Chữa quai bị bằng hạt gấc có hiệu quả không và những lưu ý

Chữa quai bị bằng hạt gấc là gì?

Bệnh quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị thuộc họ Paramyxoviridae gây nên, lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp khi tiếp xúc với các giọt bắn từ người bệnh. Biểu hiện điển hình của bệnh là tình trạng sưng to, đau nhức một hoặc hai bên tuyến nước bọt mang tai, kèm theo sốt nhẹ, mệt mỏi và đau họng khi nuốt thức ăn.

Trong kho tàng y học dân gian, hạt gấc từ lâu đã được sử dụng như một vị thuốc bôi ngoài da để giảm đau và tiêu thũng. Do đặc điểm dễ tìm và chi phí rẻ, nhiều người thường truyền tai nhau cách chế biến hạt gấc để trị quai bị tại nhà. Dù vậy, việc ứng dụng mẹo dân gian này đòi hỏi người bệnh phải hiểu rõ ranh giới giữa việc hỗ trợ xoa dịu triệu chứng bên ngoài và việc điều trị toàn diện căn bệnh truyền nhiễm này theo y học hiện đại.

Thực hư hiệu quả chữa quai bị bằng hạt gấc theo khoa học

Theo quan niệm y học cổ truyền, hạt gấc hay còn gọi là mộc miết tử có vị đắng, tính ôn, hơi độc, có tác dụng tiêu thũng, tán kết và tiêu sưng tiêu viêm. Do đó, dân gian thường dùng hạt gấc nướng ngâm rượu để bôi ngoài da nhằm làm dịu các vùng sưng tấy do chấn thương hoặc viêm tuyến nước bọt mang tai.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn của y học hiện đại, quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do Paramyxovirus gây ra. Cho đến nay, chưa có bằng chứng khoa học nào khẳng định hoạt chất trong hạt gấc có khả năng tiêu diệt virus quai bị trong cơ thể. Do đó, hạt gấc hoàn toàn không thể chữa khỏi dứt điểm nguyên nhân gây bệnh mà chỉ có thể đóng vai trò hỗ trợ giảm cảm giác căng tức tại chỗ nếu được bào chế và sử dụng đúng phương pháp. Người bệnh không nên xem đây là phương pháp trị liệu chính mà bỏ qua việc theo dõi y tế.

Cách dùng hạt gấc hỗ trợ giảm sưng theo kinh nghiệm dân gian

Trong dân gian, bài thuốc hỗ trợ giảm sưng mang tai thường được chuẩn bị bằng cách lấy khoảng vài hạt gấc chín già, đem nướng chín kỹ trên than hồng cho đến khi vỏ cháy giòn và phần nhân bên trong ngả màu vàng sẫm. Sau đó, phần nhân được giã nhỏ và ngâm cùng một lượng rượu trắng vừa đủ hoặc giấm thanh để chiết lấy dịch dùng ngoài.

Khi sử dụng, người chăm sóc dùng bông gòn sạch thấm nhẹ phần dịch rượu gấc rồi thoa một lớp mỏng xung quanh vùng mang tai bị sưng đau, tránh để rơi vào mắt, miệng hoặc vết thương hở. Thao tác thoa cần hết sức nhẹ nhàng, không chà xát mạnh gây tổn thương mô tuyến đang viêm. Phương pháp này chỉ nên áp dụng như một biện pháp hỗ trợ xoa dịu bên ngoài cho người lớn và trẻ lớn sau khi đã tham khảo ý kiến của nhân viên y tế có chuyên môn.

Những sai lầm nguy hiểm và độc tính cần lưu ý khi dùng hạt gấc

Dù là vị thuốc quen thuộc, hạt gấc chứa một số thành phần protein độc và saponin có thể gây ngộ độc đường tiêu hóa cấp tính nếu uống phải. Một sai lầm nguy hiểm mà nhiều người mắc phải là tự ý sắc nước hạt gấc để uống hoặc nuốt bột hạt gấc với mong muốn bệnh nhanh khỏi. Hành động này có thể dẫn đến buồn nôn, tiêu chảy dữ dội, đau bụng và nhiễm độc toàn thân.

Bên cạnh đó, việc đắp các loại bã hạt gấc chưa được vệ sinh sạch hoặc pha trộn các chất kích thích nồng độ cao trực tiếp lên da có thể gây bỏng da, viêm da tiếp xúc và tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây viêm tấy mô tế bào. Sai lầm nguy hiểm khác là quá tin tưởng vào hạt gấc mà trì hoãn việc đi khám, dẫn đến bỏ lỡ thời điểm kiểm soát các biến chứng nặng như viêm tinh hoàn ở nam giới hoặc viêm buồng trứng ở nữ giới.

Biện pháp chăm sóc và theo dõi y tế đúng cách cho người bệnh quai bị

Vì quai bị là bệnh do virus chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu, nguyên tắc xử trí quan trọng nhất là chăm sóc hỗ trợ, kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa lây lan. Người bệnh cần được nghỉ ngơi tại phòng thoáng khí, hạn chế vận động mạnh, đặc biệt là nam giới tuổi dậy thì cần nằm nghỉ tuyệt đối để giảm áp lực lên cơ quan sinh sản.

Về chế độ ăn uống, nên cho người bệnh ăn các thức ăn mềm, lỏng, dễ tiêu hóa như cháo loãng, súp dinh dưỡng, uống đủ nước ấm và tránh các món ăn có vị chua cay hoặc quá dai vì chúng kích thích tiết nước bọt gây đau nhói tuyến mang tai. Nếu người bệnh sốt cao hoặc đau nhiều, có thể sử dụng thuốc hạ sốt giảm đau thông thường theo chỉ định của bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn. Đồng thời, việc súc họng thường xuyên bằng dung dịch nước muối sinh lý giúp giữ vệ sinh khoang miệng và phòng tránh bội nhiễm.

Lưu ý an toàn

Thông tin về hạt gấc chỉ mang tính tham khảo kiến thức dân gian và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ của bác sĩ. Tuyệt đối không được uống hạt gấc dưới bất kỳ hình thức nào vì hạt gấc có chứa độc tính đường tiêu hóa. Khi có dấu hiệu sốt cao, đau đầu nhiều, tinh hoàn sưng đau hoặc sưng tuyến mang tai tiến triển nhanh, người bệnh cần đến bệnh viện khám ngay để được theo dõi chuyên khoa.

Tóm tắt

Chữa quai bị bằng hạt gấc là mẹo dân gian chỉ mang tính hỗ trợ xoa dịu cảm giác sưng đau bên ngoài chứ không thể thay thế phác đồ chăm sóc y khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý uống hạt gấc để tránh ngộ độc. Khi nghi ngờ mắc bệnh, việc thăm khám bác sĩ và nghỉ ngơi hợp lý là yếu tố quyết định giúp cơ thể nhanh hồi phục và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.