Có nên rửa mũi hàng ngày cho trẻ và tần suất thực hiện

Có nên rửa mũi hàng ngày cho trẻ là gì?

Rửa mũi cho trẻ là phương pháp sử dụng dung dịch đẳng trương, phổ biến nhất là nước muối sinh lý natri clorid 0,9%, đưa vào khoang mũi nhằm làm loãng dịch nhầy, cuốn trôi bụi bẩn, dị nguyên và các tác nhân gây viêm. Thủ thuật này hỗ trợ đường thở thông thoáng, giúp trẻ bú tốt hơn, ngủ ngon hơn và giảm nguy cơ biến chứng viêm tai giữa hay viêm phế quản trong các đợt nhiễm khuẩn đường hô hấp trên. Dù mang lại nhiều lợi ích rõ rệt trong việc hỗ trợ điều trị, việc xem rửa mũi như một biện pháp chăm sóc hàng ngày tương tự như tắm rửa hay đánh răng là quan niệm chưa chính xác. Khoang mũi của trẻ vốn có lớp thảm nhầy và tế bào lông chuyển chuyển động liên tục để giữ lại và đào thải các hạt bụi nhỏ ra ngoài. Nếu can thiệp rửa quá mức, lớp màng sinh học tự nhiên này có nguy cơ bị bào mòn, khiến niêm mạc khô rát và dễ tổn thương hơn trước sự tấn công của vi khuẩn và virus.

Có nên rửa mũi hàng ngày khi trẻ hoàn toàn khỏe mạnh

Khi trẻ có sức khỏe bình thường, không chảy nước mũi và không nghẹt thở, phụ huynh không cần thiết và không nên rửa mũi hàng ngày bằng dụng cụ bơm xịt áp lực. Niêm mạc mũi của trẻ nhỏ rất non nớt, chứa mạng lưới mao mạch phong phú và được bao bọc bởi một lớp dịch nhầy mỏng giàu kháng thể tự nhiên. Lớp dịch này vừa giữ ẩm vừa ngăn cản vi sinh vật xâm nhập sâu vào hệ hô hấp.

Nếu cha mẹ lạm dụng việc bơm rửa bằng nước muối mỗi ngày, lượng muối đưa vào liên tục có thể rửa trôi chất nhầy bảo vệ, làm teo hoặc tổn thương các vi nhung mao chuyển động. Hậu quả là niêm mạc mũi trở nên khô rát, dễ bị kích ứng, thậm chí gây ra phản xạ tăng tiết dịch nhầy phản ứng hoặc chảy máu cam tái diễn. Do đó, trong điều kiện sinh hoạt bình thường, phụ huynh chỉ cần dùng khăn mềm ẩm vệ sinh sạch vùng cửa mũi bên ngoài khi trẻ dính bụi bẩn, không cần thụt rửa sâu vào bên trong khoang mũi.

Tần suất rửa mũi hợp lý khi trẻ bị viêm đường hô hấp

Khi trẻ mắc các bệnh lý viêm đường hô hấp trên như cảm lạnh, viêm mũi xoang, viêm mũi dị ứng có nhiều dịch đờm nhớt đặc, việc rửa mũi trở thành biện pháp hỗ trợ điều trị rất hữu ích. Trong giai đoạn dịch mũi tiết nhiều gây cản trở đường thở, cha mẹ có thể rửa mũi cho trẻ khoảng 2 đến 3 lần mỗi ngày. Thời điểm thích hợp nhất để làm sạch mũi là trước các cữ bú, trước bữa ăn chính khoảng 15 đến 30 phút hoặc trước khi trẻ đi ngủ ban đêm.

Rửa mũi trước bữa ăn giúp trẻ thông thoáng đường thở, tránh tình trạng vừa ăn vừa thở bằng miệng dẫn đến sặc sữa, nôn trớ. Làm sạch khoang mũi trước giấc ngủ giúp trẻ giảm bớt cơn ho kích ứng do dịch nhầy chảy xuống họng, từ đó có giấc ngủ sâu hơn. Tuy nhiên, phụ huynh không nên lạm dụng rửa quá 4 lần trong một ngày vì việc tác động liên tục dễ làm niêm mạc phù nề nặng hơn. Khi tình trạng viêm mũi thuyên giảm và trẻ thở êm trở lại, cha mẹ cần giảm dần số lần rồi ngừng hẳn thủ thuật rửa mũi.

Hướng dẫn kỹ thuật rửa mũi đúng cách để tránh biến chứng

Thực hiện rửa mũi đúng kỹ thuật đóng vai trò quyết định đến hiệu quả làm sạch và sự an toàn của trẻ. Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa biết tự ngồi, cha mẹ nên đặt trẻ nằm nghiêng một bên trên mặt phẳng, lót khăn mềm dưới đầu để thấm dịch chảy ra. Đối với trẻ lớn hơn, có thể cho trẻ ngồi hơi cúi đầu về phía trước miệng há nhẹ để dịch thoát ra ngoài dễ dàng, tránh nuốt phải hoặc sặc vào khí quản.

Dung dịch sử dụng phải là nước muối sinh lý đẳng trương vô trùng chuyên dùng cho mắt mũi, có nhiệt độ ấm vừa phải, tương đương nhiệt độ cơ thể. Khi đưa vòi xịt hoặc đầu ống nhỏ vào cửa mũi, cha mẹ chỉ đặt vừa khít mép lỗ mũi ngoài, không đẩy sâu vào trong. Lực bơm cần êm dịu, đều tay, tuyệt đối không dùng lực quá mạnh khiến dịch mủ tràn ngược lên tai qua vòi nhĩ gây viêm tai giữa cấp. Sau khi dung dịch chảy qua lỗ mũi bên kia hoặc ra ngoài, nhẹ nhàng dùng khăn mềm lau sạch và đổi bên cho trẻ.

Dấu hiệu tổn thương niêm mạc cần dừng rửa mũi ngay

Trong quá trình chăm sóc, cha mẹ cần quan sát kỹ phản ứng và niêm mạc mũi của trẻ sau mỗi lần can thiệp. Nếu nhận thấy trẻ xuất hiện các dấu hiệu bất thường như niêm mạc mũi đỏ ửng, sưng nề, trẻ quấy khóc dữ dội hoặc hoảng sợ mỗi khi thấy dụng cụ rửa mũi, phụ huynh nên tạm dừng ngay. Tình trạng có tia máu tươi lẫn trong dịch nhầy hoặc trẻ bị chảy máu mũi là bằng chứng cho thấy niêm mạc đã bị tổn thương do lực bơm quá mạnh hoặc do đầu vòi xịt cọ xát.

Ngoài ra, nếu sau khi rửa mũi trẻ có biểu hiện đau tai, liên tục lấy tay dụi vào vành tai, sốt cao hoặc quấy khóc nhiều hơn về đêm, phụ huynh cần đưa trẻ đến chuyên khoa Tai Mũi Họng để được kiểm tra. Đây có thể là dấu hiệu dịch rửa kèm vi khuẩn đã lan vào hòm nhĩ gây viêm tai giữa. Việc nhận biết sớm các bất thường giúp hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương kéo dài đối với hệ thống tai mũi họng của trẻ.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không tự ý pha nước muối tại nhà bằng muối ăn để rửa mũi cho trẻ vì không kiểm soát được nồng độ và độ vô khuẩn, dễ làm bỏng rát hoặc nhiễm trùng niêm mạc. Không ép trẻ nằm ngửa ngửa cổ ra sau khi xịt rửa vì rất dễ gây sặc vào đường thở. Không lạm dụng các loại thuốc co mạch hay dung dịch chứa kháng sinh tự phối chế khi chưa có hướng dẫn chuyên khoa từ bác sĩ. Khi trẻ có biểu hiện khó thở, thở rít hoặc sốt cao liên tục, cần đưa trẻ đi khám tại cơ sở y tế thay vì tiếp tục tự xử trí tại nhà.

Tóm tắt

Rửa mũi là giải pháp hỗ trợ làm sạch đường thở hiệu quả khi trẻ có dịch nhầy do cảm cúm hoặc viêm mũi, nhưng không nên xem đây là thói quen vệ sinh hàng ngày khi trẻ khỏe mạnh. Cha mẹ cần quan sát biểu hiện của trẻ, áp dụng đúng kỹ thuật, kiểm soát tần suất vừa phải và kịp thời tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng để bảo vệ sức khỏe hô hấp của bé một cách an toàn nhất.