Chọc hút nước tiểu trên xương mu: Khái niệm, chỉ định và quy trình thực hiện

Chọc hút nước tiểu trên xương mu là gì?

Chọc hút nước tiểu trên xương mu, trong thuật ngữ y khoa quốc tế gọi là suprapubic aspiration, là kỹ thuật thu thập nước tiểu bằng cách dùng kim nhỏ chọc qua thành bụng ngay phía trên xương mu đi thẳng vào lòng bàng quang. Trong điều kiện sinh lý bình thường, nước tiểu tích trữ bên trong bàng quang là môi trường hoàn toàn vô trùng. Tuy nhiên, khi nước tiểu đi qua niệu đạo và ra ngoài cơ thể, mẫu nước tiểu rất dễ bị nhiễm các loại tạp khuẩn thường trú ở vùng niệu đạo ngoài, da xung quanh và tầng sinh môn.

Vì vậy, chọc hút bàng quang trên xương mu được coi là phương pháp thu thập mẫu xét nghiệm có độ tinh khiết cao nhất, giúp loại bỏ hoàn toàn nguy cơ ngoại nhiễm vi khuẩn. Bên cạnh mục đích xét nghiệm nuôi cấy vi sinh, thủ thuật này đôi khi còn được sử dụng như một giải pháp can thiệp cấp cứu tạm thời nhằm dẫn lưu giải phóng áp lực bàng quang ở những người bệnh bí tiểu cấp tính mà các biện pháp đặt ống thông niệu đạo thông thường gặp thất bại.

Chỉ định y khoa của thủ thuật chọc hút nước tiểu trên xương mu

Chọc hút nước tiểu trên xương mu thường được chỉ định hàng đầu ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ sốt không rõ nguyên nhân cần chẩn đoán chính xác nhiễm trùng đường tiết niệu, bởi vì các phương pháp hứng nước tiểu qua túi dán thường có nguy cơ nhiễm tạp khuẩn rất cao từ da và tầng sinh môn. Việc lấy được mẫu nước tiểu trực tiếp từ bàng quang giúp kết quả nuôi cấy vi sinh đạt độ tin cậy tuyệt đối, tránh chẩn đoán sai và hạn chế việc sử dụng kháng sinh không cần thiết.

Ngoài ra, kỹ thuật này còn được áp dụng ở những trường hợp không thể đặt ống thông tiểu qua niệu đạo do hẹp niệu đạo, chấn thương vỡ niệu đạo, phì đại tuyến tiền liệt nghiêm trọng hoặc các bất thường giải phẫu bẩm sinh khác. Trong các tình huống cấp cứu bí tiểu tắc nghẽn hoàn toàn mà không thể đặt sonde tiểu, việc chọc hút hoặc dẫn lưu tạm thời qua xương mu giúp giải áp khẩn cấp cho bàng quang, bảo vệ chức năng thận và giảm nhanh tình trạng căng tức đau đớn cho người bệnh.

Các trường hợp chống chỉ định và thận trọng khi can thiệp

Mặc dù là một thủ thuật tương đối an toàn nhưng chọc hút nước tiểu trên xương mu vẫn có những chống chỉ định chặt chẽ nhằm bảo đảm an toàn cho người bệnh. Tình trạng chống chỉ định phổ biến nhất là bàng quang không có đủ nước tiểu, bởi vì khi bàng quang rỗng, kim chọc có thể đâm xuyên vào thành sau hoặc làm tổn thương các quai ruột xung quanh.

Các trường hợp có bệnh lý rối loạn đông máu nặng, giảm tiểu cầu nghiêm trọng hoặc đang sử dụng thuốc chống đông liều cao chưa kiểm soát cũng cần hết sức thận trọng để tránh nguy cơ xuất huyết tạo khối máu tụ lớn vùng chậu. Người bệnh có tiền sử phẫu thuật vùng bụng dưới tạo nhiều sẹo dính, có sẹo xơ dính bàng quang vào thành bụng, chướng bụng nặng, tắc ruột hoặc đang có ổ nhiễm trùng, viêm mô tế bào tại vị trí định chọc kim cũng không được khuyến cáo thực hiện thủ thuật này mà cần tìm kiếm giải pháp chẩn đoán khác.

Quy trình chuẩn bị và các bước thực hiện kỹ thuật

Trước khi thực hiện, nhân viên y tế sẽ kiểm tra sự hiện diện của nước tiểu trong bàng quang bằng cách gõ đục vùng hạ vị hoặc tối ưu nhất là sử dụng máy siêu âm tại giường để đo kích thước và thể tích bàng quang. Người bệnh được đặt ở tư thế nằm ngửa thoải mái, có thể kê một gối nhỏ dưới hông để bàng quang nhô rõ hơn về phía thành bụng trước.

Vùng da trên xương mu được sát khuẩn rộng rãi bằng dung dịch sát trùng y tế chuyên dụng theo đúng nguyên tắc vô khuẩn. Bác sĩ xác định điểm chọc kim, thường nằm trên khớp mu khoảng một đến hai centimet trên đường giữa. Sau khi gây tê tại chỗ, một kim chọc chuyên dụng có gắn bơm tiêm được đưa qua thành bụng với góc nghiêng phù hợp hướng nhẹ về phía khung chậu. Bác sĩ vừa đẩy kim vừa duy trì áp lực hút nhẹ cho đến khi thấy nước tiểu chảy vào ống tiêm. Sau khi thu thập đủ lượng mẫu cần thiết, kim được rút nhanh chóng và vị trí chọc được ép gạc vô khuẩn để cầm máu rồi băng lại. Toàn bộ quy trình diễn ra nhanh chóng và mẫu bệnh phẩm được gửi ngay đến phòng xét nghiệm vi sinh.

Biến chứng có thể gặp và chế độ theo dõi sau thủ thuật

Đa số người bệnh sau khi thực hiện chọc hút bàng quang trên xương mu đều phục hồi tốt mà không gặp trở ngại gì lớn. Một tác dụng phụ thường gặp nhất là hiện tượng tiểu ra máu vi thể hoặc nước tiểu hơi hồng trong một đến hai lần đi tiểu đầu tiên do tổn thương niêm mạc bàng quang tại vị trí mũi kim đi qua, tình trạng này thường tự hết nhanh chóng mà không cần can thiệp.

Một số biến chứng hiếm gặp hơn bao gồm tụ máu thành bụng, nhiễm trùng tại chỗ chọc kim, hoặc chọc nhầm vào quai ruột liền kề nếu bàng quang không đủ căng. Sau khi thực hiện thủ thuật, người bệnh cần được nghỉ ngơi tại chỗ, theo dõi các chỉ số sinh hiệu và màu sắc nước tiểu. Gia đình hoặc người bệnh cần thông báo ngay cho nhân viên y tế nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau bụng tăng dần, bụng chướng, sốt, vết chọc chảy máu liên tục hoặc nước tiểu có lẫn nhiều máu cục đỏ tươi.

Lưu ý an toàn

Chọc hút nước tiểu trên xương mu là một can thiệp xâm lấn đòi hỏi điều kiện vô trùng và kỹ thuật định vị chính xác để tránh tổn thương các cơ quan lân cận trong ổ bụng. Người bệnh không được tự ý thực hiện hay áp dụng các phương pháp tác động vật lý lên bàng quang tại nhà. Mọi quyết định chỉ định, thực hiện thủ thuật và giải thích kết quả xét nghiệm vi sinh đều phải do bác sĩ chuyên khoa phụ trách dựa trên tình trạng cụ thể của từng cá nhân.

Tóm tắt

Chọc hút nước tiểu trên xương mu là thủ thuật y khoa mang tính chuẩn mực để thu thập mẫu nước tiểu vô trùng hoặc giải áp bàng quang khẩn cấp. Mặc dù có tỷ lệ an toàn cao, kỹ thuật này luôn cần được thực hiện bởi nhân viên y tế có chuyên môn tại các cơ sở đủ điều kiện, có sự hỗ trợ của siêu âm nhằm tối ưu hóa hiệu quả và giảm thiểu rủi ro biến chứng cho người bệnh.