Có nên dùng corticoid cho trẻ sơ sinh không và cách sử dụng

Corticoid cho trẻ sơ sinh là gì?

Corticoid dùng trong da liễu cho trẻ nhỏ chủ yếu là dạng bôi ngoài như kem, thuốc mỡ hoặc dung dịch nhằm ức chế phản ứng viêm tại chỗ. Ở giai đoạn sơ sinh và nhũ nhi, cấu trúc biểu bì của bé còn mỏng, tính thấm của da cao nên việc đưa bất kỳ hoạt chất có hoạt tính sinh học mạnh nào lên da cũng cần được kiểm soát chặt chẽ.

Thuốc thường chỉ được cân nhắc khi các biện pháp dưỡng ẩm và chăm sóc da dịu nhẹ không đủ để kiểm soát đợt bùng phát viêm da. Nhận thức đúng về nhóm thuốc này giúp phụ huynh tránh được hai thái cực cực đoan: hoặc quá lạm dụng dẫn đến biến chứng nguy hiểm, hoặc quá sợ hãi mà từ chối điều trị cần thiết khiến bệnh của trẻ chuyển biến nặng hơn.

Chỉ định dùng corticoid ở trẻ sơ sinh

Corticoid hay corticosteroid là nhóm hoạt chất có tác dụng chống viêm và ức chế miễn dịch mạnh. Ở trẻ sơ sinh, bác sĩ có thể chỉ định thuốc bôi chứa corticoid trong các trường hợp viêm da cơ địa nặng, chàm sữa bùng phát cấp tính hoặc viêm da tiếp xúc gây ngứa rát dữ dội. Thuốc giúp nhanh chóng giảm phù nề, cắt cơn ngứa và ngăn ngừa tổn thương da lan rộng.

Tuy nhiên, trẻ sơ sinh không phải là đối tượng có thể sử dụng corticoid tùy tiện. Việc dùng thuốc luôn phải đặt trên bàn cân giữa lợi ích kiểm soát triệu chứng viêm và nguy cơ biến chứng tiềm ẩn. Phụ huynh chỉ được dùng thuốc khi có đơn kê từ bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc bác sĩ da liễu sau khi đã thăm khám trực tiếp tổn thương da của trẻ.

Nguy cơ và tác dụng phụ khi dùng corticoid cho trẻ sơ sinh

Làn da của trẻ sơ sinh rất mỏng mảnh, lớp sừng bảo vệ chưa hoàn thiện và tỷ lệ diện tích bề mặt cơ thể so với trọng lượng rất lớn. Đặc điểm này khiến da bé hấp thu hoạt chất bôi ngoài vào máu với tỷ lệ cao hơn nhiều so với người lớn. Nếu dùng corticoid nồng độ cao hoặc bôi kéo dài, trẻ dễ gặp tác dụng phụ tại chỗ như teo da, rạn nứt da, giãn mao mạch, mất sắc tố da và tăng nguy cơ nhiễm trùng nấm hoặc vi khuẩn.

Nghiêm trọng hơn, lượng thuốc hấp thu toàn thân có thể gây ức chế trục hạ đồi tuyến yên tuyến thượng thận, dẫn đến suy tuyến thượng thận thứ phát, làm trẻ chậm phát triển chiều cao, tăng cân bất thường hoặc rối loạn huyết áp. Do đó, mức độ rủi ro khi dùng thuốc không đúng cách ở lứa tuổi sơ sinh là rất đáng lo ngại.

Nguyên tắc bôi corticoid an toàn cho bé

Để đảm bảo an toàn tuyệt đối khi dùng corticoid cho trẻ sơ sinh, nguyên tắc đầu tiên là chỉ sử dụng hoạt chất có hoạt lực nhẹ nhất mang lại hiệu quả, chẳng hạn như hydrocortisone nồng độ thấp. Thuốc cần được bôi thành một lớp thật mỏng vừa đủ che phủ vùng da thương tổn, tránh bôi lan sang vùng da lành xung quanh.

Thời gian điều trị phải được giới hạn ngắn nhất có thể, thông thường không quá năm đến bảy ngày liên tục. Phụ huynh không băng kín tổn thương hoặc quấn tã quá chật lên vùng da vừa bôi thuốc vì hiện tượng băng kín sẽ làm tăng hấp thu corticoid qua da gấp nhiều lần. Ngoài ra, việc bôi dưỡng ẩm phục hồi hàng rào biểu bì sau khi tình trạng viêm cấp tính đã dịu đi là bước quan trọng giúp giảm tần suất phải dùng lại thuốc.

Những sai lầm cha mẹ cần tránh khi dùng thuốc cho trẻ

Một sai lầm rất phổ biến là phụ huynh tự ý mua các loại kem bôi hỗn hợp chứa corticoid kết hợp kháng sinh hoặc kháng nấm để điều trị hăm tã, rôm sảy hay nốt muỗi đốt cho bé. Những sản phẩm này thường có hoạt lực mạnh không phù hợp với trẻ sơ sinh. Một sai lầm khác là dùng lại đơn thuốc cũ khi thấy con tái phát biểu hiện ngứa hoặc đỏ da mà không đưa đi khám lại.

Bên cạnh đó, việc đột ngột ngưng thuốc khi đang điều trị đợt viêm nặng hoặc ngược lại lạm dụng thuốc bôi như một loại kem dưỡng hàng ngày đều mang lại hậu quả xấu. Cha mẹ cần ghi nhớ thuốc bôi ngoài da vẫn có tác dụng toàn thân và không bao giờ được xem là giải pháp chăm sóc da thường quy cho trẻ nhỏ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua thuốc bôi corticoid hoặc chia sẻ đơn thuốc của trẻ khác. Khi trẻ sơ sinh xuất hiện bất kỳ dấu hiệu viêm da, lở loét hay phát ban bất thường, cần đưa bé đến cơ sở y tế có chuyên khoa nhi hoặc da liễu để được đánh giá cẩn thận trước khi bắt đầu bất kỳ phác đồ điều trị nào.

Tóm tắt

Thuốc corticoid là giải pháp hiệu quả trong điều trị nhiều bệnh lý viêm da ở trẻ nhỏ nhưng đòi hỏi sự cẩn trọng tối đa. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua hoặc kéo dài thời gian sử dụng thuốc bôi chứa corticoid cho trẻ sơ sinh khi chưa có chỉ định y khoa. Việc tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa nhi và chuyên khoa da liễu là yếu tố quyết định để bảo vệ làn da non nớt của trẻ an toàn.