Có hồng cầu trong nước tiểu phải làm sao và khi nào cần thăm khám

Hồng cầu trong nước tiểu là gì?

Hồng cầu trong nước tiểu là tình trạng các tế bào hồng cầu xuất hiện bất thường trong dòng nước tiểu, trong y khoa gọi chung là chứng tiểu máu. Bình thường, màng lọc cầu thận giữ lại hầu hết các thành phần hữu hình của máu, do đó nước tiểu của người khỏe mạnh chỉ chứa một lượng rất nhỏ hoặc không có hồng cầu.

Tiểu máu được chia thành hai nhóm chính gồm tiểu máu vi thể và tiểu máu đại thể. Tiểu máu vi thể xảy ra khi lượng hồng cầu ít, màu sắc nước tiểu vẫn trong hoặc vàng bình thường, chỉ phát hiện được khi soi cặn lắng nước tiểu dưới kính hiển vi hoặc xét nghiệm tổng phân tích nước tiểu. Ngược lại, tiểu máu đại thể là khi lượng hồng cầu đủ nhiều làm nước tiểu đổi sang màu đỏ tươi, hồng nhạt, nước rửa thịt hoặc màu xá xị. Dù xuất hiện dưới hình thức nào, đây cũng không phải là một bệnh độc lập mà là triệu chứng chỉ điểm của các vấn đề tại thận, niệu quản, bàng quang, tuyến tiền liệt hoặc niệu đạo.

Các nguyên nhân thường gặp làm xuất hiện hồng cầu trong nước tiểu

Hồng cầu có thể đi vào nước tiểu do tổn thương ở bất kỳ vị trí nào dọc theo đường tiết niệu. Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất là nhiễm trùng đường tiết niệu, bao gồm viêm bàng quang, viêm niệu đạo hoặc viêm đài bể thận, khiến niêm mạc bị viêm loét và xung huyết. Bên cạnh đó, sỏi đường tiết niệu như sỏi thận, sỏi niệu quản hay sỏi bàng quang khi di chuyển có thể cọ xát làm rách vi mạch, dẫn đến tiểu máu kèm theo cơn đau quặn thận.

Ngoài ra, các bệnh lý tại nhu mô thận như viêm cầu thận cấp, hội chứng thận hư, bệnh thận đa nang cũng làm suy giảm khả năng lọc, cho phép hồng cầu lọt vào nước tiểu. Ở nam giới lớn tuổi, phì đại lành tính tuyến tiền liệt hoặc viêm tuyến tiền liệt là yếu tố thường gặp. Đáng lưu ý, các khối u ác tính ở bàng quang, thận hoặc tuyến tiền liệt cũng có thể khởi phát bằng triệu chứng tiểu máu không đau. Một số trường hợp lành tính tạm thời có thể xảy ra sau khi vận động thể lực cường độ cao, sốt kéo dài hoặc do tác dụng phụ của thuốc chống đông.

Những việc cần làm ngay khi phát hiện hồng cầu trong nước tiểu

Khi phát hiện nước tiểu đổi màu hoặc nhận phiếu xét nghiệm ghi nhận có hồng cầu, người bệnh nên chủ động sắp xếp thời gian đến khám tại các bệnh viện có chuyên khoa thận tiết niệu. Việc tự chẩn đoán hoặc trì hoãn thăm khám có thể làm bỏ lỡ thời điểm phát hiện sớm các bệnh lý tiến triển âm thầm.

Trong thời gian chờ thăm khám, người bệnh nên uống đủ nước mỗi ngày nhằm hỗ trợ lưu thông đường tiểu, trừ khi có chỉ định hạn chế nước từ bác sĩ do bệnh tim mạch hoặc suy thận. Cần ghi chép lại các biểu hiện đi kèm như tiểu buốt, tiểu rắt, đau mỏi vùng thắt lưng, sốt hoặc việc nước tiểu đổi màu diễn ra ở đầu bãi, cuối bãi hay toàn bãi. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc cầm máu hay các loại thảo dược không rõ nguồn gốc để uống, vì điều này có thể làm thay đổi triệu chứng lâm sàng và gây khó khăn cho quá trình chẩn đoán sau đó.

Các xét nghiệm cận lâm sàng bác sĩ thường chỉ định

Để tìm ra nguyên nhân chính xác gây tiểu máu, bác sĩ chuyên khoa thường chỉ định phối hợp nhiều phương pháp cận lâm sàng. Bước cơ bản đầu tiên là tổng phân tích nước tiểu và soi cặn lắng để kiểm tra số lượng hồng cầu, bạch cầu, trụ niệu, tinh thể khoáng chất cũng như sự hiện diện của vi khuẩn hoặc protein niệu. Trường hợp nghi ngờ nhiễm khuẩn, cấy nước tiểu làm kháng sinh đồ sẽ giúp xác định đúng loại vi sinh vật gây bệnh.

Tiếp theo, các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò then chốt trong việc khảo sát cấu trúc hệ tiết niệu. Siêu âm ổ bụng tổng quát là phương pháp nhanh chóng giúp phát hiện sỏi thận, khối u, giãn đài bể thận hoặc bất thường tuyến tiền liệt. Khi cần hình ảnh chi tiết hơn, bác sĩ có thể chỉ định chụp cắt lớp vi tính hệ tiết niệu hoặc chụp cộng hưởng từ. Trong một số tình huống đặc biệt như nghi ngờ tổn thương niêm mạc bàng quang, nội soi bàng quang sẽ được thực hiện để quan sát trực tiếp vị trí chảy máu.

Chế độ sinh hoạt và theo dõi trong quá trình kiểm tra

Bên cạnh việc tuân thủ các chỉ định y khoa, người bệnh cần chú ý điều chỉnh thói quen sinh hoạt hàng ngày để hỗ trợ cơ thể phục hồi và tránh làm kích thích đường tiết niệu. Nên duy trì chế độ ăn thanh đạm, giảm lượng muối tiêu thụ để giảm tải áp lực lọc cho thận, đồng thời hạn chế các thực phẩm cay nóng, rượu bia, cà phê và chất kích thích có thể gây kích ứng bàng quang.

Người bệnh nên nghỉ ngơi hợp lý, tránh các hoạt động thể thao nặng hoặc mang vác quá sức cho đến khi nguyên nhân tiểu máu được xác định rõ ràng. Đặc biệt đối với phụ nữ, cần lưu ý thời điểm lấy mẫu nước tiểu xét nghiệm, tránh thực hiện trong chu kỳ kinh nguyệt vì máu kinh có thể lẫn vào mẫu thử gây dương tính giả. Nếu thấy xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như nước tiểu có nhiều máu cục, bí tiểu hoàn toàn, sốt cao rét run hoặc đau thắt lưng dữ dội, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được cấp cứu kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Sự xuất hiện của hồng cầu trong nước tiểu, đặc biệt là tiểu máu đại thể không đau ở người lớn tuổi, có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý nghiêm trọng cần được tầm soát kỹ lưỡng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hay áp dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng khoa học.

Tóm tắt

Có hồng cầu trong nước tiểu là biểu hiện lâm sàng quan trọng phản ánh tình trạng sức khỏe của hệ tiết niệu. Thay vì lo lắng quá mức hay tự ý dùng thuốc, người bệnh hãy chủ động đến cơ sở y tế uy tín để làm các xét nghiệm cần thiết. Việc phát hiện sớm và điều trị đúng nguyên nhân là giải pháp an toàn nhất để bảo vệ chức năng thận và sức khỏe tổng thể.