Có nên dùng nước sát khuẩn xịt lên thực phẩm không?

Nước sát khuẩn xịt lên thực phẩm là gì?

Nước sát khuẩn và cồn khử khuẩn y tế là những chế phẩm sinh hóa được bào chế với mục đích tiêu diệt vi sinh vật gây bệnh trên các bề mặt ngoại sinh như da tay, dụng cụ y khoa, thiết bị văn phòng hoặc đồ dùng gia đình. Ngược lại, thực phẩm là nguồn dinh dưỡng đi trực tiếp vào đường tiêu hóa của con người và cần đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về độ lành tính, không chứa chất độc hại hay phụ gia cấm.

Việc xịt bất kỳ dung dịch khử khuẩn bề mặt nào lên rau củ, trái cây, thịt cá hay thực phẩm ăn liền đều là hành vi sai lệch trong thực hành vệ sinh. Hóa chất sát khuẩn không có khả năng tự trung hòa trên thực phẩm mà sẽ ngấm sâu vào mô bào, biến thức ăn thành nguồn đưa hóa chất công nghiệp độc hại vào cơ thể người sử dụng.

Bản chất hóa học của các loại nước sát khuẩn gia dụng và y tế

Các sản phẩm nước sát khuẩn tay hoặc dung dịch sát trùng bề mặt gia dụng thường chứa cồn ethanol nồng độ cao từ 60 đến 80 phần trăm, cồn isopropanol, hợp chất amoni bậc bốn hoặc các phụ gia tạo hương và làm mềm da. Đây là những hóa chất được thiết kế chuyên biệt để tiêu diệt vi khuẩn, virus trên bề mặt da nguyên vẹn hoặc đồ dùng vô tri, hoàn toàn không được kiểm nghiệm hay cho phép sử dụng như phụ gia thực phẩm.

Khi xịt trực tiếp lên thực phẩm, các dung dịch này không chỉ làm biến đổi cấu trúc tế bào và mùi vị của rau củ, thịt cá mà còn thẩm thấu nhanh qua lớp biểu bì thực vật hoặc màng mô động vật. Hóa chất tồn lưu này không thể rửa trôi hoàn toàn bằng nước thông thường, dẫn đến nguy cơ người dùng vô tình tiêu thụ một lượng dung dịch sát khuẩn vào đường tiêu hóa khi ăn uống.

Nguy cơ ngộ độc và ảnh hưởng sức khỏe khi hóa chất sát trùng ngấm vào thức ăn

Nuốt phải thực phẩm có dính nước sát khuẩn có thể gây ra những tổn thương trực tiếp lên hệ tiêu hóa. Hoạt chất cồn công nghiệp hoặc isopropanol đi kèm chất biến tính có khả năng gây bỏng niêm mạc miệng, thực quản và dạ dày, dẫn đến các biểu hiện như buồn nôn, nôn mửa, đau thượng vị dữ dội và tiêu chảy cấp.

Ở mức độ nặng hơn hoặc khi tích tụ thường xuyên, các hóa chất diệt khuẩn xâm nhập vào máu có thể gây ức chế hệ thần kinh trung ương, biểu hiện qua tình trạng chóng mặt, lú lẫn, hạ huyết áp hoặc thậm chí rối loạn nhịp tim. Ngoài ra, gan và thận là hai cơ quan đảm nhận nhiệm vụ chuyển hóa và đào thải độc chất sẽ phải chịu áp lực nặng nề, gia tăng nguy cơ suy giảm chức năng gan cấp tính hoặc tổn thương ống thận nếu hấp thu lượng lớn dung dịch sát trùng.

Biện pháp làm sạch và khử khuẩn thực phẩm đúng cách theo chuẩn y tế

Phương pháp làm sạch thực phẩm an toàn và hiệu quả nhất đã được các chuyên gia dinh dưỡng và an toàn thực phẩm khuyến cáo là sử dụng nguồn nước máy sạch đang chảy. Đối với rau xanh và củ quả tươi, việc rửa trực tiếp từng bẹ lá hoặc chà nhẹ bề mặt dưới vòi nước chảy liên tục trong nhiều phút giúp cuốn trôi phần lớn đất cát, trứng ký sinh trùng, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và vi khuẩn gây bệnh cơ hội.

Đối với các loại củ quả có vỏ dày như dưa chuột, táo, cà rốt hoặc khoai tây, người nội trợ có thể sử dụng bàn chải mềm chuyên dụng để cọ sạch bề mặt trước khi gọt vỏ. Bạn cũng có thể ngâm rau củ trong nước muối loãng hoặc dung dịch giấm ăn pha loãng trong khoảng 5 đến 10 phút để hỗ trợ làm sạch cơ học, sau đó xả lại nhiều lần bằng nước sạch trước khi chuẩn bị chế biến hoặc sử dụng trực tiếp.

Nguyên tắc ăn chín uống sôi và phòng ngừa nhiễm khuẩn chéo trong bếp

Nhiệt độ trong quá trình nấu chín thức ăn là phương pháp khử trùng tự nhiên, an toàn và toàn diện nhất đối với hầu hết các loại vi sinh vật gây hại đường ruột. Việc đun sôi thức ăn, nấu chín kỹ thịt cá ở nhiệt độ tâm thực phẩm đạt từ 70 độ C trở lên trong thời gian thích hợp sẽ làm bất hoạt phần lớn các loại virus, vi khuẩn như Salmonella, E. coli hay vi khuẩn tả.

Bên cạnh đó, việc ngăn ngừa nhiễm khuẩn chéo đóng vai trò cốt lõi trong an toàn vệ sinh thực phẩm. Người nội trợ cần giữ thói quen rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trước và sau khi chạm vào thực phẩm tươi sống; phân chia thớt, dao và dụng cụ chứa riêng biệt cho đồ sống và đồ chín; đồng thời bảo quản thức ăn thừa trong hộp kín đặt ở ngăn mát tủ lạnh trong vòng hai giờ sau khi chế biến để ngăn vi khuẩn sinh sôi.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trên đây mang tính chất giáo dục thường thức về an toàn vệ sinh thực phẩm và không thay thế cho các chỉ định y khoa. Khi xảy ra tình huống vô tình nuốt phải lượng lớn dung dịch sát khuẩn hoặc thức ăn nhiễm nồng độ cồn khử trùng cao gây đau bụng dữ dội, nôn mửa, khó thở, người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế hoặc khoa cấp cứu gần nhất để được nhân viên y tế chẩn đoán và xử trí giải độc kịp thời.

Tóm tắt

Tuyệt đối không nên xịt cồn y tế hoặc hóa chất khử khuẩn trực tiếp lên thực phẩm ăn uống. Để bảo đảm vệ sinh và phòng tránh ngộ độc, người tiêu dùng chỉ cần tuân thủ các nguyên tắc vệ sinh an toàn thực phẩm cơ bản như rửa sạch bằng nước sinh hoạt đạt chuẩn, nấu chín thức ăn và bảo quản đúng cách. Khi nghi ngờ thực phẩm bị nhiễm hóa chất khử khuẩn, phương án an toàn nhất cho sức khỏe là loại bỏ hoàn toàn thay vì cố gắng sử dụng.