Chụp PET phổi: Mục đích, quy trình và những điều cần biết

Chụp PET phổi là gì?

Chụp PET phổi là phương pháp chẩn đoán hình ảnh kết hợp giữa kỹ thuật ghi hình chuyển hóa phân tử PET và ghi hình cấu trúc giải phẫu vi tính CT. Điểm đặc biệt của kỹ thuật này là khả năng phát hiện các biến đổi sinh hóa tế bào ở mức độ rất sớm, ngay cả trước khi cấu trúc mô phổi có những thay đổi rõ rệt về mặt giải phẫu học hay kích thước hình thái học.

Trong quy trình thực hiện, người bệnh được tiêm một lượng rất nhỏ hợp chất tương tự glucose có gắn đồng vị phóng xạ, phổ biến nhất là 18F-Fluorodeoxyglucose (FDG). Tế bào ung thư hoặc các ổ viêm nhiễm hoạt động mạnh thường tiêu thụ năng lượng nhiều hơn tế bào lành, do đó sẽ bắt giữ lượng FDG cao hơn. Thiết bị ghi hình sẽ quét toàn thân hoặc vùng lồng ngực để tạo ra hình ảnh thể hiện rõ các khu vực tăng chuyển hóa bất thường, giúp định vị tổn thương chuẩn xác.

Mục đích và các chỉ định y khoa phổ biến của chụp PET phổi

Chụp PET phổi được chỉ định trong nhiều tình huống lâm sàng chuyên sâu, chủ yếu liên quan đến bệnh lý khối u và ung thư học lồng ngực. Một trong những ứng dụng quan trọng nhất là đánh giá các nốt mờ đơn độc ở phổi phát hiện tình cờ qua chụp cắt lớp vi tính. Khi một nốt phổi có kích thước đáng kể hoặc có yếu tố nguy cơ ác tính, kết quả chuyển hóa từ PET scan giúp định hướng nguy cơ ung thư để bác sĩ quyết định có nên sinh thiết hay phẫu thuật.

Bên cạnh đó, đối với bệnh nhân đã được chẩn đoán mắc ung thư phổi nguyên phát, kỹ thuật này đóng vai trò then chốt trong việc phân loại giai đoạn bệnh TNM. Hình ảnh PET toàn thân giúp phát hiện các hạch bạch huyết trung thất bị di căn và kiểm tra sự lan tràn đến các tạng xa như gan, xương, tuyến thượng thận hoặc não. Kỹ thuật này cũng được sử dụng để theo dõi mức độ đáp ứng với hóa trị, xạ trị, liệu pháp nhắm trúng đích và phát hiện sớm tình trạng tái phát sau khi kết thúc liệu trình can thiệp.

Quy trình thực hiện và những điều người bệnh cần chuẩn bị

Để kết quả ghi hình đạt độ chính xác cao nhất, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn chuẩn bị từ nhân viên y tế. Trước ngày chụp, bệnh nhân nên hạn chế vận động thể lực nặng và uống đủ nước lọc. Người bệnh cần nhịn ăn hoàn toàn ít nhất 4 đến 6 giờ trước khi tiêm thuốc phóng xạ để đảm bảo mức đường huyết trong máu ở ngưỡng ổn định, vì lượng đường tự nhiên quá cao sẽ cạnh tranh và làm giảm khả năng hấp thu FDG của các tế bào tổn thương. Bệnh nhân đái tháo đường cần thông báo cụ thể cho bác sĩ điều trị để có phác đồ kiểm soát đường huyết phù hợp.

Tại phòng chụp, nhân viên y tế sẽ kiểm tra đường huyết tĩnh mạch trước khi tiêm dược chất phóng xạ FDG. Sau khi tiêm, người bệnh được yêu cầu nghỉ ngơi yên tĩnh tại phòng riêng biệt khoảng 45 đến 60 phút, tránh nói chuyện hay vận động cơ bắp để thuốc phân bố tối ưu. Quá trình quét máy chụp PET/CT sau đó diễn ra trong khoảng 20 đến 30 phút, người bệnh chỉ cần nằm yên trên bàn trượt theo hướng dẫn của kỹ thuật viên.

Ý nghĩa của chỉ số chuyển hóa SUV và các yếu tố ảnh hưởng

Khi đọc kết quả chụp PET phổi, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh thường sử dụng chỉ số hấp thu chuẩn hóa SUV (Standardized Uptake Value) để lượng hóa mức độ tập trung dược chất phóng xạ tại các tổn thương nghi ngờ. Vùng mô phổi có chỉ số SUV cao chứng tỏ tốc độ chuyển hóa glucose rất mạnh, thường gặp ở các khối u ác tính. Tuy nhiên, chỉ số SUV cao không đồng nghĩa hoàn toàn với ung thư, và việc kết luận bệnh lý luôn cần sự phân tích tổng hợp từ bác sĩ chuyên khoa.

Trên thực tế lâm sàng, hiện tượng dương tính giả có thể xảy ra khi người bệnh mắc các bệnh lý nhiễm trùng hoặc viêm hạt mạn tính như lao phổi tiến triển, áp xe phổi, viêm phổi do nấm hoặc bệnh sarcoidosis, bởi các đại thực bào và bạch cầu tại ổ viêm cũng tiêu thụ rất nhiều glucose. Ngược lại, âm tính giả có thể xuất hiện ở các tổn thương kích thước quá nhỏ dưới 8 milimét, u carcinoid phát triển chậm hoặc ung thư biểu mô tuyến thể nhầy. Do đó, kết quả PET scan luôn được kết hợp chặt chẽ với giải phẫu bệnh và xét nghiệm lâm sàng.

Lưu ý an toàn

Chụp PET phổi sử dụng đồng vị phóng xạ liều lượng thấp và phân rã nhanh, mức phơi nhiễm bức xạ được kiểm soát an toàn theo quy chuẩn y tế. Phụ nữ mang thai hoặc nghi ngờ có thai cần thông báo ngay cho bác sĩ để cân nhắc phương án thay thế. Người mẹ đang nuôi con bú cần vắt bỏ sữa hoặc tạm ngừng cho con bú trong khoảng 24 giờ sau chụp. Bệnh nhân nên uống nhiều nước lọc sau khi hoàn tất thủ thuật để hỗ trợ thận đào thải nhanh lượng thuốc phóng xạ tồn dư qua đường tiểu tiện.

Tóm tắt

Chụp PET phổi là phương pháp chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu, mang lại giá trị to lớn trong việc xác định bản chất tổn thương, phân loại giai đoạn và theo dõi hiệu quả điều trị bệnh lý lồng ngực. Mọi chỉ định chụp và phân tích kết quả chuyển hóa đều cần được thực hiện bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa có kinh nghiệm để đảm bảo tính chuẩn xác và an toàn cho người bệnh.