Có nên thông tuyến lệ cho trẻ sơ sinh không và thời điểm can thiệp phù hợp

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Nhiều bậc cha mẹ lo lắng khi thấy mắt con sơ sinh liên tục chảy nước mắt và đổ ghèn dù đã vệ sinh thường xuyên. Câu hỏi thường gặp nhất là có nên đưa bé đi thông tuyến lệ ngay hay không. Trong đa số các trường hợp, câu trả lời là không nên vội vã can thiệp thủ thuật xâm lấn quá sớm trong những tháng đầu đời.

Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh chủ yếu do lớp màng mỏng ở phần cuối ống lệ mũi chưa kịp mở hoàn toàn sau khi sinh. Phần lớn các bé sẽ tự khỏi khi đường dẫn lệ hoàn thiện dần cùng sự phát triển của xương mặt trong năm đầu tiên. Biện pháp ưu tiên hàng đầu trong giai đoạn đầu là theo dõi, giữ vệ sinh và thực hiện kỹ thuật mát-xa góc mắt đúng cách theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Thủ thuật thông tuyến lệ chỉ thực sự được bác sĩ chuyên khoa mắt cân nhắc khi các phương pháp chăm sóc bảo tồn không mang lại hiệu quả sau một thời gian theo dõi, hoặc khi mắt có dấu hiệu nhiễm trùng tái diễn kéo dài. Việc lựa chọn thời điểm can thiệp phù hợp giúp hạn chế tối đa cảm giác khó chịu cho trẻ và giảm nguy cơ tổn thương đường dẫn lệ.

Thông tuyến lệ cho trẻ sơ sinh là gì?

Tuyến lệ nằm ở phía trên ngoài của nhãn cầu, có nhiệm vụ tiết ra nước mắt để bôi trơn và bảo vệ bề mặt giác mạc. Sau khi rửa trôi bề mặt mắt, nước mắt sẽ gom về điểm lệ ở góc trong mi mắt, đi qua các tiểu quản lệ vào túi lệ rồi thoát xuống khoang mũi qua ống lệ mũi. Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh thực chất là tình trạng tắc nghẽn đường dẫn lưu nước mắt, thường do van Hasner ở đoạn cuối ống lệ mũi bị che lấp bởi một màng niêm mạc mỏng chưa thoái hóa hết. Tình trạng này khiến nước mắt không thể lưu thông xuống mũi họng mà ứ đọng lại ở góc mắt, trào ra ngoài và tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn tích tụ gây gỉ ghèn. Đây là dị tật bẩm sinh lành tính rất thường gặp ở trẻ nhỏ và có tỷ lệ tự thông tự nhiên rất cao nếu được chăm sóc và theo dõi đúng hướng.

Vì sao không nên vội vàng thông tuyến lệ cho trẻ dưới sáu tháng tuổi

Trong những tháng đầu đời, hệ thống xương hàm mặt và các mô mềm xung quanh đường dẫn lệ của trẻ sơ sinh tiếp tục hoàn thiện với tốc độ nhanh chóng. Theo ghi nhận lâm sàng của nhãn khoa, phần lớn các trường hợp tắc ống lệ mũi bẩm sinh có thể tự mở tự nhiên trong vòng sáu đến chín tháng đầu mà không cần can thiệp bất kỳ thủ thuật xâm lấn nào. Nếu vội vàng thông tuyến lệ quá sớm khi trẻ còn quá nhỏ, bé sẽ phải chịu đựng sự đau đớn, quấy khóc và nguy cơ chấn thương niêm mạc ống dẫn lệ non nớt. Thêm vào đó, việc can thiệp thủ thuật ở trẻ sơ sinh thường đòi hỏi cố định hoặc dùng thuốc an thần nhẹ, điều này tiềm ẩn những nguy cơ không đáng có đối với thể trạng non yếu của trẻ. Vì vậy, các bác sĩ chuyên khoa mắt luôn khuyến nghị cha mẹ kiên nhẫn áp dụng các biện pháp hỗ trợ bảo tồn tại nhà trước khi tính đến chuyện can thiệp cơ học.

Phương pháp mát-xa túi lệ và chăm sóc mắt tại nhà

Trước khi nghĩ đến chỉ định thông tuyến lệ, phụ huynh cần thực hiện kiên trì biện pháp mát-xa túi lệ kết hợp vệ sinh mắt hằng ngày cho bé. Kỹ thuật này sử dụng áp lực cơ học từ ngón tay để tạo áp suất thủy tĩnh trong túi lệ, giúp đẩy bật màng tắc ở đoạn cuối ống lệ mũi xuống ngách mũi dưới. Trước khi thao tác, người chăm sóc cần cắt ngắn móng tay và rửa sạch tay bằng xà phòng sát khuẩn. Dùng đầu ngón tay trỏ đặt vào góc trong của mắt, nơi tiếp giáp giữa khóe mắt và sống mũi, ấn nhẹ một lực vừa phải rồi vuốt dọc xuống phía cánh mũi. Mỗi ngày phụ huynh nên thực hiện mát-xa khoảng hai đến ba lần, mỗi lần từ năm đến mười nhịp vuốt nhẹ nhàng. Đồng thời, cần dùng bông gòn hoặc gạc mềm vô khuẩn thấm nước muối sinh lý đẳng trương để lau sạch chất tiết từ trong khóe mắt ra ngoài, giữ cho vùng mi mắt luôn khô ráo và sạch sẽ.

Thời điểm thích hợp để bác sĩ xem xét thủ thuật thông tuyến lệ

Thủ thuật thông tuyến lệ thường được bác sĩ nhãn khoa cân nhắc chỉ định khi trẻ bước vào giai đoạn từ chín đến mười hai tháng tuổi nếu tình trạng chảy nước mắt sống và đọng ghèn vẫn không thuyên giảm sau nhiều tháng mát-xa tích cực. Can thiệp ở độ tuổi này được xem là thời điểm vàng vì tỷ lệ thành công rất cao, đường dẫn lệ đã có cấu trúc tương đối vững vàng và màng tắc chưa bị xơ hóa dày đặc. Nếu trì hoãn can thiệp quá trễ sau một tuổi rưỡi hoặc hai tuổi, việc thông ống lệ bằng que thông kim loại thông thường có thể gặp khó khăn hơn do thành ống lệ đã biến dạng hoặc viêm xơ dính, khi đó có thể phải cần đến các thủ thuật phức tạp hơn như đặt ống nong silicon hoặc phẫu thuật tạo hình túi lệ mũi. Tuy nhiên, nếu trong quá trình theo dõi trẻ bị viêm túi lệ cấp tính với bọc sưng đỏ tấy, đau nhức hoặc chảy mủ đặc, bác sĩ có thể chỉ định can thiệp sớm hơn dự kiến sau khi đã kiểm soát ổn định nhiễm khuẩn.

Những điều cha mẹ cần chuẩn bị và theo dõi sau khi thông tuyến lệ

Thông tuyến lệ là một thủ thuật ngoại trú diễn ra khá nhanh chóng, chỉ mất vài phút nhưng đòi hỏi tay nghề chuẩn xác của bác sĩ chuyên khoa mắt tại các cơ sở y tế uy tín. Trước khi thực hiện, phụ huynh cần tuân thủ hướng dẫn nhịn ăn hoặc bú sữa của nhân viên y tế để tránh nguy cơ sặc hoặc nôn trớ trong quá trình giữ cố định trẻ. Sau khi thông xong, mắt trẻ có thể hơi sưng nhẹ, chảy một ít nước mắt lẫn dịch hồng hoặc có rỉ máu mũi nhẹ trong vòng một đến hai ngày đầu. Cha mẹ cần nhỏ mắt cho trẻ đúng theo loại thuốc kháng viêm hoặc kháng sinh dạng nhỏ do bác sĩ nhãn khoa kê đơn để phòng ngừa nhiễm trùng và chống dính lòng ống lệ. Tuyệt đối không tự ý dùng lại đơn thuốc cũ hoặc mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid trôi nổi mà không có sự đồng ý của bác sĩ, đồng thời đưa trẻ đi tái khám đúng hẹn để đánh giá mức độ lưu thông của đường dẫn lệ.

Lưu ý an toàn

Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua que thông hoặc tự dùng dụng cụ chọc vào mắt bé tại nhà vì hành động này có thể gây rách đứt lệ quản, thủng giác mạc và dẫn tới mù lòa vĩnh viễn. Không tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh mạnh hoặc hoạt chất co mạch kéo dài khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt. Nếu phát hiện vùng khóe mắt của trẻ sưng phù, đỏ tấy, xuất hiện khối u căng đau ở góc trong mi mắt hoặc mắt tiết mủ màu vàng xanh kèm sốt cao, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay để được kiểm tra và xử trí nhiễm trùng kịp thời.

Tóm tắt

Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh phần lớn là hiện tượng sinh lý bẩm sinh có khả năng tự thoái lui cao. Việc quyết định có nên thông tuyến lệ hay không cần có sự thăm khám và đánh giá cẩn trọng từ bác sĩ chuyên khoa mắt dựa trên độ tuổi cùng mức độ đáp ứng với biện pháp mát-xa hỗ trợ. Cha mẹ nên giữ tâm lý bình tĩnh, kiên trì chăm sóc vệ sinh đúng cách để giúp đôi mắt của trẻ sớm thông thoáng và phát triển khỏe mạnh.