Chụp CT đầu có phát hiện ung thư não không và các lưu ý

Chụp CT đầu có phát hiện ung thư não không là gì?

Chụp CT đầu, hay chụp cắt lớp vi tính sọ não, là phương pháp chẩn đoán hình ảnh sử dụng chùm tia X quét liên tục qua đầu kết hợp với hệ thống máy tính xử lý để tạo ra các hình ảnh cắt ngang chi tiết của hộp sọ, nhu mô não, hệ thống não thất và mạch máu não. Kỹ thuật này cung cấp thông tin cấu trúc bên trong sọ não rõ nét hơn rất nhiều so với chụp X-quang sọ quy ước thông thường. Trong thực hành y khoa, chụp CT đầu là công cụ chẩn đoán ban đầu then chốt, hỗ trợ bác sĩ nhận diện nhanh các bệnh lý tổn thương cấu trúc sọ não từ chấn thương, xuất huyết, nhồi máu não đến các khối tổn thương dạng u.

Khả năng phát hiện ung thư não của kỹ thuật chụp CT đầu

Chụp cắt lớp vi tính sọ não hoàn toàn có khả năng phát hiện các khối u não nguyên phát hoặc ung thư di căn lên não, đặc biệt là những khối u có kích thước từ trung bình đến lớn hoặc đã gây chèn ép mô lành. Khi xuất hiện khối u, hình ảnh CT thường ghi nhận tình trạng giảm hoặc tăng đậm độ bất thường của nhu mô não, hiệu ứng choán chỗ làm lệch đường giữa, xẹp não thất hoặc dấu hiệu phù nề xung quanh khối tổn thương.

Đối với những trường hợp nghi ngờ ung thư não, bác sĩ thường chỉ định chụp CT đầu có tiêm thuốc cản quang tĩnh mạch. Thuốc cản quang giúp làm rõ ranh giới khối u, đánh giá tình trạng tăng sinh mạch máu bất thường và phân biệt khối u với các tổn thương viêm hay phù nề thuần túy.

Mặc dù vậy, chụp CT đầu vẫn tồn tại một số hạn chế nhất định. Kỹ thuật này khó phát hiện các khối u có kích thước rất nhỏ, u nằm ở vùng hố sau, thân não hoặc vùng tuyến yên do hiện tượng nhiễu ảnh từ xương sọ đặc. Trong những tình huống này, chụp cộng hưởng từ MRI sọ não thường được ưu tiên để có hình ảnh mô mềm rõ nét và chính xác hơn.

Các trường hợp chỉ định chụp CT đầu phổ biến

Chụp cắt lớp vi tính sọ não là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh phổ biến hàng đầu trong chuyên khoa thần kinh và cấp cứu ngoại khoa. Phương pháp này được chỉ định rộng rãi nhờ tốc độ chụp nhanh, sẵn có và khả năng phát hiện cấp tốc các tổn thương đe dọa tính mạng.

Các trường hợp chỉ định chụp CT đầu thường gặp bao gồm:

• Chấn thương sọ não do tai nạn giao thông, ngã hoặc va đập mạnh nhằm tầm soát vỡ xương sọ, tụ máu ngoài màng cứng, tụ máu dưới màng cứng hoặc dập não.
• Nghi ngờ đột quỵ não cấp tính, giúp bác sĩ nhanh chóng phân biệt giữa xuất huyết não và nhồi máu não để đưa ra phác đồ cấp cứu kịp thời.
• Đau đầu dữ dội khởi phát đột ngột, đau đầu kéo dài tăng dần kèm theo dấu hiệu thần kinh khu trú hoặc co giật.
• Nghi ngờ có tổn thương choán chỗ trong sọ như u não, áp xe não hoặc dị dạng mạch máu não.
• Đánh giá tình trạng tăng áp lực nội sọ, kiểm tra dị tật bẩm sinh vùng sọ mặt hoặc theo dõi sau phẫu thuật can thiệp thần kinh.

Chống chỉ định và trường hợp cần thận trọng khi chụp CT đầu

Chụp CT sọ não không tiêm thuốc cản quang không có chống chỉ định tuyệt đối, nhưng cần cân nhắc kỹ ở phụ nữ mang thai do nguy cơ bức xạ tia X tác động lên thai nhi. Trong trường hợp cấp cứu đe dọa tính mạng người mẹ, bác sĩ vẫn có thể chỉ định chụp nhưng phải áp dụng các biện pháp che chắn vùng bụng bằng tạp dề chì chuyên dụng để giảm thiểu tối đa phơi nhiễm tia xạ.

Đối với kỹ thuật chụp CT đầu có tiêm thuốc cản quang chứa iod, các chống chỉ định và thận trọng bao gồm:

• Tiền sử dị ứng nặng hoặc sốc phản vệ với thuốc cản quang chứa iod trong các lần thăm khám trước đó.
• Bệnh nhân suy giảm chức năng thận mức độ nặng, vì thuốc cản quang có thể làm tăng gánh nặng lọc và gây độc cho thận. Bác sĩ thường kiểm tra chỉ số creatinin huyết thanh trước khi tiêm thuốc.
• Mất nước nặng, suy tim sung huyết mất bù hoặc bệnh lý đa u tủy.
• Bệnh nhân mắc đái tháo đường đang dùng thuốc chứa metformin cần được bác sĩ đánh giá và hướng dẫn tạm ngừng thuốc theo quy trình an toàn trước và sau khi tiêm thuốc cản quang.
• Người bệnh có bệnh lý tuyến giáp chưa kiểm soát, đặc biệt là cường giáp nhiễm độc, do lượng iod trong thuốc cản quang có thể thúc đẩy cơn bão giáp.

So sánh vai trò của chụp CT đầu và chụp MRI não

Chụp cắt lớp vi tính CT và chụp cộng hưởng từ MRI là hai phương pháp chẩn đoán hình ảnh bổ trợ đắc lực cho nhau trong bệnh lý thần kinh và sọ não. Mỗi kỹ thuật sở hữu những ưu thế riêng biệt tùy thuộc vào mục tiêu thăm khám lâm sàng.

Chụp CT đầu có ưu thế vượt trội về thời gian thực hiện rất nhanh, chỉ mất vài phút, cực kỳ quan trọng trong các tình huống cấp cứu như chấn thương sọ não hay đột quỵ cấp. Ngoài ra, CT hiển thị rất rõ cấu trúc xương sọ, tình trạng vôi hóa mô và tổn thương chảy máu tươi nội sọ. Chi phí chụp CT cũng thường thấp hơn và dễ tiếp cận tại nhiều cơ sở y tế.

Ngược lại, chụp MRI não lại chiếm ưu thế tuyệt đối về độ phân giải mô mềm, không sử dụng tia X nên an toàn hơn về mặt bức xạ. MRI cho phép quan sát rõ ràng các tổn thương nhỏ của nhu mô não, khối u giai đoạn đầu, các dây thần kinh sọ và vùng thân não. Tuy nhiên, MRI chụp lâu hơn, đòi hỏi người bệnh nằm bất động tuyệt đối và không áp dụng được cho người có cấy ghép kim loại hay máy tạo nhịp tim không tương thích.

Lưu ý an toàn

Chụp CT sử dụng bức xạ ion hóa tia X nên người bệnh không tự ý yêu cầu chụp khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Luôn thông báo chi tiết cho nhân viên y tế nếu nghi ngờ mang thai, có tiền sử dị ứng, hen phế quản hoặc bệnh lý thận trước khi tiêm thuốc cản quang. Sau khi chụp có thuốc cản quang, người bệnh nên uống nhiều nước để hỗ trợ cơ thể đào thải thuốc nhanh chóng.

Tóm tắt

Chụp cắt lớp vi tính sọ não là công cụ chẩn đoán hình ảnh giá trị giúp phát hiện nhanh các khối u não và tổn thương nội sọ cấp tính. Tuy nhiên, phương pháp này không thay thế hoàn toàn được chụp cộng hưởng từ trong việc đánh giá chi tiết cấu trúc mô mềm. Người bệnh khi có các triệu chứng thần kinh bất thường cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được bác sĩ thăm khám và chỉ định kỹ thuật chẩn đoán phù hợp.