Chụp MRI có tiêm thuốc cản quang không và trường hợp nào cần tiêm?

Chụp MRI có tiêm thuốc cản quang không là gì?

Chụp cộng hưởng từ là kỹ thuật tạo hình y học không sử dụng tia X bức xạ, giúp ghi lại hình ảnh giải phẫu chi tiết của các mô mềm, tạng và hệ thần kinh. Trong nhiều chỉ định thường quy, chụp MRI không thuốc đã đủ cung cấp thông tin cho bác sĩ đưa ra chẩn đoán chính xác. Tuy nhiên, ở các ca bệnh nghi ngờ khối u, viêm nhiễm sâu hoặc bất thường mạch máu, bác sĩ sẽ chỉ định tiêm thêm thuốc đối quang từ qua đường tĩnh mạch. Thuốc này có thành phần chính chứa gadolinium, hoạt động bằng cách làm biến đổi từ trường tại chỗ, khiến tín hiệu hình ảnh của vùng tổn thương trở nên sáng rõ và sắc nét hơn. Nhờ đó, ranh giới tổn thương và mức độ nuôi dưỡng mạch máu được bộc lộ rõ ràng, hạn chế tối đa nguy cơ bỏ sót bệnh lý nghiêm trọng.

Bản chất của thuốc dùng trong chụp cộng hưởng từ

Chụp cộng hưởng từ hạt nhân hay chụp MRI là phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại sử dụng từ trường và sóng radio để tái tạo cấu trúc cơ thể. Trong kỹ thuật này, chất được tiêm vào tĩnh mạch thực chất là thuốc đối quang từ có gốc gadolinium, thường quen gọi là thuốc cản quang. Thuốc có tác dụng làm thay đổi từ tính của các mô lân cận, giúp các vùng giàu mạch máu hoặc có tổn thương bất thường nổi bật rõ rệt trên hình ảnh thu được.

Không phải mọi ca chụp cộng hưởng từ đều cần dùng thuốc. Nhiều bộ phận như khớp gối, khớp vai, cột sống thoái hóa hoặc chấn thương xương khớp thông thường chỉ cần chụp không thuốc vẫn cung cấp đầy đủ thông tin bệnh học. Bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán hình ảnh sẽ đánh giá tình trạng lâm sàng của từng người bệnh để quyết định có cần tiêm thuốc hay không nhằm đảm bảo hiệu quả thăm khám tối ưu.

Những trường hợp thường được chỉ định tiêm thuốc đối quang từ

Tiêm thuốc đối quang từ được chỉ định khi bác sĩ cần làm rõ ranh giới tổn thương, tính chất cấp máu và mức độ xâm lấn của bệnh lý vào các cơ quan xung quanh. Điển hình nhất là các trường hợp nghi ngờ khối u não, u gan, u thận hoặc tổn thương ác tính ở vùng chậu. Thuốc giúp phân biệt mô u với vùng phù nề lành tính xung quanh.

Bên cạnh bệnh lý khối u, kỹ thuật này còn cần thiết khi khảo sát viêm nhiễm sâu như áp xe não, viêm tủy xương, rò hậu môn hoặc các tổn thương viêm màng não. Trong chuyên khoa tim mạch và mạch máu não, tiêm thuốc hỗ trợ dựng hình mạch máu để phát hiện phình động mạch, hẹp tắc mạch máu hoặc dị dạng mạch não phức tạp. Chụp kiểm tra sau phẫu thuật hoặc sau xạ trị cũng thường dùng thuốc để phân biệt giữa mô sẹo xơ hóa và tổn thương tái phát.

Mức độ an toàn và các phản ứng phụ có thể gặp

Thuốc đối quang từ nhìn chung có độ an toàn cao hơn so với thuốc cản quang gốc iod dùng trong chụp cắt lớp vi tính. Phần lớn phản ứng phụ nếu có chỉ ở mức độ nhẹ như buồn nôn, đau đầu nhẹ, cảm giác lạnh ở cánh tay hoặc nổi mẩn ngứa thoáng qua. Các phản ứng dị ứng nghiêm trọng như co thắt thanh quản hoặc sốc phản vệ rất hiếm khi xảy ra nhưng luôn được chuẩn bị sẵn phương án cấp cứu tại phòng chụp.

Người bệnh mắc suy thận mạn giai đoạn nặng cần được kiểm tra chức năng thận cẩn trọng trước khi quyết định dùng thuốc. Nguyên nhân là do tình trạng giảm đào thải thuốc ở người suy thận nặng có thể liên quan đến nguy cơ xơ hóa toàn thân nguồn gốc thận, một biến chứng hiếm gặp nhưng nguy hiểm. Phụ nữ mang thai trong tam cá nguyệt đầu tiên cũng cần cân nhắc chặt chẽ giữa lợi ích chẩn đoán và nguy cơ tiềm ẩn trước khi chỉ định.

Quy trình chuẩn bị trước và sau khi tiêm thuốc

Để chuẩn bị cho buổi chụp cộng hưởng từ có tiêm thuốc, người bệnh cần thông báo đầy đủ tiền sử dị ứng, bệnh lý nền về thận, hen phế quản hoặc tình trạng mang thai cho nhân viên y tế. Kết quả xét nghiệm chức năng lọc cầu thận gần nhất thường được yêu cầu để đánh giá mức độ an toàn trước khi tiêm.

Bệnh nhân thường được hướng dẫn nhịn ăn từ 4 đến 6 tiếng trước giờ chụp để tránh cảm giác buồn nôn khi tiêm thuốc. Tất cả vật dụng kim loại như trang sức, răng giả tháo lắp, đồng hồ, chìa khóa và thiết bị điện tử phải tháo rời trước khi vào phòng máy. Sau khi hoàn thành quá trình chụp, người bệnh cần ở lại theo dõi tại cơ sở y tế ít nhất 30 phút và uống nhiều nước trong ngày để hỗ trợ cơ thể đào thải thuốc nhanh chóng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục y khoa, không thay thế cho chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý quyết định tiêm hay từ chối dùng thuốc đối quang từ. Luôn thông báo chi tiết tiền sử dị ứng, tiền sử bệnh thận và thiết bị kim loại cấy ghép trong cơ thể cho nhân viên y tế trước khi thực hiện chụp cộng hưởng từ. Nếu xuất hiện dấu hiệu khó thở, phù mặt hoặc ngứa dữ dội sau khi tiêm thuốc, hãy báo ngay cho bác sĩ hoặc nhân viên y tế phụ trách.

Tóm tắt

Chụp cộng hưởng từ có tiêm thuốc đối quang từ là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu mang lại giá trị cao trong phát hiện tổn thương phức tạp. Quyết định tiêm thuốc luôn do bác sĩ chỉ định dựa trên cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích chẩn đoán và mức độ an toàn của người bệnh. Việc chủ động thông báo tiền sử bệnh lý và phối hợp chuẩn bị chu đáo sẽ giúp quá trình thăm khám diễn ra an toàn, thuận lợi.