Có bầu 1 tháng chụp X-quang có sao không và những điều cần biết

Có bầu 1 tháng chụp X-quang có sao không?

Chụp X-quang là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh sử dụng tia bức xạ để ghi nhận hình thái xương và các cơ quan bên trong cơ thể. Khi mang thai ở tháng đầu tiên, nhiều người chưa kịp nhận biết sự hiện diện của phôi thai nên vẫn thực hiện các xét nghiệm X-quang theo chỉ định y tế khi bị chấn thương hoặc khám sức khỏe định kỳ.

Về mặt y học, nguy cơ đối với thai nhi phụ thuộc vào hai yếu tố cốt lõi: liều lượng bức xạ tích lũy và vị trí cơ thể tiếp nhận chùm tia. Đa phần các xét nghiệm X-quang thông dụng đều sử dụng mức liều rất nhỏ, thấp hơn đáng kể so với mức có thể gây tổn hại cho quá trình phát triển phôi thai. Do vậy, việc hiểu đúng bản chất phơi nhiễm bức xạ sẽ giúp mẹ bầu giảm bớt hoang mang không cần thiết.

Bản chất của tia X và cơ chế tác động lên mô sống

Tia X là một dạng bức xạ ion hóa có khả năng xuyên qua mô cơ thể để tạo hình ảnh chẩn đoán y khoa. Khi tế bào đang trong quá trình phân chia nhanh, mức độ nhạy cảm với bức xạ sẽ cao hơn. Tuy nhiên, mức độ nguy cơ thực tế phụ thuộc hoàn toàn vào liều bức xạ tích lũy hấp thụ tại vùng tử cung chứ không phải việc tia X chỉ xuất hiện trong phòng chụp.

Trong chẩn đoán hình ảnh thông thường như chụp tim phổi, X-quang chi hoặc hàm mặt, liều bức xạ mà thai nhi tiếp nhận thường rất thấp, thấp hơn hàng chục đến hàng trăm lần so với ngưỡng có thể gây tổn thương tế bào phôi. Do đó, việc chụp X-quang chẩn đoán đơn lẻ không đồng nghĩa với việc thai nhi chắc chắn bị dị tật hay tổn thương nghiêm trọng.

Phản ứng của phôi thai 1 tháng theo quy luật tất cả hoặc không

Ở thời điểm 1 tháng đầu của thai kỳ, tương đương khoảng tuần thứ 3 đến tuần thứ 4 tính từ ngày đầu kỳ kinh cuối, phôi thai đang trải qua quá trình thụ tinh, phân chia tế bào ban đầu và di chuyển vào buồng tử cung để làm tổ.

Giai đoạn phát triển này trong y học thường tuân theo quy luật tất cả hoặc không có gì. Điều này có nghĩa là nếu liều bức xạ quá cao vượt ngưỡng chịu đựng, các tế bào phôi nguyên thủy bị phá hủy hoàn toàn và dẫn đến sảy thai tự nhiên rất sớm. Ngược lại, nếu liều bức xạ thấp dưới ngưỡng nguy hiểm, những tế bào khỏe mạnh còn lại sẽ tiếp tục phân chia, bù trừ tổn thương và thai nhi vẫn phát triển bình thường mà không để lại dị tật cấu trúc bẩm sinh.

Mối liên hệ giữa vị trí chụp X-quang và mức độ phơi nhiễm tia

Mức độ ảnh hưởng của kỹ thuật chụp X-quang phụ thuộc lớn vào bộ phận cơ thể cần khảo sát. Các chỉ định chụp tại vùng đầu mặt, răng, cổ, ngực, cánh tay hoặc cẳng chân có hướng chùm tia nằm cách xa vùng tiểu khung của người mẹ.

Đối với những kỹ thuật này, tử cung chỉ có thể nhận một lượng tia tán xạ thứ cấp vô cùng nhỏ, thường không đủ khả năng gây hại cho sự phát triển của thai. Nguy cơ chỉ được xem xét kỹ lưỡng hơn khi người bệnh phải chụp trực tiếp vào vùng bụng, cột sống thắt lưng hoặc khung chậu, hoặc thực hiện chụp cắt lớp vi tính tiểu khung nhiều lần liên tiếp mà không có biện pháp che chắn vùng bụng.

Các bước xử trí phù hợp khi lỡ chụp X-quang lúc mang thai tháng đầu

Nếu phát hiện bản thân có thai sau khi đã thực hiện chụp X-quang, phụ nữ nên giữ tâm lý ổn định và tránh căng thẳng quá mức vì lo lắng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến thai kỳ. Bước đầu tiên cần làm là tìm lại hồ sơ y tế, xác định rõ ngày chụp, vị trí bộ phận chụp và số lượng phim đã thực hiện.

Tiếp theo, thai phụ hãy đến cơ sở y tế chuyên khoa sản phụ khoa để được thăm khám tổng quát. Bác sĩ sản khoa sẽ phối hợp cùng thông tin từ kỹ thuật viên chẩn đoán hình ảnh để ước tính mức độ phơi nhiễm nếu cần, đồng thời lên lịch siêu âm kiểm tra vị trí túi thai, tim thai và hướng dẫn các mốc sàng lọc trước sinh phù hợp trong suốt thai kỳ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho việc chẩn đoán của nhân viên y tế. Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản cần chủ động thông báo cho bác sĩ hoặc kỹ thuật viên chẩn đoán hình ảnh về khả năng có thai trước khi bước vào phòng chụp X-quang. Tuyệt đối không tự ý quyết định đình chỉ thai kỳ chỉ vì vừa chụp X-quang chẩn đoán mà chưa có sự tư vấn từ bác sĩ chuyên khoa sản.

Tóm tắt

Việc vô tình chụp X-quang khi mang thai tháng đầu thường không phải là lý do để chấm dứt thai kỳ. Phụ nữ nên giữ tâm lý bình tĩnh, thu thập đầy đủ thông tin về lần chụp chiếu và đi khám sản phụ khoa theo đúng lịch hẹn. Sự đồng hành của bác sĩ chuyên khoa sẽ giúp thai phụ theo dõi sát sao sức khỏe của bản thân cũng như sự phát triển của thai nhi trong suốt thai kỳ.