Chứng hoảng hốt vào ban đêm ở trẻ và cách chăm sóc giấc ngủ

Hoảng hốt vào ban đêm ở trẻ là gì?

Chứng hoảng hốt vào ban đêm ở trẻ, trong thuật ngữ y khoa còn được gọi là cơn kinh hoàng ban đêm hay rối loạn hoảng sợ giấc ngủ, là một dạng rối loạn giấc ngủ thuộc nhóm parasomnia. Tình trạng này đặc trưng bởi những đợt thức giấc đột ngột và dữ dội xảy ra trong giai đoạn giấc ngủ sâu không chuyển động mắt nhanh, thường gặp nhất ở giai đoạn đầu của đêm ngủ.

Khác với những cơn ác mộng thông thường chỉ diễn ra ở pha giấc ngủ chuyển động mắt nhanh và khiến trẻ thức dậy trong sợ hãi, cơn hoảng hốt ban đêm xảy ra khi trẻ vẫn đang chìm trong giấc ngủ sâu. Mặc dù trẻ có thể mở mắt, ngồi dậy và biểu lộ cảm xúc hoảng sợ tột độ, não bộ của trẻ thực chất vẫn chưa thức tỉnh. Hiện tượng này thường xuất hiện nhiều nhất ở trẻ từ ba đến mười hai tuổi và có xu hướng giảm dần khi hệ thần kinh trung ương của trẻ trưởng thành và hoàn thiện ổn định hơn.

Đặc điểm nhận diện cơn hoảng sợ giấc ngủ ở trẻ nhỏ

Hiện tượng hoảng sợ ban đêm thường bùng phát đột ngột trong khoảng vài giờ đầu sau khi trẻ chìm vào giấc ngủ. Trẻ có thể ngồi bật dậy, mắt mở to nhưng ánh nhìn vô hồn, khóc thét, la hét hoặc vùng vẫy dữ dội. Trong lúc xảy ra cơn, cơ thể trẻ có biểu hiện kích thích thần kinh thực vật rõ rệt như nhịp tim đập nhanh, thở gấp, toát mồ hôi và da mặt đỏ bừng.

Điểm đặc trưng là trẻ vẫn đang trong trạng thái nửa ngủ nửa thức nên hoàn toàn không nhận biết sự hiện diện của cha mẹ xung quanh và không đáp lại lời vỗ về. Cơn thường kéo dài từ vài phút đến khoảng mười lăm phút trước khi trẻ tự lắng dịu và ngủ thiếp đi trở lại một cách bình thường. Đến sáng hôm sau, trẻ hầu như không có bất kỳ ký ức nào về việc mình từng la hét hay hoảng loạn giữa đêm.

Nguyên nhân và những yếu tố kích hoạt cơn hoảng hốt ban đêm

Mặc dù cơ chế chính xác vẫn đang được nghiên cứu, các chuyên gia y tế cho rằng hiện tượng này liên quan đến sự chưa hoàn thiện của hệ thần kinh trung ương trong quá trình chuyển tiếp giữa các giai đoạn giấc ngủ. Cơn hoảng hốt thường phát sinh trong pha giấc ngủ sâu NREM, khi cơ thể cố gắng chuyển pha nhưng gặp trở ngại.

Một số yếu tố thuận lợi thường kích thích cơn xuất hiện bao gồm tình trạng thiếu ngủ kéo dài, cơ thể mệt mỏi quá mức, lịch sinh hoạt bị xáo trộn hoặc trẻ đang bị sốt cao. Bên cạnh đó, môi trường ngủ quá ồn ào, nhiều ánh sáng hoặc những căng thẳng tâm lý như chuyển trường, xa người thân cũng có thể làm tăng mức độ nhạy cảm của hệ thần kinh, khiến trẻ dễ rơi vào cơn rối loạn kích thích giấc ngủ hơn bình thường.

Cách xử trí an toàn và đúng mực của cha mẹ trong cơn hoảng sợ

Khi trẻ lên cơn hoảng hốt, phản xạ tự nhiên của nhiều phụ huynh là ôm chặt, lay mạnh hoặc bật đèn sáng để đánh thức trẻ dậy. Tuy nhiên, hành động này có thể khiến trẻ giật mình, bối rối và kích động mạnh mẽ hơn do đang ở trạng thái ý thức không trọn vẹn.

Nguyên tắc xử trí an toàn hàng đầu là cha mẹ cần giữ bình tĩnh, ở ngay bên cạnh để quan sát và bảo vệ trẻ. Hãy nhẹ nhàng dọn dẹp các vật sắc nhọn, góc cạnh giường hoặc đồ chơi xung quanh để trẻ không bị chấn thương khi vùng vẫy. Cha mẹ có thể nói những lời êm dịu, nhẹ nhàng đỡ nếu trẻ có nguy cơ ngã nhưng không cố kìm kẹp chuyển động. Sau khi cơn qua đi, trẻ sẽ tự trôi vào giấc ngủ sâu trở lại mà không cần đánh thức hay gặng hỏi.

Biện pháp chăm sóc và xây dựng vệ sinh giấc ngủ cho trẻ

Để giảm tần suất xuất hiện các cơn hoảng hốt ban đêm, việc thiết lập một nhịp sinh học ổn định đóng vai trò cốt lõi. Cha mẹ nên duy trì giờ đi ngủ và thức dậy cố định mỗi ngày, đảm bảo trẻ được ngủ đủ giấc theo nhu cầu độ tuổi nhằm tránh tích tụ mệt mỏi thể chất.

Trước giờ ngủ ít nhất một giờ, cần tạo không gian yên tĩnh, giảm bớt ánh sáng và ngừng hoàn toàn việc cho trẻ tiếp xúc với màn hình điện thoại, tivi hoặc chơi các trò vận động quá hưng phấn. Thay vào đó, những thói quen thư giãn như tắm nước ấm, đọc truyện cổ tích nhẹ nhàng hoặc nghe nhạc êm dịu sẽ giúp hệ thần kinh chuyển dần sang trạng thái nghỉ ngơi. Với những trẻ có cơn xuất hiện đúng khung giờ mỗi đêm, cha mẹ có thể áp dụng biện pháp đánh thức theo lịch trình bằng cách khẽ lay trẻ cựa mình trước thời điểm cơn diễn ra khoảng mười lăm phút.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết mang tính chất giáo dục kiến thức chăm sóc sức khỏe thường thức và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Phụ huynh không tự ý mua hoặc sử dụng các loại thuốc an thần, thuốc bổ thần kinh hay thảo dược ru ngủ cho trẻ mà chưa có chỉ định của bác sĩ. Nếu trẻ có biểu hiện co giật, thở rít, đi tiểu dầm bất thường kèm theo hoặc các cơn quấy khóc làm đảo lộn hoàn toàn sinh hoạt ban ngày, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa nhi để được đánh giá toàn diện.

Tóm tắt

Chứng hoảng hốt trong giấc ngủ ở trẻ nhỏ phần lớn là giai đoạn phát triển tạm thời và lành tính của hệ thần kinh. Sự bình tĩnh, kiên nhẫn cùng những can thiệp đúng cách từ cha mẹ sẽ giúp bảo vệ an toàn cho con và cải thiện chất lượng giấc ngủ gia đình. Khi các cơn rối loạn giấc ngủ kéo dài hoặc kèm dấu hiệu bất thường, gia đình nên chủ động thăm khám để nhận tư vấn y khoa phù hợp.