Chụp PET sau khi điều trị ung thư: Khi nào cần thực hiện và trường hợp nào không cần thiết?

Chụp PET sau khi điều trị ung thư là gì?

Chụp PET CT là sự kết hợp giữa kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh chức năng và hình ảnh giải phẫu. Phương pháp này sử dụng một lượng nhỏ dược chất phóng xạ, phổ biến nhất là chất tương tự glucose, tiêm vào tĩnh mạch người bệnh. Do tế bào ung thư thường có tốc độ tiêu thụ đường cao hơn nhiều so với tế bào mô lành, máy chụp sẽ ghi nhận các vùng tăng chuyển hóa bất thường trên toàn cơ thể.

Trong giai đoạn sau điều trị ung thư, mục đích chính của chụp PET CT là phân biệt giữa mô sẹo xơ sau phẫu thuật, xạ trị với khối u còn sót lại, đồng thời tầm soát di căn xa khi có dấu hiệu nghi ngờ. Đây là công cụ chuyên sâu, mang tính định hướng điều trị tiếp theo chứ không phải phương tiện kiểm tra sức khỏe thông thường.

Những trường hợp cần thực hiện chụp PET CT sau điều trị

Bác sĩ chuyên khoa ung bướu thường cân nhắc chỉ định chụp PET CT khi có bằng chứng nghi ngờ bệnh tái phát hoặc còn mô u tồn dư. Tình huống thường gặp là khi người bệnh xuất hiện các triệu chứng mới kéo dài, nồng độ các chất chỉ điểm khối u trong máu tăng bất thường, hoặc hình ảnh chụp cắt lớp vi tính và chụp cộng hưởng từ cho thấy tổn thương không rõ bản chất.

Ngoài ra, kỹ thuật này rất hữu ích để đánh giá đáp ứng sau một liệu trình hóa trị hoặc xạ trị phức tạp, giúp xác định xem khối mờ còn lại là mô sẹo xơ hay tế bào ác tính còn sống. Đối với những trường hợp nghi ngờ ung thư tái phát tại chỗ nhưng dự kiến có thể phẫu thuật triệt căn lại, chụp PET CT toàn thân giúp kiểm tra chắc chắn chưa có di căn xa, từ đó hỗ trợ hội đồng hội chẩn đưa ra quyết định phẫu thuật chính xác.

Những trường hợp không cần thiết hoặc chưa nên chụp PET CT

Không phải mọi người bệnh sau khi hoàn thành phác đồ ung thư đều cần chụp PET CT định kỳ. Đối với việc theo dõi sức khỏe thường quy ở những người bệnh hoàn toàn ổn định, không có triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm chỉ điểm khối u bình thường, chụp PET CT không được khuyến cáo rộng rãi.

Các hướng dẫn chuyên khoa quốc tế nhấn mạnh rằng việc lạm dụng chụp PET CT tầm soát định kỳ không giúp cải thiện thời gian sống thêm của đa số bệnh nhân ung thư, trong khi lại làm tăng nguy cơ phơi nhiễm bức xạ không cần thiết và tạo gánh nặng tài chính. Hơn nữa, việc chụp quá sớm ngay sau khi vừa kết thúc đợt xạ trị hoặc phẫu thuật có thể dẫn đến hiện tượng dương tính giả do phản ứng viêm tại mô hạt, gây hoang mang tâm lý và dẫn tới các can thiệp xâm lấn không đáng có.

Quy trình chuẩn bị và thời điểm chụp thích hợp để tránh sai lệch kết quả

Để quy trình chụp PET CT đạt độ chính xác cao nhất, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn chuyên môn trước khi tiến hành. Dược chất phóng xạ thường dùng gắn với phân tử đường, do đó mức đường huyết của cơ thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự hấp thu của tế bào ung thư. Người bệnh đái tháo đường cần được theo dõi và điều chỉnh đường huyết về mức ổn định theo chỉ dẫn của nhân viên y tế trước khi tiêm thuốc.

Thời điểm chụp cũng cần được tính toán thận trọng. Thông thường, bác sĩ sẽ khuyên người bệnh chờ ít nhất vài tuần sau phẫu thuật hoặc vài tháng sau xạ trị để các phản ứng viêm mô lành giảm bớt. Sau khi chụp xong, người bệnh nên uống nhiều nước lọc để tăng đào thải lượng chất phóng xạ còn lại qua đường tiết niệu và hạn chế tiếp xúc gần với phụ nữ mang thai hoặc trẻ nhỏ trong vài giờ đầu.

Lưu ý an toàn

Chụp PET CT có sử dụng tia bức xạ ion hóa và dược chất phóng xạ, do đó phải do bác sĩ chuyên khoa chỉ định dựa trên từng bệnh cảnh lâm sàng cụ thể. Người bệnh có thai hoặc nghi ngờ có thai cần thông báo ngay cho nhân viên y tế. Kết quả hình ảnh cần được phối hợp đối chiếu với thăm khám lâm sàng, giải phẫu bệnh và các xét nghiệm sinh hóa khác, người bệnh không tự ý suy đoán kết quả để tự điều trị.

Tóm tắt

Chụp PET CT sau can thiệp ung thư là kỹ thuật hình ảnh có giá trị lớn nhưng cần áp dụng đúng người, đúng thời điểm. Người bệnh không nên tự ý yêu cầu chụp quét toàn thân khi chưa có chỉ định y khoa. Việc thảo luận cởi mở với bác sĩ chuyên khoa ung bướu sẽ giúp xây dựng kế hoạch theo dõi an toàn, tiết kiệm chi phí và đạt hiệu quả chăm sóc tối ưu.