Chọc dò tủy sống là gì và những điều người bệnh cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Chọc dò tủy sống, hay còn gọi là chọc dò thắt lưng, là một thủ thuật y khoa quan trọng thường được chỉ định để lấy mẫu dịch não tủy phục vụ chẩn đoán các bệnh lý nhiễm trùng hoặc tổn thương hệ thần kinh trung ương. Khi được bác sĩ chỉ định thực hiện, không ít người bệnh và người nhà cảm thấy lo lắng về mức độ đau đớn cũng như nguy cơ biến chứng của kỹ thuật này.
Trên thực tế, chọc dò tủy sống là một can thiệp an toàn và phổ biến trong chuyên khoa thần kinh cũng như hồi sức cấp cứu. Nhờ sự hỗ trợ của thuốc gây tê cục bộ cùng kỹ thuật vô khuẩn hiện đại, người bệnh hoàn toàn có thể yên tâm phối hợp cùng nhân viên y tế để quá trình thu thập dịch diễn ra suôn sẻ và đạt hiệu quả chẩn đoán cao nhất.
Chọc dò tủy sống là gì?
Thủ thuật chọc dò tủy sống, hay chọc dò thắt lưng, là kỹ thuật y khoa chuyên sâu được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa thần kinh hoặc hồi sức cấp cứu. Bác sĩ sử dụng một kim chuyên dụng đi vào khoang dưới nhện ở vùng cột sống thắt lưng để lấy một lượng nhỏ dịch não tủy phục vụ công tác xét nghiệm hoặc đưa thuốc điều trị vào khoang dưới nhện. Dịch não tủy là chất lỏng trong suốt bao quanh não bộ và tủy gai, đóng vai trò bảo vệ hệ thần kinh trung ương và cung cấp dưỡng chất. Khi hệ thống thần kinh gặp phải tình trạng viêm nhiễm, xuất huyết hoặc các bệnh lý thoái hóa, thành phần sinh hóa và tế bào trong dịch não tủy sẽ có những biến đổi rõ rệt. Do đó, việc phân tích dịch não tủy mang lại giá trị chẩn đoán then chốt giúp bác sĩ đưa ra phác đồ can thiệp kịp thời và chính xác cho người bệnh.
Mục đích thực hiện kỹ thuật chọc dò tủy sống trong chẩn đoán và điều trị
Chọc dò tủy sống được chỉ định phổ biến nhất nhằm thu thập dịch não tủy để chẩn đoán các bệnh lý nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương như viêm màng não, viêm não hoặc viêm tủy. Kỹ thuật này cũng giúp phát hiện tình trạng xuất huyết khoang dưới nhện khi hình ảnh chụp cắt lớp vi tính sọ não chưa thể hiện rõ ràng. Bên cạnh đó, xét nghiệm tế bào học và protein trong dịch não tủy còn hỗ trợ xác định các rối loạn tự miễn dịch như bệnh đa xơ cứng, hội chứng Guillain-Barre hoặc tầm soát tế bào ung thư ác tính di căn vào màng não. Ngoài vai trò chẩn đoán, thủ thuật này còn được áp dụng trong điều trị nhằm mục đích gây tê tủy sống trong các phẫu thuật vùng bụng dưới và chi dưới, đưa thuốc kháng sinh hoặc thuốc hóa trị trực tiếp vào khoang dưới nhện, đồng thời hỗ trợ tháo bớt một lượng dịch để giải phóng áp lực nội sọ trong hội chứng tăng áp lực nội sọ vô căn.
Các bước tiến hành thủ thuật chọc dò tủy sống tại cơ sở y tế
Quy trình chọc dò tủy sống luôn được thực hiện trong điều kiện vô khuẩn nghiêm ngặt tại phòng thủ thuật chuyên khoa. Trước khi tiến hành, bác sĩ sẽ kiểm tra lâm sàng, đánh giá xét nghiệm đông máu và có thể chỉ định chụp chẩn đoán hình ảnh não bộ để loại trừ nguy cơ tăng áp lực nội sọ gây tụt kẹt não. Người bệnh thường được hướng dẫn nằm nghiêng co hai đầu gối sát vào ngực và gập cằm về phía xương ức để mở rộng các khe đốt sống thắt lưng, hoặc ngồi cúi người về phía trước. Bác sĩ tiến hành sát trùng cẩn thận vùng da thắt lưng và tiêm thuốc tê cục bộ nhằm giảm tối đa cảm giác đau buốt. Sau đó, một kim chọc dò chuyên dụng được đưa vào giữa hai khoang đốt sống thắt lưng dưới, vị trí không còn tủy sống đặc mà chỉ có các rễ thần kinh tự do, để tiến hành đo áp lực và thu thập mẫu dịch não tủy gửi phòng xét nghiệm.
Một số phản ứng phụ và rủi ro có thể gặp sau can thiệp
Phản ứng phụ thường gặp nhất sau khi chọc dò tủy sống là tình trạng đau đầu do giảm áp lực dịch não tủy, xảy ra khi một lượng nhỏ dịch tiếp tục rỉ qua lỗ chọc màng cứng. Cơn đau đầu này thường biểu hiện rõ rệt hơn khi người bệnh ngồi dậy hoặc đứng lên và thuyên giảm nhanh chóng khi nằm nghỉ ngơi trên mặt phẳng. Bên cạnh đó, người bệnh có thể cảm thấy đau nhức âm ỉ hoặc ê buốt nhẹ tại vị trí kim đâm ở thắt lưng trong vài ngày đầu. Những biến chứng nghiêm trọng hơn như nhiễm trùng khoang dưới nhện, chảy máu tạo khối máu tụ ngoài màng cứng hoặc tổn thương rễ thần kinh là rất hiếm gặp khi thủ thuật được thực hiện đúng quy trình chuyên môn bởi nhân viên y tế có kinh nghiệm. Bác sĩ luôn cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích chẩn đoán và các yếu tố rủi ro tiềm ẩn trước khi quyết định can thiệp cho từng người bệnh.
Hướng dẫn chăm sóc và hồi phục sức khỏe cho người bệnh sau can thiệp
Sau khi kết thúc thủ thuật chọc dò tủy sống, người bệnh cần nằm nghỉ ngơi bất động trên giường phẳng, hạn chế nâng đầu cao trong khoảng hai đến bốn giờ đầu để giảm thiểu nguy cơ rỉ dịch não tủy gây đau đầu. Việc uống nhiều nước lọc, nước canh hoặc các dung dịch bù điện giải là rất quan trọng nhằm giúp cơ thể nhanh chóng tái tạo lượng dịch não tủy đã lấy đi. Người bệnh nên duy trì chế độ dinh dưỡng nhẹ nhàng, dễ tiêu và tránh các hoạt động thể lực gắng sức, cúi gập người hoặc mang vác vật nặng trong vòng hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ sau đó. Vết kim chọc cần được giữ khô ráo, sạch sẽ và người bệnh nên chủ động thông báo ngay cho bác sĩ điều trị nếu phát hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao, đau đầu dữ dội kéo dài, cứng gáy hoặc rối loạn vận động hai chân.
Lưu ý an toàn
Nội dung bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa tổng quan và không thay thế cho chỉ định chuyên môn của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý trì hoãn thủ thuật chọc dò tủy sống khi đã có chỉ định khẩn cấp trong các trường hợp nghi ngờ nhiễm trùng thần kinh nguy kịch. Người bệnh cần cung cấp đầy đủ tiền sử bệnh, tình trạng dị ứng thuốc tê và danh sách các thuốc đang sử dụng, đặc biệt là thuốc chống đông máu hoặc kháng kết tập tiểu cầu, để bác sĩ điều chỉnh an toàn trước can thiệp.
Tóm tắt
Chọc dò tủy sống là thủ thuật y khoa mang giá trị chẩn đoán và điều trị rất lớn đối với nhiều bệnh lý thần kinh phức tạp. Nhờ áp dụng kỹ thuật gây tê cục bộ và quy trình vô khuẩn chuẩn xác, can thiệp này nhìn chung an toàn và ít gây biến chứng nghiêm trọng. Người bệnh nên chủ động trao đổi với bác sĩ điều trị về tiền sử dùng thuốc, tuân thủ đúng các hướng dẫn nghỉ ngơi sau thủ thuật để quá trình hồi phục diễn ra thuận lợi.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Chọc dò tủy sống có gây đau đớn nhiều không?
Nhờ thuốc gây tê tại chỗ, người bệnh thường chỉ cảm thấy nhói nhẹ lúc tiêm thuốc tê và cảm giác tức nặng ở lưng khi kim đi vào khoang dưới nhện, hoàn toàn nằm trong ngưỡng chịu đựng được.
Thời gian thực hiện một ca chọc dò tủy sống kéo dài bao lâu?
Toàn bộ thời gian chuẩn bị dụng cụ, sát khuẩn, tiêm tê và lấy mẫu dịch não tủy thường kéo dài khoảng mười lăm đến ba mươi phút, trong đó thời gian đưa kim lấy dịch chỉ mất vài phút.
Sau khi chọc dò tủy sống cần nằm bất động trong bao lâu?
Người bệnh thường được yêu cầu nằm nghỉ ngơi trên giường phẳng trong hai đến bốn giờ sau can thiệp để vết chọc màng cứng tự bịt kín và hạn chế tối đa nguy cơ đau đầu do hạ áp lực dịch.
Thủ thuật này có nguy cơ gây liệt tủy sống hay không?
Kim chọc dò được đưa vào đoạn thắt lưng dưới nơi tủy sống đã kết thúc từ các đốt sống phía trên, chỉ còn các rễ thần kinh tự do nên thủ thuật không gây tổn thương hay làm liệt tủy sống.
Khi nào người bệnh cần liên hệ bác sĩ sau khi thực hiện thủ thuật?
Người bệnh cần báo ngay cho nhân viên y tế nếu xuất hiện sốt, đau đầu dữ dội không giảm khi nằm, buồn nôn liên tục, chảy dịch hay máu tại vết chọc, hoặc cảm thấy tê bì yếu hai chân.
