Chích ngừa uốn ván rồi có cần chích lại không và khi nào cần tiêm nhắc

Chích ngừa uốn ván rồi có cần chích lại không là gì?

Uốn ván là một bệnh truyền nhiễm cấp tính rất nguy hiểm do ngoại độc tố của vi khuẩn Clostridium tetani gây ra. Trực khuẩn này tồn tại phổ biến ngoài môi trường tự nhiên dưới dạng nha bào trong đất, cát, bụi bẩn, phân động vật và các bề mặt kim loại gỉ sét. Khi xâm nhập vào cơ thể qua các tổn thương hở trên da hoặc niêm mạc, trong điều kiện kỵ khí thiếu oxy, nha bào sẽ phát triển thành vi khuẩn hoạt động và tiết ra độc tố tetanospasmin cực mạnh tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương.

Độc tố uốn ván gây ra các cơn co cứng cơ liên tục, bắt đầu từ cơ hàm làm khó há miệng, sau đó lan ra các cơ cổ, cơ lưng, cơ bụng và cơ hô hấp. Tình trạng này có thể dẫn đến suy hô hấp cấp, gãy xương do co giật mạnh và rối loạn nhịp tim với tỷ lệ tử vong rất cao nếu không được can thiệp hồi sức tích cực kịp thời. Vắc xin giải độc tố uốn ván là biện pháp hữu hiệu nhất giúp cơ thể chủ động sinh kháng thể chống lại độc tố nguy hiểm này.

Vì sao kháng thể uốn ván suy giảm theo thời gian

Sau khi hoàn thành phác đồ tiêm ngừa ban đầu, hệ thống miễn dịch tạo ra lượng kháng thể đặc hiệu để trung hòa ngoại độc tố tetanospasmin do trực khuẩn Clostridium tetani tiết ra. Tuy nhiên, nồng độ kháng thể bảo vệ này không duy trì vĩnh viễn suốt đời mà có xu hướng suy giảm dần theo năm tháng.

Các nghiên cứu dịch tễ học và miễn dịch học ghi nhận rằng mức độ bảo vệ thường đạt mức cao nhất trong khoảng năm năm đầu tiên và giảm rõ rệt sau mười năm. Khi kháng thể giảm xuống dưới mức ngưỡng bảo vệ sinh học, cơ thể sẽ không còn khả năng tự vệ hiệu quả nếu nha bào uốn ván xâm nhập qua các tổn thương trên da, dẫn đến nguy cơ mắc bệnh với các biểu hiện co cứng cơ và rối loạn thần kinh thực vật. Do đó, tiêm nhắc định kỳ là khuyến cáo y khoa phổ quát nhằm kích hoạt lại trí nhớ miễn dịch, nâng nồng độ kháng thể lên mức an toàn.

Lịch tiêm nhắc định kỳ cho người lớn

Đối với người trưởng thành khỏe mạnh đã hoàn thành đầy đủ các mũi tiêm cơ bản trước đó, phác đồ dự phòng chuẩn khuyến cáo nên tiêm một mũi nhắc lại sau mỗi mười năm. Mũi tiêm định kỳ này giúp duy trì trạng thái miễn dịch liên tục mà không cần chờ đến khi xảy ra tai nạn hay tổn thương hở ngoài da.

Trong trường hợp xảy ra tai nạn có vết thương hở, chỉ định tiêm phòng sẽ phụ thuộc vào tính chất tổn thương và thời điểm của mũi tiêm gần nhất. Nếu vết thương nhỏ, nông, sạch và mũi tiêm gần nhất cách đó chưa quá mười năm, thông thường người bệnh không cần tiêm thêm mũi khẩn cấp. Ngược lại, nếu mũi tiêm cuối cùng đã cách thời điểm bị thương trên mười năm, việc tiêm ngay một liều vắc xin nhắc lại là cần thiết để bảo đảm an toàn.

Xử trí tiêm phòng khi gặp vết thương hở có nguy cơ cao

Những tổn thương da sâu, dập nát, dính nhiều đất cát, phân gia súc, rỉ sét kim loại, vết thương do hỏa khí, bỏng nặng hoặc vết cắn động vật được xếp vào nhóm vết thương bẩn có nguy cơ nhiễm trùng uốn ván rất cao. Môi trường kỵ khí sâu trong các mô hoại tử là điều kiện thuận lợi nhất để nha bào uốn ván phát triển thành thể hoạt động và tiết độc tố.

Đối với nhóm tổn thương nguy cơ cao này, khoảng thời gian an toàn của mũi tiêm trước đó bị rút ngắn xuống còn năm năm. Nếu người bệnh bị thương bẩn mà mũi tiêm uốn ván gần nhất đã diễn ra cách đây trên năm năm, bác sĩ sẽ chỉ định tiêm ngay một mũi vắc xin nhắc lại. Trường hợp người bệnh không nhớ rõ tiền sử tiêm chủng hoặc chưa tiêm đủ mũi cơ bản, nhân viên y tế có thể chỉ định tiêm phối hợp vắc xin uốn ván cùng huyết thanh kháng độc tố uốn ván để tạo miễn dịch thụ động khẩn cấp.

Các bước xử lý vết thương ban đầu đúng y khoa

Bên cạnh việc tiêm chủng phòng bệnh, bước sơ cứu vết thương ban đầu đóng vai trò cực kỳ then chốt trong việc giảm thiểu mật độ vi khuẩn và ngăn chặn nha bào uốn ván khu trú. Ngay sau khi gặp chấn thương, cần nhanh chóng rửa sạch bề mặt vết thương dưới vòi nước chảy liên tục cùng xà phòng dịu nhẹ để loại bỏ dị vật, đất cát và mảng bám.

Sau đó, có thể sát trùng tổn thương bằng dung dịch sát khuẩn y tế thích hợp như povidone iodine hoặc cồn đỏ y tế, rồi dùng gạc sạch băng lỏng để bảo vệ vết thương. Tuyệt đối không tự ý đắp các loại lá cây, thuốc bột, tro bếp hoặc các chất lạ dân gian truyền miệng lên vết thương vì những chất này có thể chứa thêm nha bào uốn ván và làm gia tăng nguy cơ nhiễm trùng hoại tử lan rộng. Người bị thương nên đến ngay cơ sở y tế gần nhất để nhân viên y tế đánh giá chính xác độ sâu, cắt lọc mô dập nát nếu cần và quyết định phương án tiêm phòng phù hợp.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và tham khảo y khoa phổ quát, không thay thế cho việc chẩn đoán, đánh giá tổn thương hay chỉ định tiêm chủng trực tiếp từ nhân viên y tế. Mỗi vết thương có mức độ nhiễm bẩn, độ sâu và nguy cơ kỵ khí khác nhau, do đó quyết định tiêm vắc xin giải độc tố hay huyết thanh kháng uốn ván phải do bác sĩ chuyên môn thăm khám trực tiếp đưa ra. Không tự ý mua thuốc hoặc chậm trễ đến bệnh viện khi gặp các chấn thương nặng.

Tóm tắt

Việc tiêm nhắc vắc xin uốn ván là biện pháp cần thiết để duy trì lá chắn bảo vệ cơ thể trước độc tố vi khuẩn nguy hiểm. Mỗi người nên chủ động ghi nhớ lịch tiêm phòng định kỳ mười năm một lần, đồng thời đến ngay cơ sở y tế để được kiểm tra và xử trí vết thương đúng cách khi gặp tai nạn có nguy cơ nhiễm trùng.