Chương trình tiêm chủng mở rộng có mũi quai bị không
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiều phụ huynh khi theo dõi lịch tiêm phòng cho con thường thắc mắc chương trình tiêm chủng mở rộng có mũi quai bị không. Quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút gây ra, có khả năng lây lan nhanh qua đường hô hấp và dễ bùng phát thành dịch trong cộng đồng, đặc biệt ở lứa tuổi trẻ em và thanh thiếu niên.
Bệnh quai bị không chỉ gây ra các triệu chứng sưng đau vùng tuyến nước bọt mang tai mà còn có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm như viêm tinh hoàn ở nam giới, viêm buồng trứng ở nữ giới hoặc viêm màng não. Việc chủ động tiêm vắc xin là biện pháp hiệu quả giúp tạo miễn dịch bền vững và giảm thiểu rủi ro biến chứng do bệnh gây ra.
Hiểu rõ danh mục các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng cũng như các mũi tiêm dịch vụ bổ sung sẽ giúp cha mẹ xây dựng kế hoạch phòng bệnh toàn diện và tối ưu cho trẻ ngay từ những năm tháng đầu đời.
Tiêm chủng mở rộng có mũi quai bị không?
Chương trình tiêm chủng mở rộng quốc gia là chương trình y tế cộng đồng cung cấp các loại vắc xin thiết yếu miễn phí cho trẻ em nhằm phòng ngừa nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như sởi, ho gà, uốn ván, bạch hầu, lao và viêm gan B. Tuy nhiên, vắc xin phòng bệnh quai bị hiện chưa nằm trong danh mục vắc xin miễn phí của chương trình tiêm chủng mở rộng tại Việt Nam.
Hiện nay, vắc xin quai bị được triển khai dưới hình thức tiêm chủng dịch vụ tự nguyện. Loại vắc xin này thường được bào chế dưới dạng vắc xin phối hợp ba trong một phòng bệnh sởi, quai bị và rubella hay còn gọi là vắc xin MMR. Việc chủ động tìm hiểu lịch tiêm và phối hợp giữa tiêm chủng mở rộng với tiêm chủng dịch vụ giúp bảo vệ trẻ một cách toàn diện trước các tác nhân gây bệnh nguy hiểm.
Thực trạng vắc xin quai bị trong chương trình tiêm chủng mở rộng
Trong danh mục vắc xin miễn phí thuộc Chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia hiện hành, trẻ em được tiêm vắc xin phòng sởi đơn lúc 9 tháng tuổi và vắc xin phối hợp sởi – rubella lúc 18 tháng tuổi. Vắc xin phòng bệnh quai bị đơn độc hoặc vắc xin phối hợp sởi – quai bị – rubella chưa được đưa vào danh mục tiêm miễn phí tại các trạm y tế xã phường.
Lý do chính là nguồn ngân sách tiêm chủng mở rộng ưu tiên tập trung cho các bệnh truyền nhiễm có tỷ lệ tử vong hoặc tàn phế cao nhất ở trẻ nhỏ. Do đó, nếu gia đình muốn phòng bệnh quai bị cho trẻ, phụ huynh cần đưa trẻ đến các trung tâm tiêm chủng dịch vụ hoặc cơ sở y tế có triển khai mũi tiêm này.
Các loại vắc xin phòng bệnh quai bị hiện có
Trên thị trường y tế hiện nay, vắc xin phòng bệnh quai bị chủ yếu được cung cấp dưới dạng vắc xin phối hợp MMR bao gồm ba thành phần ngừa bệnh sởi, quai bị và rubella. Sử dụng vắc xin phối hợp giúp giảm số lần tiêm, tiết kiệm thời gian và hạn chế cảm giác đau đơ cho trẻ so với việc tiêm từng mũi đơn lẻ.
Vắc xin MMR được sản xuất theo công nghệ vắc xin sống giảm độc lực, có độ an toàn cao và khả năng kích thích cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch hiệu quả. Sau khi hoàn thành đủ phác đồ tiêm chủng, cơ thể trẻ sẽ hình thành kháng thể bảo vệ lâu dài chống lại vi rút quai bị và các biến chứng có hại liên quan.
Độ tuổi và lịch tiêm vắc xin quai bị khuyến cáo
Vắc xin phòng sởi quai bị rubella thường được khuyến cáo bắt đầu tiêm cho trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên. Phác đồ tiêm phòng chuẩn dành cho trẻ em thường bao gồm hai mũi tiêm. Mũi thứ nhất được thực hiện khi trẻ đạt 12 đến 15 tháng tuổi và mũi thứ hai nhắc lại khi trẻ được 4 đến 6 tuổi hoặc cách mũi đầu tiên tối thiểu một tháng tùy theo hướng dẫn cụ thể của từng loại vắc xin.
Đối với người lớn chưa từng mắc bệnh quai bị hoặc chưa được tiêm phòng đầy đủ trong quá khứ, việc tiêm vắc xin cũng rất cần thiết, đặc biệt là phụ nữ có kế hoạch mang thai hoặc người làm việc trong môi trường tập thể có nguy cơ lây nhiễm cao.
Hướng dẫn kết hợp lịch tiêm chủng mở rộng và tiêm dịch vụ
Để đảm bảo trẻ nhận đủ các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng mà vẫn được bảo vệ trước bệnh quai bị, cha mẹ nên duy trì việc ghi chép và theo dõi sổ tiêm chủng cá nhân của trẻ. Phụ huynh có thể đưa trẻ tiêm các mũi bắt buộc theo lịch của trạm y tế địa phương, sau đó tham khảo ý kiến bác sĩ để tiêm bổ sung vắc xin MMR tại cơ sở tiêm chủng dịch vụ.
Khoảng cách giữa các mũi tiêm cần tuân thủ đúng nguyên tắc y khoa. Ví dụ, nếu trẻ vừa tiêm vắc xin sởi đơn chủng thuộc chương trình mở rộng, thời gian chờ tối thiểu để tiêm vắc xin sống phối hợp MMR thường là một tháng nhằm đảm bảo hiệu quả tạo miễn dịch tối ưu.
Lưu ý an toàn
Trước khi đưa trẻ đi tiêm vắc xin quai bị, phụ huynh cần thông báo cho bác sĩ về tình trạng sức khỏe hiện tại, tiền sử dị ứng hoặc các vắc xin đã tiêm trong thời gian gần nhất. Trẻ đang sốt cao hoặc mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính nên tạm hoãn tiêm chủng.
Sau khi tiêm, trẻ cần được theo dõi tại cơ sở y tế ít nhất 30 phút và tiếp tục theo dõi tại nhà trong vòng 24 đến 48 giờ. Nếu phát hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao liên tục, khó thở, phát ban diện rộng hoặc lơ mơ, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám kịp thời.
Tóm tắt
Mặc dù chương trình tiêm chủng mở rộng hiện chưa có mũi quai bị miễn phí, việc chủ động tiêm vắc xin dịch vụ cho trẻ là giải pháp thiết thực để bảo vệ sức khỏe toàn diện. Phụ huynh nên tham khảo tư vấn từ nhân viên y tế để xây dựng lịch tiêm chủng phù hợp, giúp trẻ có hệ miễn dịch vững chắc trước bệnh quai bị và các biến chứng nguy hiểm.
Nguồn tham khảo
- Epidemiology International: Does India Need to Rethink the Inclusion of the MMR (Measles, Mumps, and Rubella) Vaccine in the National Immunization Schedule?
- Vaccine: When, and how, should we introduce a combination measles–mumps–rubella (MMR) vaccine into the national childhood expanded immunization programme in South Africa?
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trẻ đã tiêm mũi sởi ở trạm y tế thì có tiêm được vắc xin quai bị không?
Trẻ đã tiêm vắc xin sởi trong chương trình tiêm chủng mở rộng hoàn toàn có thể tiêm thêm vắc xin quai bị dịch vụ dưới dạng MMR. Tuy nhiên, thời gian tiêm mũi MMR cần cách mũi sởi trước đó tối thiểu một tháng theo chỉ định của bác sĩ.
Vắc xin quai bị dịch vụ tiêm mấy mũi thì đủ liều bảo vệ?
Phác đồ tiêm vắc xin phòng bệnh quai bị dạng phối hợp sởi quai bị rubella thường bao gồm hai mũi tiêm. Mũi thứ nhất tiêm khi trẻ từ 12 tháng tuổi và mũi thứ hai tiêm nhắc lại để tạo miễn dịch bảo vệ lâu dài.
Người lớn chưa từng bị quai bị có cần tiêm vắc xin không?
Người lớn chưa từng mắc bệnh quai bị và chưa được tiêm vắc xin trước đây vẫn nên chủ động tiêm phòng. Việc tiêm chủng giúp giảm nguy cơ nhiễm vi rút và phòng ngừa các biến chứng nặng như viêm tinh hoàn hoặc viêm buồng trứng.
Phụ nữ chuẩn bị mang thai có nên tiêm vắc xin quai bị không?
Phụ nữ nên tiêm vắc xin phòng sởi quai bị rubella trước khi mang thai tối thiểu một đến ba tháng. Do vắc xin MMR là vắc xin sống giảm độc lực, tuyệt đối không được tiêm khi đang trong thai kỳ để đảm bảo an toàn.
Tiêm vắc xin quai bị có gây ra tác dụng phụ nghiêm trọng không?
Vắc xin quai bị rất an toàn. Hầu hết phản ứng sau tiêm chỉ ở mức độ nhẹ như sưng đau tại chỗ tiêm, sốt nhẹ hoặc phát ban nhẹ. Các phản ứng này thường tự hết sau vài ngày mà không gây ảnh hưởng nguy hiểm.
