Chữa quai bị bằng gừng có thực sự hiệu quả và an toàn không

Chữa quai bị bằng gừng là gì?

Quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị gây ra, lây lan chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc trò chuyện. Biểu hiện đặc trưng nhất của bệnh là tình trạng viêm, sưng to và đau tức ở một hoặc cả hai bên tuyến nước bọt mang tai, thường đi kèm với sốt nhẹ, mệt mỏi, đau đầu và khó khăn khi há miệng hay nuốt thức ăn.

Trong cộng đồng, nhiều người thường tìm đến các bài thuốc dân gian như đắp lá cây, vôi củ hoặc đắp gừng với mong muốn làm xẹp nhanh vùng má bị sưng. Tuy nhiên, bệnh quai bị là bệnh toàn thân do virus, không phải viêm nhiễm cục bộ ngoài da đơn thuần. Các phương pháp can thiệp tự phát chưa qua kiểm chứng y khoa không chỉ không loại bỏ được căn nguyên gây bệnh mà còn có thể che lấp triệu chứng hoặc tạo thêm tổn thương mới cho người bệnh.

Góc nhìn y khoa về tác dụng của gừng đối với bệnh quai bị

Trong y học cổ truyền, củ gừng tươi hay sinh khương có vị cay, tính ấm, thường được sử dụng để tán hàn, làm ấm tỳ vị và hỗ trợ giảm nôn mửa. Một số hoạt chất tự nhiên trong gừng như gingerol có đặc tính kháng viêm và chống oxy hóa nhẹ. Xuất phát từ đặc tính này, dân gian truyền tai nhau việc dùng gừng để tiêu sưng khi mắc quai bị.

Tuy nhiên, dưới góc độ truyền nhiễm học, quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do Mumps virus thuộc họ Paramyxoviridae gây ra. Kháng viêm tự nhiên trong gừng không có khả năng ức chế hay tiêu diệt chủng virus này. Do đó, việc xem gừng như một phương thuốc đặc trị quai bị là hoàn toàn thiếu căn cứ khoa học, không thể rút ngắn thời gian nhiễm bệnh.

Nguy cơ bỏng rát và bội nhiễm khi đắp gừng tươi lên tuyến mang tai

Sai lầm phổ biến nhất trong dân gian là giã nát củ gừng tươi trộn với muối hoặc giấm rồi đắp trực tiếp lên vùng góc hàm và tuyến mang tai đang bị viêm. Khi mắc quai bị, tuyến mang tai sưng to làm lớp da bao phủ bên ngoài căng mỏng, tăng sinh nhiệt và rất nhạy cảm với các tác nhân kích thích.

Gừng chứa tinh dầu cay nồng với nồng độ hoạt chất cô đặc. Khi tiếp xúc trực tiếp và lưu lại trên bề mặt da trong thời gian dài, nhiệt lượng từ gừng có thể gây phỏng rộp biểu bì, rát buốt dữ dội và viêm da tiếp xúc. Nguy hiểm hơn, nếu da bị trợt loét, vi khuẩn bên ngoài có thể xâm nhập gây viêm mô tế bào hoặc nhiễm trùng thứ phát, khiến việc điều trị trở nên phức tạp hơn rất nhiều.

Cách sử dụng gừng hợp lý để hỗ trợ dinh dưỡng và nâng đỡ thể trạng

Mặc dù không có tác dụng đắp ngoài da để trị bệnh, gừng vẫn có thể đóng vai trò như một nguyên liệu hỗ trợ chế độ ăn uống cho người bệnh nếu dùng đúng cách. Một cốc trà gừng ấm loãng hoặc vài lát gừng thêm vào cháo loãng có thể giúp kích thích vị giác, làm dịu cảm giác ớn lạnh và hỗ trợ hệ tiêu hóa khi cơ thể mệt mỏi.

Dù vậy, người bệnh chỉ nên dùng một lượng nhỏ vừa phải. Tuyến nước bọt mang tai bị viêm sẽ hạn chế tiết nước bọt và gây đau khi nhai nuốt, do đó người bệnh nên tránh dùng thức ăn quá cay nóng, nhiều gia vị kích thích hoặc quá chua vì các chất này sẽ kích thích tuyến mang tai co bóp, làm gia tăng cơn đau nhức tại góc hàm.

Phương pháp chăm sóc và giảm nhẹ triệu chứng quai bị đúng cách

Bệnh quai bị chủ yếu diễn tiến lành tính nhưng cần được chăm sóc đúng phương pháp để cơ thể tự tạo kháng thể đào thải virus. Người bệnh cần được cách ly tương đối trong phòng thoáng khí để tránh lây lan qua giọt bắn đường hô hấp cho người xung quanh, đồng thời nghỉ ngơi tối đa tại giường trong giai đoạn sốt và sưng tuyến mang tai.

Để xoa dịu cảm giác khó chịu tại góc hàm, người chăm sóc có thể áp dụng biện pháp chườm mát bằng khăn bông sạch nhúng nước mát, tuyệt đối không chườm nóng. Vệ sinh vòm họng hàng ngày bằng nước muối sinh lý, chia nhỏ bữa ăn với cháo lỏng, súp dinh dưỡng mềm dễ nuốt và bổ sung đủ nước lọc hoặc nước điện giải để duy trì thể trạng ổn định.

Lưu ý an toàn

Không tự ý đắp bất kỳ loại thảo dược cay nóng nào lên vùng tuyến mang tai đang viêm. Thuốc hạ sốt và giảm đau chỉ nên sử dụng theo đúng chỉ định chuyên môn từ bác sĩ hoặc hướng dẫn của dược sĩ, tuyệt đối không dùng aspirin cho trẻ em và thanh thiếu niên do nguy cơ gây hội chứng Reye. Phụ huynh cần theo dõi sát các diễn tiến bất thường ở tinh hoàn hoặc ổ bụng của người bệnh.

Tóm tắt

Chữa quai bị bằng gừng là kinh nghiệm dân gian chưa có cơ sở khoa học xác thực và tiềm ẩn nguy cơ tổn thương da vùng mặt. Việc chăm sóc người bệnh quai bị cần tuân thủ hướng dẫn theo dõi y tế, nâng đỡ thể trạng và phát hiện sớm các dấu hiệu biến chứng để can thiệp kịp thời.