Chụp động mạch gan số hoá xoá nền: Khái niệm, chỉ định và các lưu ý

Chụp động mạch gan số hoá xoá nền là gì?

Chụp động mạch gan số hoá xoá nền, thường được viết tắt là DSA động mạch gan, là phương pháp đưa ống thông siêu nhỏ qua động mạch đùi hoặc động mạch quay đi ngược dòng đến hệ thống mạch máu cung cấp cho gan. Khi ống thông đã đến đúng vị trí đích, một lượng thuốc cản quang an toàn được bơm vào lòng mạch để ghi lại chuỗi hình ảnh liên tục trên hệ thống máy chụp mạch số hoá.

Điểm vượt trội của kỹ thuật này nằm ở phần mềm xử lý hình ảnh có khả năng tự động trừ đi các cấu trúc cản quang tĩnh như xương sườn, cột sống và các tạng lân cận. Nhờ đó, phim chụp chỉ phản ánh trung thực hình thái, kích thước, đường đi và tốc độ dòng chảy của các nhánh động mạch gan, giúp bác sĩ phát hiện nhanh chóng những bất thường kín đáo nhất mà các phương pháp chẩn đoán thông thường có thể bỏ sót.

Nguyên lý hoạt động của kỹ thuật chụp động mạch gan số hoá xoá nền

Chụp số hoá xoá nền mạch máu, hay còn gọi là kỹ thuật DSA, hoạt động dựa trên sự kết hợp giữa máy phát tia X liên tục và hệ thống xử lý hình ảnh kỹ thuật số tốc độ cao. Trước tiên, máy ghi nhận hình ảnh giải phẫu ban đầu của vùng bụng bao gồm xương, cơ và các cơ quan xung quanh. Sau đó, thuốc cản quang chứa i-ốt được bơm trực tiếp qua ống thông nhỏ vào lòng động mạch gan.

Khi thuốc lan tỏa trong lòng mạch, hệ thống máy tính lập tức thu nhận chuỗi hình ảnh mới và tiến hành khấu trừ toàn bộ cấu trúc xương cùng mô mềm nền. Kết quả hiển thị trên màn hình là hình ảnh sắc nét, cô lập riêng biệt của toàn bộ mạng lưới động mạch thân tạng, động mạch gan chung và các nhánh phân chia nhỏ nuôi dưỡng nhu mô gan. Nhờ đó, các bác sĩ chuyên khoa điện quang can thiệp có thể quan sát rõ hình thái dòng chảy, vị trí rò rỉ, mức độ tăng sinh mạch máu hoặc tắc nghẽn mà các phương pháp chẩn đoán thông thường khó đánh giá trọn vẹn.

Các trường hợp thường được chỉ định chụp động mạch gan số hoá xoá nền

Kỹ thuật chụp mạch gan số hoá xoá nền được chỉ định trong nhiều bệnh cảnh lâm sàng phức tạp nhằm mục đích chẩn đoán chi tiết hoặc dẫn đường cho các can thiệp nội mạch. Trường hợp thường gặp nhất là đánh giá cấu trúc mạch máu nuôi các khối u gan, đặc biệt là ung thư biểu mô tế bào gan, phục vụ cho thủ thuật nút mạch hóa chất hoặc nút mạch phóng xạ.

Phương pháp này cũng được chỉ định khẩn cấp trong các ca chấn thương vỡ gan gây xuất huyết nội đang tiếp diễn, giúp định vị chính xác điểm chảy máu để tiến hành nút mạch cầm máu tức thì mà không cần mổ hở. Ngoài ra, chụp động mạch gan còn hỗ trợ phát hiện các dị dạng động tĩnh mạch bẩm sinh hoặc mắc phải, phình tách động mạch gan, đánh giá nguồn cấp máu trước phẫu thuật ghép gan, hoặc làm rõ những nghi ngờ bất thường mạch máu mà chụp cắt lớp vi tính và cộng hưởng từ chưa khẳng định được.

Các trường hợp chống chỉ định của thủ thuật chụp mạch gan

Mặc dù là thủ thuật an toàn, chụp động mạch gan số hoá xoá nền vẫn có những chống chỉ định nghiêm ngặt nhằm bảo đảm an toàn tính mạng cho người bệnh. Về mặt tuyệt đối, thủ thuật không được tiến hành nếu người bệnh hoặc người đại diện hợp pháp từ chối can thiệp, hoặc khi bệnh nhân đang trong tình trạng suy đa tạng giai đoạn cuối mất bù không thể hồi phục.

Các trường hợp chống chỉ định tương đối đòi hỏi bác sĩ phải cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích và rủi ro. Nhóm này bao gồm người bệnh có tiền sử phản vệ nặng với thuốc cản quang chứa i-ốt, bệnh nhân suy giảm chức năng thận nặng vì thuốc cản quang có thể làm suy thận cấp tiến triển, phụ nữ đang mang thai để tránh ảnh hưởng bức xạ tia X, và người bệnh có rối loạn đông máu nặng với nguy cơ chảy máu khó cầm tại vị trí chọc mạch. Trong tình huống cấp cứu đe dọa tính mạng, các bác sĩ có thể phối hợp điều chỉnh đông máu, dùng thuốc dự phòng dị ứng hoặc lọc máu hỗ trợ để thực hiện thủ thuật an toàn.

Quy trình chuẩn bị và theo dõi người bệnh can thiệp mạch gan

Trước khi tiến hành, người bệnh được thăm khám lâm sàng toàn diện, kiểm tra các xét nghiệm công thức máu, đông máu cơ bản, đánh giá chức năng gan và độ lọc cầu thận. Bệnh nhân cần nhịn ăn ít nhất 4 đến 6 giờ trước thủ thuật, thông báo đầy đủ tiền sử dị ứng thuốc và các thuốc đang dùng, đặc biệt là thuốc chống đông máu hoặc thuốc điều trị đái tháo đường.

Trong quá trình thực hiện tại phòng can thiệp mạch, bác sĩ sẽ gây tê tại chỗ ở vùng bẹn hoặc cổ tay, mở một đường vào lòng mạch rất nhỏ và luồn ống thông mềm dưới hướng dẫn của màn hình huỳnh quang tăng sáng vào động mạch gan. Sau can thiệp, vị trí chọc mạch được băng ép chặt nhằm tránh chảy máu hoặc hình thành khối máu tụ. Người bệnh được chuyển về phòng theo dõi nội trú, cần nằm bất động chi can thiệp theo thời gian bác sĩ quy định, uống đủ nước để đào thải nhanh thuốc cản quang qua thận và theo dõi sát mạch, huyết áp, nước tiểu cùng cảm giác tại chân hoặc tay can thiệp.

Lưu ý an toàn

Chụp động mạch gan số hoá xoá nền là thủ thuật xâm lấn tối thiểu đòi hỏi phòng can thiệp đạt chuẩn và bác sĩ có chuyên môn cao. Người bệnh cần cung cấp trung thực về tiền sử hen phế quản, dị ứng thức ăn hay thuốc, bệnh thận mạn tính và các thuốc đang sử dụng. Cần tuân thủ nghiêm ngặt thời gian bất động chi can thiệp và báo ngay cho nhân viên y tế nếu xuất hiện triệu chứng chóng mặt, khó thở, tức ngực, đau bụng dữ dội hoặc chảy máu tại vết chọc mạch.

Tóm tắt

Chụp động mạch gan số hoá xoá nền là bước tiến quan trọng của chẩn đoán hình ảnh và điện quang can thiệp, mang lại giá trị cao trong đánh giá cũng như kiểm soát nhiều bệnh lý gan mật phức tạp. Để quá trình can thiệp đạt hiệu quả cao và giảm thiểu biến chứng, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn chuẩn bị, trung thực về tiền sử bệnh lý và thông báo ngay cho nhân viên y tế khi xuất hiện triệu chứng bất thường.