Chốc mép ở trẻ em: Nguyên nhân, cách chăm sóc và biện pháp phòng ngừa

Chốc mép ở trẻ em là gì?

Chốc mép là thuật ngữ dân gian mô tả tình trạng viêm góc miệng, xảy ra phổ biến ở trẻ sơ sinh, trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ đang trong giai đoạn mọc răng. Vùng da ở hai bên khóe miệng có cấu tạo mỏng manh, dễ bị tổn thương khi tiếp xúc liên tục với dịch tiết hoặc các tác nhân kích thích từ môi trường bên ngoài.

Khi lớp biểu bì bảo vệ bị phá vỡ, vùng khóe miệng sẽ xuất hiện các vết nứt nông, đỏ da, rát và có thể đóng vảy. Trẻ em rất dễ mắc tình trạng này do thói quen mút ngón tay, ngậm núm vú giả hoặc thường xuyên chảy nước dãi. Mặc dù đa số các trường hợp không gây nguy hiểm tính mạng nhưng nếu không được chăm sóc cẩn thận, vết nứt có thể trợt loét rộng, gây đau đớn dữ dội và tạo đường vào cho vi khuẩn xâm nhập sâu hơn vào mô mềm xung quanh.

Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến chốc mép ở trẻ nhỏ

Nguyên nhân trực tiếp gây chốc mép thường xuất phát từ sự mất cân bằng vi sinh vật tại khóe miệng. Việc trẻ chảy nhiều nước dãi lúc mọc răng hoặc có thói quen liếm môi làm cho vùng khóe miệng luôn trong trạng thái ẩm ướt. Môi trường ẩm liên tục này làm mềm lớp sừng, khiến da nứt nẻ và tạo điều kiện lý tưởng cho nấm Candida albicans cùng các vi khuẩn như tụ cầu vàng Staphylococcus aureus sinh sôi và gây viêm.

Bên cạnh yếu tố vi sinh, tình trạng thiếu hụt một số vi chất dinh dưỡng cũng là yếu tố thuận lợi làm suy yếu hàng rào niêm mạc. Trẻ có chế độ ăn thiếu hụt vitamin nhóm B, đặc biệt là vitamin B2, vitamin B3, cùng các khoáng chất như sắt và kẽm thường có nguy cơ viêm mép cao hơn. Ngoài ra, việc sử dụng các loại xà phòng hoặc sữa rửa mặt có tính tẩy rửa mạnh cũng có thể gây viêm da tiếp xúc kích ứng tại khóe miệng của trẻ.

Nhận biết dấu hiệu viêm nứt khóe miệng ở trẻ em

Biểu hiện ban đầu của chốc mép ở trẻ em thường là vùng da tại một hoặc hai bên khóe miệng bị ửng đỏ, căng rát và hơi phù nề. Sau một vài ngày tiếp xúc với nước bọt hoặc thức ăn, lớp biểu bì bắt đầu nứt ra thành các rãnh nhỏ. Khi trẻ há miệng để khóc, cười hoặc nhai nuốt, các vết nứt này có thể toác rộng hơn, gây rỉ dịch trong hoặc chảy máu nhẹ.

Nếu có sự bội nhiễm của nấm Candida, tổn thương thường có màu đỏ tươi kèm theo các mảng vảy trắng mịn ở xung quanh khóe miệng hoặc lan vào niêm mạc miệng. Trong trường hợp vi khuẩn xâm nhập, tổn thương có thể xuất hiện mụn mủ nhỏ, sau đó vỡ ra và đóng lại thành các lớp vảy tiết màu vàng nâu dày. Trẻ thường có biểu hiện quấy khóc nhiều khi ăn đồ ăn mặn hoặc chua, liên tục đưa tay lên cọ xát vào mép miệng và giảm lượng sữa hoặc thức ăn tiêu thụ hàng ngày.

Hướng dẫn chăm sóc và vệ sinh khóe miệng cho trẻ tại nhà

Khi chăm sóc trẻ bị chốc mép, mục tiêu hàng đầu là giữ cho vùng da quanh miệng luôn sạch sẽ và khô thoáng. Phụ huynh nên sử dụng khăn mềm thấm nước muối sinh lý ấm để nhẹ nhàng lau sạch vùng khóe miệng sau mỗi cữ bú hoặc bữa ăn, sau đó dùng khăn xô khô chấm nhẹ, tuyệt đối không chà xát mạnh gây trầy xước mô hạt đang lành.

Sau khi vùng mép đã khô ráo, cha mẹ có thể thoa một lớp mỏng kem dưỡng ẩm lành tính hoặc sáp mỡ khoáng tinh khiết dành riêng cho trẻ em để tạo lớp màng bảo vệ, ngăn cản nước bọt tiếp xúc trực tiếp với vết nứt. Cần thường xuyên thay yếm dãi, vệ sinh bình sữa, núm vú giả và đồ chơi của trẻ để hạn chế nguy cơ tái nhiễm vi sinh vật. Trong giai đoạn này, nên chuẩn bị thức ăn mềm, lỏng, để nguội vừa phải và hạn chế các món ăn nhiều gia vị kích thích niêm mạc.

Những sai lầm cha mẹ cần tránh khi xử trí chốc mép

Một sai lầm rất phổ biến là phụ huynh tự ý mua các loại thuốc bôi chứa corticoid hoặc kháng sinh kết hợp để thoa lên mép miệng của trẻ. Việc lạm dụng corticoid tại vùng da quanh miệng có thể làm suy giảm miễn dịch cục bộ, khiến tình trạng nhiễm nấm bùng phát dữ dội hơn, đồng thời làm teo mỏng làn da non nớt của trẻ nhỏ.

Bên cạnh đó, nhiều người áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như đắp lá cây, rắc tro trấu hoặc bôi mật ong chưa qua tiệt trùng lên vết nứt khóe miệng. Những biện pháp chưa được kiểm chứng này tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn nặng nề, có thể đưa độc tố vi khuẩn vào vết thương hở. Thêm vào đó, việc cố tình cạy bóc các lớp vảy tiết khô khi chúng chưa tự bong sẽ làm tổn thương sâu hơn, gây chảy máu tái diễn và gia tăng nguy cơ để lại sẹo xấu trên khóe miệng của trẻ.

Dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đến cơ sở y tế thăm khám

Đa phần chốc mép nhẹ có thể thuyên giảm sau vài ngày chăm sóc vệ sinh đúng cách, nhưng phụ huynh cần theo dõi sát sao tiến triển của trẻ. Cần đưa trẻ đến khám chuyên khoa da liễu hoặc nhi khoa ngay khi vết nứt ở mép miệng không cải thiện sau một tuần áp dụng các biện pháp làm sạch và dưỡng ẩm thông thường.

Những dấu hiệu báo động khác bao gồm vùng đỏ lan rộng ra má, cằm hoặc môi dưới, khóe miệng sưng tấy nhiều kèm theo mụn mủ hoặc vảy vàng dày đặc. Nếu trẻ xuất hiện sốt, mệt mỏi, bỏ bú hoàn toàn hoặc có các nốt loét đau lan vào sâu trong niêm mạc má, lưỡi và họng, việc thăm khám y tế là bắt buộc. Bác sĩ sẽ xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh để chỉ định loại thuốc bôi kháng nấm hoặc kháng khuẩn phù hợp với độ tuổi của trẻ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc chung, không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Phụ huynh không được tự ý cho trẻ dùng các loại thuốc kháng nấm, kháng sinh đường bôi hoặc đường uống khi chưa có sự thăm khám và hướng dẫn từ bác sĩ. Khi nhận thấy khóe miệng trẻ rỉ mủ nhiều, tổn thương lan rộng hoặc trẻ quấy khóc bỏ ăn kéo dài, cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị đúng hướng.

Tóm tắt

Chốc mép ở trẻ em là tình trạng kích ứng da phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được can thiệp sớm. Bằng cách duy trì vệ sinh sạch sẽ, giữ vùng miệng khô ráo và tham khảo ý kiến chuyên môn của bác sĩ khi cần thiết, cha mẹ sẽ giúp con mau chóng hồi phục và tránh được các biến chứng khó chịu.