Chứng ngứa mắt: Nguyên nhân phổ biến và cách khắc phục

Ngứa mắt là gì?

Ngứa mắt là triệu chứng lâm sàng xuất hiện khi các đầu mút dây thần kinh cảm giác ở kết mạc hoặc bờ mi bị kích thích bởi các chất trung gian hóa học, đặc biệt là histamin. Cảm giác ngứa có thể diễn ra thoáng qua do bụi bẩn bay vào mắt, nhưng cũng có thể kéo dài thành từng đợt tái phát do cơ chế dị ứng hoặc viêm nhiễm mạn tính. Mức độ ngứa dao động từ râm ran nhẹ gây bứt rứt đến ngứa dữ dội khiến người bệnh không thể ngừng chà xát mi mắt. Tình trạng này có thể xuất hiện đơn độc hoặc đi kèm với nhiều biểu hiện khác như đỏ mắt, cộm xốn, chảy nước mắt ròng rã và phù nề mi mắt. Việc xác định chính xác nguyên nhân nền tảng đóng vai trò quyết định trong việc cải thiện triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng ảnh hưởng đến bề mặt nhãn cầu.

Các nguyên nhân phổ biến gây ra chứng ngứa mắt

Tình trạng ngứa mắt xuất phát từ nhiều căn nguyên khác nhau, trong đó viêm kết mạc dị ứng là nguyên nhân hàng đầu. Khi mắt tiếp xúc với các dị nguyên như phấn hoa, lông thú nuôi, mạt bụi nhà hoặc nấm mốc, hệ miễn dịch sẽ giải phóng histamin gây ngứa, đỏ và chảy nước mắt. Bên cạnh đó, hội chứng khô mắt do làm việc kéo dài trước màn hình máy tính hoặc tiếp xúc với luồng gió điều hòa cũng khiến màng phim nước mắt mất ổn định, dẫn đến cảm giác ngứa rát cộm xốn.

Một số bệnh lý tại mi mắt như viêm bờ mi do vi khuẩn hoặc tắc tuyến meibomius cũng tạo ra vảy gàu ở chân lông mi, gây ngứa ngáy dai dẳng kèm theo sưng nhẹ bờ mi. Ngoài ra, việc sử dụng mỹ phẩm vùng mắt quá hạn, dị ứng dung dịch ngâm kính áp tròng hoặc khói thuốc lá cũng là các tác nhân kích ứng trực tiếp khiến bề mặt nhãn cầu bị viêm ngứa.

Cách chăm sóc và xoa dịu ngứa mắt an toàn tại nhà

Khi xuất hiện cơn ngứa mắt, biện pháp sơ cứu đầu tiên là rửa mắt nhẹ nhàng bằng dung dịch nước muối sinh lý 0.9 phần trăm để loại bỏ dị nguyên hoặc bụi bẩn còn đọng lại trên bề mặt kết mạc. Sau đó, bạn có thể áp dụng phương pháp chườm lạnh bằng cách bọc một vài viên đá nhỏ trong khăn mềm sạch rồi đặt nhẹ lên vùng mi mắt nhắm kín khoảng 5 đến 10 phút. Hơi lạnh sẽ giúp co các mao mạch và ức chế giải phóng chất trung gian gây ngứa.

Song song đó, việc bổ sung nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản giúp tái lập độ ẩm tự nhiên cho nhãn cầu và pha loãng các chất gây kích ứng. Người bệnh cũng cần rửa sạch tay bằng xà phòng, hạn chế tối đa việc đưa tay lên chạm vào mắt, đồng thời vệ sinh sạch sẽ gối nằm và tránh xa môi trường có nhiều khói bụi hay lông động vật.

Những sai lầm nguy hại cần tránh khi bị ngứa mắt

Sai lầm phổ biến nhất của người bệnh là dụi mắt liên tục khi ngứa. Động tác chà xát mạnh có thể làm rách biểu mô giác mạc, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây loét giác mạc nguy hiểm, đồng thời kích thích giải phóng thêm nhiều histamin khiến cơn ngứa dữ dội hơn.

Một thói quen nguy hại khác là tự ý tìm mua các chai thuốc nhỏ mắt kết hợp kháng sinh và corticoid tại hiệu thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt. Việc lạm dụng corticoid nhỏ mắt kéo dài có thể dẫn đến biến chứng tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể và suy giảm thị lực vĩnh viễn. Ngoài ra, việc dùng các mẹo dân gian truyền miệng như xông mắt bằng lá trầu không hoặc nhỏ chanh, sữa mẹ vào mắt đều tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng nặng nề.

Thời điểm cần đi khám bác sĩ chuyên khoa mắt

Mặc dù phần lớn các trường hợp ngứa mắt là lành tính, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường. Đó là khi ngứa mắt đi kèm đau nhức sâu bên trong hốc mắt, giảm thị lực đột ngột, nhìn mờ hoặc nhìn thấy quầng sáng xung quanh đèn.

Bên cạnh đó, các dấu hiệu nhiễm trùng như mắt tiết nhiều dịch mủ màu vàng hoặc xanh, dính chặt mí mắt khi ngủ dậy, lòng trắng mắt đỏ ngầu lan rộng hoặc mi mắt sưng phù biến dạng cũng đòi hỏi phải được thăm khám trực tiếp. Bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ soi kính hiển vi để đánh giá chính xác tổn thương tại kết mạc, giác mạc và kê đơn thuốc điều trị đặc hiệu phù hợp.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y học thường thức và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Không tự ý sử dụng các thuốc nhỏ mắt chứa thành phần co mạch hoặc kháng viêm steroid khi chưa có chỉ định y khoa. Khi mắt có dấu hiệu đau nhức, suy giảm thị lực hoặc có dịch mủ, người bệnh cần đến bệnh viện chuyên khoa mắt ngay lập tức.

Tóm tắt

Ngứa mắt tuy thường bắt nguồn từ các tác nhân lành tính nhưng tuyệt đối không nên chủ quan hay xử lý sai cách. Việc từ bỏ thói quen dụi mắt, giữ vệ sinh bờ mi sạch sẽ và tham vấn bác sĩ chuyên khoa mắt kịp thời là chìa khóa giúp bảo vệ thị lực và duy trì đôi mắt luôn sáng khỏe.