Chụp UIV: Kỹ thuật chụp thận dùng thuốc cản quang và những lưu ý
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Chụp UIV, hay chụp X-quang hệ tiết niệu qua đường tĩnh mạch, là một kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu được áp dụng rộng rãi trong thăm khám thận và đường dẫn niệu. Phương pháp này sử dụng thuốc cản quang chứa iod tiêm vào tĩnh mạch để ghi lại quá trình lọc và bài tiết của hai quả thận.
Thông qua chuỗi phim chụp theo thời gian, bác sĩ có thể quan sát rõ nét hình thái nhu mô thận, hệ thống đài bể thận, đường đi của hai niệu quản và hình dạng bàng quang. Đây là công cụ hữu ích giúp xác định nguyên nhân gây ứ tắc, tiểu máu hoặc dị tật đường tiết niệu một cách chuẩn xác.
Chụp UIV là gì?
Chụp UIV là từ viết tắt của Urographie Intraveineuse trong tiếng Pháp hoặc Intravenous Urography trong tiếng Anh, còn được gọi là chụp thận bài tiết qua đường tĩnh mạch. Nguyên lý cốt lõi của kỹ thuật dựa trên khả năng lọc và đào thải tự nhiên của thận đối với các hợp chất cản quang hòa tan trong nước. Khi đưa thuốc vào lòng mạch, thuốc sẽ theo tuần hoàn đến động mạch thận, đi qua các cầu thận rồi được bài xuất dần xuống đài thận, bể thận, niệu quản và đổ vào bàng quang. Dưới tác động của tia X, những cấu trúc chứa thuốc cản quang sẽ hiện rõ trên phim chụp, cho phép thầy thuốc đánh giá đồng thời cả chức năng bài tiết của từng bên thận lẫn cấu trúc giải phẫu của toàn bộ hệ thống tiết niệu.
Khi nào người bệnh được chỉ định chụp UIV
Bác sĩ thường chỉ định chụp UIV khi người bệnh có các triệu chứng nghi ngờ bệnh lý hệ tiết niệu như đau quặn thận, tiểu ra máu tái diễn hoặc nhiễm trùng tiểu kéo dài không rõ nguyên nhân. Kỹ thuật này giúp phát hiện vị trí và kích thước của sỏi thận, sỏi niệu quản, sỏi bàng quang cũng như các bất thường bẩm sinh về giải phẫu đường tiết niệu. Bên cạnh đó, UIV còn hỗ trợ đánh giá mức độ ứ nước đài bể thận, phát hiện các khối u chèn ép đường niệu và kiểm tra tình trạng hẹp niệu quản sau phẫu thuật hoặc chấn thương.
Các bước chuẩn bị cần thiết trước khi chụp UIV
Sự chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi chụp đóng vai trò quyết định đến độ nét của phim X-quang. Người bệnh thường được hướng dẫn dùng thuốc nhuận tràng hoặc thụt tháo vào tối hôm trước để làm sạch khung đại tràng, tránh để hơi và phân che lấp hình ảnh thận và niệu quản. Bạn cần nhịn ăn hoàn toàn từ bốn đến sáu tiếng trước khi vào phòng chụp nhưng vẫn có thể uống một lượng nhỏ nước lọc nếu không có yêu cầu hạn chế dịch. Ngoài ra, việc thông báo đầy đủ tiền sử dị ứng, hen phế quản và các bệnh lý nền như đái tháo đường hay suy thận là điều bắt buộc.
Quy trình thực hiện kỹ thuật chụp UIV trong phòng máy
Quá trình chụp UIV bắt đầu bằng một phim chụp hệ tiết niệu không chuẩn bị để khảo sát sơ bộ toàn bộ ổ bụng. Tiếp theo, kỹ thuật viên sẽ tiêm thuốc cản quang chứa iod qua đường tĩnh mạch ở cánh tay. Khi thuốc đi vào máu và được hai quả thận lọc bài tiết, kỹ thuật viên sẽ tiến hành chụp các phim liên tiếp theo từng mốc thời gian xác định, thông thường vào phút thứ năm, mười lăm và ba mươi. Đôi khi một dải nẹp ép sẽ được quấn ngang bụng dưới để giữ thuốc cản quang tập trung ở đài bể thận trước khi tháo nẹp để chụp phim toàn cảnh niệu quản và bàng quang.
Những trường hợp chống chỉ định của chụp UIV
Chụp UIV không được áp dụng cho mọi trường hợp mà có những chống chỉ định nghiêm ngặt nhằm bảo đảm tính mạng người bệnh. Phương pháp này chống chỉ định tuyệt đối với người có tiền sử sốc phản vệ nặng với thuốc cản quang chứa iod và phụ nữ mang thai. Những bệnh nhân suy thận mức độ nặng, suy tim mất bù, mất nước nghiêm trọng hoặc mắc bệnh đa u tủy xương cũng cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Trong các tình huống này, bác sĩ sẽ lựa chọn những giải pháp thay thế an toàn hơn như siêu âm hệ niệu, chụp cắt lớp vi tính không cản quang hoặc chụp cộng hưởng từ.
Lưu ý an toàn
Trước khi chụp, người bệnh phải làm xét nghiệm đánh giá chức năng thận như định lượng creatinin huyết thanh để bảo đảm thận đủ khả năng lọc thải thuốc. Người đang sử dụng thuốc điều trị đái tháo đường chứa metformin cần thông báo rõ với bác sĩ để có kế hoạch tạm ngưng thuốc hợp lý. Trong quá trình tiêm và sau chụp ba mươi phút, nếu xuất hiện cảm giác khó thở, ngứa, nổi mề đay, chóng mặt hoặc buồn nôn dữ dội, cần báo ngay cho nhân viên y tế để được xử trí chống phản vệ kịp thời.
Tóm tắt
Chụp UIV là phương pháp chẩn đoán hình ảnh kinh điển giúp đánh giá chi tiết chức năng bài tiết và hình thái hệ tiết niệu. Việc chuẩn bị chu đáo, phối hợp chặt chẽ với nhân viên y tế và theo dõi sát sau chụp sẽ đảm bảo quá trình thăm khám diễn ra thuận lợi, chính xác và an toàn nhất cho người bệnh.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Thời gian chụp UIV thường kéo dài trong bao lâu?
Thời gian thực hiện một ca chụp UIV thường kéo dài từ ba mươi đến sáu mươi phút. Tuy nhiên nếu thận bài tiết chậm hoặc có tắc nghẽn đường niệu, bác sĩ có thể cần chụp thêm các phim muộn sau vài giờ để quan sát rõ hơn.
Vì sao người bệnh phải nhịn ăn trước khi chụp UIV?
Bạn cần nhịn ăn ít nhất bốn đến sáu tiếng trước khi chụp để hạn chế nôn trớ nếu xảy ra phản ứng phụ, đồng thời giúp đường tiêu hóa sạch hơn, tránh bóng hơi làm mờ hình ảnh đài bể thận trên phim X-quang.
Cảm giác nóng ran người khi tiêm thuốc cản quang có nguy hiểm không?
Cảm giác nóng bừng cơ thể hoặc có vị kim loại thoáng qua ở cổ họng là phản ứng sinh lý thường gặp khi thuốc cản quang vào máu. Hiện tượng này hoàn toàn lành tính và sẽ tự biến mất sau một vài phút.
Phụ nữ đang mang thai có thực hiện chụp UIV được không?
Phụ nữ nghi ngờ hoặc đang mang thai không nên chụp UIV vì tia X có thể ảnh hưởng đến thai nhi. Trường hợp này bác sĩ sẽ ưu tiên chỉ định các phương pháp thay thế an toàn hơn như siêu âm hoặc chụp cộng hưởng từ.
Người bệnh nên làm gì sau khi kết thúc buổi chụp UIV?
Sau khi hoàn tất chụp, bạn nên uống nhiều nước lọc trong vòng hai mươi bốn giờ tiếp theo. Việc bù đủ nước giúp thận nhanh chóng đào thải toàn bộ lượng thuốc cản quang ra khỏi cơ thể qua đường nước tiểu.
