ý mua và thuê người truyền đạm sữa tại nhà cho bệnh nhân ung thư là một hành vi rất nguy hiểm. Nguy cơ hàng đầu là phản ứng phản vệ và sốc phản vệ với các thành phần của nhũ dịch lipid, có thể gây khó thở, co thắt phế quản, tụt huyết áp và tử vong nếu không có sẵn trang thiết bị cấp cứu hồi sức kịp thời.

Bên cạnh đó, truyền dịch dinh dưỡng tĩnh mạch không kiểm soát dễ dẫn đến tình trạng quá tải tuần hoàn, làm trầm trọng thêm chứng suy tim hoặc phù phổi ở những người bệnh vốn đã có thể trạng yếu. Kỹ thuật đặt đường truyền và chăm sóc vị trí tiêm không đảm bảo vô khuẩn tuyệt đối còn tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập trực tiếp vào dòng máu, gây viêm tắc tĩnh mạch và nhiễm khuẩn huyết nguy kịch. Ngoài ra, việc đưa vào cơ thể lượng lipid vượt quá khả năng thanh thải có thể dẫn đến hội chứng quá tải lipid, gây sốt, vàng da, to gan, lách to và rối loạn đông máu.

Ưu tiên nuôi dưỡng đường tiêu hóa và chăm sóc dinh dưỡng đúng cách

Nguyên tắc vàng trong dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư là luôn ưu tiên đường tiêu hóa nếu ruột còn hoạt động. Việc duy trì ăn uống qua đường miệng giúp bảo vệ lớp niêm mạc ruột, duy trì hệ vi sinh đường ruột có lợi và ngăn ngừa hiện tượng vi khuẩn di chuyển từ lòng ruột vào máu. Khi ruột được kích thích bởi thức ăn, hệ thống miễn dịch của cơ thể cũng được kích hoạt và hoạt động hiệu quả hơn so với nuôi dưỡng tĩnh mạch.

Nếu người bệnh gặp khó khăn trong việc ăn uống do chán ăn hoặc đau họng, gia đình nên áp dụng các biện pháp hỗ trợ như chia nhỏ bữa ăn thành nhiều lần trong ngày, chế biến thức ăn mềm, lỏng, dễ nuốt và giàu năng lượng. Có thể bổ sung thêm các loại sữa chuyên biệt dành cho bệnh nhân ung thư theo tư vấn của bác sĩ dinh dưỡng. Trong trường hợp ăn uống đường miệng không đủ nhưng ruột vẫn hoạt động bình thường, đặt ống thông dạ dày hoặc ruột non để bơm thức ăn vẫn là lựa chọn an toàn và sinh lý hơn rất nhiều so với truyền dịch qua đường tĩnh mạch.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không tự ý mua các loại dịch truyền đạm sữa hoặc gọi dịch vụ truyền dịch tại nhà cho bệnh nhân ung thư. Mọi quyết định can thiệp dinh dưỡng tĩnh mạch bắt buộc phải do bác sĩ chuyên khoa khám, xét nghiệm và trực tiếp chỉ định trong môi trường bệnh viện có đầy đủ phương tiện cấp cứu. Người nhà không nên xem dịch truyền là giải pháp thay thế bữa ăn hàng ngày hay biện pháp bồi bổ thể lực nhanh chóng. Khi người bệnh có biểu hiện sút cân, mệt mỏi hoặc không ăn uống được, cần thông báo ngay cho bác sĩ điều trị để được xây dựng phác đồ dinh dưỡng an toàn và khoa học.

Tóm tắt

Truyền đạm sữa cho bệnh nhân ung thư là can thiệp y khoa chuyên sâu chỉ áp dụng khi đường tiêu hóa không còn hoạt động hiệu quả. Việc tự ý truyền dịch tại nhà không mang lại lợi ích bồi bổ mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng đe dọa tính mạng. Người bệnh và gia đình nên tham vấn bác sĩ chuyên khoa dinh dưỡng và ung bướu để có kế hoạch chăm sóc an toàn, phù hợp.