Bị chó dại cắn bao lâu thì phát bệnh và những thông tin cần biết

Bị chó dại cắn bao lâu thì phát bệnh là gì?

Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus dại thuộc họ Rhabdoviridae gây ra, lây truyền chủ yếu qua vết cắn, cào hoặc liếm của động vật mang mầm bệnh vào vùng da bị tổn thương của người. Chó là nguồn truyền bệnh dại phổ biến nhất trong cộng đồng, chiếm phần lớn các ca phơi nhiễm được ghi nhận hàng năm.

Khi virus dại xâm nhập vào cơ thể thông qua vết cắn, chúng không lập tức gây ra các triệu chứng điển hình mà trải qua một giai đoạn ủ bệnh kéo dài. Trong thời gian này, virus nhân lên tại các tế bào cơ hoặc mô liên kết rồi men theo các sợi trục thần kinh để di chuyển hướng tâm về tủy sống và não bộ. Một khi virus đã thâm nhập sâu vào các tế bào thần kinh trung ương và gây viêm não tủy cấp tính, bệnh nhân sẽ nhanh chóng rơi vào tình trạng suy hô hấp, co giật, sợ nước, sợ gió và tử vong. Do đó, hiểu rõ tiến trình phát bệnh là chìa khóa để chủ động dự phòng trước khi quá muộn.

Thời gian ủ bệnh sau khi bị chó dại cắn

Thời gian ủ bệnh của virus dại ở người trung bình từ một đến ba tháng, nhưng có thể dao động rất rộng từ dưới mười ngày cho đến hơn một năm. Trong suốt giai đoạn ủ bệnh, người bệnh hoàn toàn không có biểu hiện bất thường nào ra bên ngoài, virus âm thầm di chuyển dọc theo các dây thần kinh ngoại biên tiến dần về tủy sống và não bộ.

Khoảng thời gian này phụ thuộc chặt chẽ vào vị trí vết thương trên cơ thể. Vết cắn càng gần hệ thần kinh trung ương như vùng đầu, mặt, cổ hoặc đầu các ngón tay nơi tập trung nhiều đầu mút thần kinh thì thời gian phát bệnh càng nhanh. Ngược lại, những vết thương ở chi dưới xa não bộ thường có thời gian ủ bệnh kéo dài hơn.

Ngoài ra, mức độ sâu rộng của vết rách da, số lượng virus dại có trong nước bọt của con vật truyền vào cơ thể cũng quyết định tốc độ ủ bệnh. Do đó, người bị cắn không thể dựa vào cảm giác khỏe mạnh hiện tại để chủ quan trì hoãn việc kiểm tra y tế.

Các yếu tố quyết định tốc độ phát bệnh dại

Nhiều yếu tố sinh học và cơ học trực tiếp ảnh hưởng đến thời gian phát bệnh dại sau khi tiếp xúc nguồn lây. Vết thương càng nặng, bị cắn nhiều nhát hoặc vết cắn sâu gây rách cơ nát thịt sẽ tạo điều kiện cho lượng lớn virus xâm nhập vào cơ thể cùng lúc, rút ngắn đáng kể thời gian ủ bệnh.

Vị trí giải phẫu của vết thương đóng vai trò then chốt. Những vùng cơ thể giàu mạch máu và mạng lưới thần kinh dày đặc như vùng mặt, mắt, môi và các đầu ngón tay tạo đường dẫn thuận lợi để virus di chuyển nhanh chóng đến hệ thần kinh trung ương. Khi virus đã tiến vào hệ thần kinh, tốc độ lây lan sẽ tăng nhanh khiến các triệu chứng lâm sàng khởi phát sớm hơn bình thường.

Bên cạnh đó, tình trạng sức khỏe tổng thể và khả năng miễn dịch của nạn nhân cũng có tác động nhất định. Trẻ em thường có nguy cơ phát bệnh nhanh hơn người lớn do chiều cao khiêm tốn khiến các vị trí bị cắn dễ rơi vào vùng đầu mặt, đồng thời quãng đường di chuyển của virus từ vết thương đến não cũng ngắn hơn.

Cách sơ cứu vết thương đúng cách ngay sau khi bị cắn

Ngay sau khi bị chó cắn, việc xử lý vết thương tại chỗ đóng vai trò cực kỳ quan trọng giúp giảm thiểu tối đa tải lượng virus tại vị trí phơi nhiễm. Bước đầu tiên cần thực hiện là rửa vết thương liên tục dưới vòi nước chảy cùng với xà phòng đặc trong khoảng mười lăm phút. Động tác rửa cần nhẹ nhàng, tránh chà xát quá mạnh làm tổn thương mô dập nát thêm.

Sau khi rửa sạch bằng xà phòng và nước, vết thương cần được sát khuẩn bằng dung dịch cồn y tế hoặc dung dịch povidone iodine để tiêu diệt phần nào các vi sinh vật còn sót lại. Nạn nhân tuyệt đối không nên băng kín vết thương ngay lập tức, trừ trường hợp máu chảy nhiều cần ép cầm máu tạm thời rồi chuyển ngay đến cơ sở y tế.

Đặc biệt, không được bóp nặn vết thương quá mức, không rạch mổ hay đắp các loại lá cây, thuốc nam, tro bếp lên miệng vết thương. Những hành vi này không những không loại bỏ được virus dại mà còn làm tăng nguy cơ nhiễm trùng uốn ván và hoại tử mô nghiêm trọng.

Biện pháp tiêm phòng và theo dõi y tế sau phơi nhiễm

Tiêm phòng sau phơi nhiễm là biện pháp y khoa duy nhất có hiệu quả bảo vệ tính mạng cho người bị chó nghi dại cắn. Sau bước sơ cứu ban đầu, nạn nhân cần đến ngay trung tâm y tế dự phòng hoặc phòng tiêm chủng để được bác sĩ đánh giá mức độ phơi nhiễm và chỉ định phác đồ phù hợp.

Tùy thuộc vào mức độ tổn thương da và tình trạng của con vật tại thời điểm cắn, bác sĩ sẽ quyết định chỉ tiêm vắc xin phòng dại hay phải phối hợp tiêm thêm huyết thanh kháng dại. Huyết thanh kháng dại cung cấp kháng thể bảo vệ tức thì tại chỗ vết thương, tạo lá chắn quan trọng trong thời gian chờ cơ thể tự sản sinh kháng thể từ vắc xin.

Người bị cắn cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch tiêm theo đúng hướng dẫn của cán bộ y tế, không được bỏ dở giữa chừng hay tự ý thay đổi ngày tiêm. Song song với việc tiêm chủng, việc theo dõi con vật cắn trong vòng mười đến mười bốn ngày cũng rất cần thiết nếu con vật còn sống và có thể cách ly an toàn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Khi bị động vật cắn, cào hoặc dính nước bọt vào niêm mạc, người bệnh tuyệt đối không tự điều trị tại nhà bằng các bài thuốc dân gian. Cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn phác đồ dự phòng chuẩn xác.

Tóm tắt

Bệnh dại là mối nguy hiểm đặc biệt nghiêm trọng nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa nếu can thiệp y tế kịp thời. Việc ghi nhớ thời gian ủ bệnh và nắm vững các bước sơ cứu vết thương giúp nạn nhân bảo vệ tính mạng bản thân. Ngay khi có tiếp xúc nguy cơ với động vật nghi ngờ, người dân cần đến trung tâm tiêm chủng hoặc cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn phác đồ dự phòng chuẩn xác.