Kết quả chỉ số xét nghiệm gan như thế nào là bình thường?

Chỉ số xét nghiệm gan bình thường là gì?

Xét nghiệm gan, hay bảng kiểm tra chức năng gan (Liver Function Tests – LFTs), thực chất là một nhóm các định lượng sinh hóa máu nhằm đo lường nồng độ enzym, protein và các chất chuyển hóa đặc thù liên quan đến hoạt động của gan. Mỗi chỉ số trong bảng xét nghiệm đại diện cho một khía cạnh sinh lý riêng biệt: nhóm men gan phản ánh mức độ hủy hoại tế bào gan; nhóm enzym đường mật chỉ điểm tình trạng ứ trệ dịch mật; trong khi nhóm protein huyết thanh đo lường năng lực tổng hợp dưỡng chất của cơ quan này.

Kết quả xét nghiệm thường được trình bày dưới dạng một con số cụ thể đi kèm cột khoảng tham chiếu sinh học bình thường do phòng xét nghiệm quy định. Khoảng bình thường này có thể chênh lệch nhẹ giữa các bệnh viện do phụ thuộc vào hệ thống máy phân tích, hóa chất sinh phẩm, độ tuổi và giới tính của người làm xét nghiệm. Do đó, việc giải thích kết quả luôn cần nhìn nhận trên tổng thể chuỗi chỉ số kết hợp thăm khám lâm sàng thay vì chỉ dựa vào một thông số riêng lẻ.

Ý nghĩa và khoảng tham chiếu của men gan ALT và AST

Nhóm men chuyển amin gồm men ALT (còn gọi là SGPT) và men AST (còn gọi là SGOT). Đây là hai enzym tham gia chuyển hóa acid amin nội bào. Men ALT tập trung chủ yếu trong tế bào gan, do đó sự biến động của ALT phản ánh trực tiếp và nhạy bén tình trạng tổn thương gan. Men AST ngoài tế bào gan còn có nhiều ở cơ vân, tim, thận và não.

Ở người trưởng thành khỏe mạnh, khoảng tham chiếu thông thường của ALT dao động từ khoảng 0 đến 35 U/L ở nữ giới và từ 0 đến 50 U/L ở nam giới. Đối với AST, giá trị thông thường nằm trong khoảng từ 0 đến 35 U/L ở nữ và từ 0 đến 40 U/L ở nam, tùy thuộc vào phương pháp và nhiệt độ chuẩn của từng phòng xét nghiệm. Khi tế bào gan bị phá hủy do viêm gan virus, ngộ độc chất hay nhiễm mỡ, các enzym này sẽ thoát vào dòng máu khiến chỉ số tăng vọt. Mức độ tăng men gan có thể từ nhẹ (dưới 2 lần giới hạn trên) đến rất cao (trên 10 lần), đòi hỏi sự thăm khám kỹ lưỡng từ bác sĩ chuyên khoa.

Nhóm chỉ số phản ánh ứ mật gồm GGT và ALP

Enzym GGT và ALP là hai chỉ số then chốt để đánh giá tình trạng bài tiết của hệ thống đường mật trong và ngoài gan. GGT là enzym có độ nhạy rất cao với tình trạng ứ mật cũng như sự kích ứng do rượu bia và một số loại thuốc chuyển hóa qua gan. Giá trị GGT thông thường nằm trong khoảng 5 đến 40 U/L ở nữ giới và 8 đến 60 U/L ở nam giới. Khi GGT tăng đơn độc, nguyên nhân phổ biến thường liên quan đến thói quen sử dụng thức uống có cồn kéo dài hoặc tác dụng phụ của thuốc điều trị.

Men phosphatase kiềm (ALP) có nhiều ở màng tế bào biểu mô đường mật, nhưng cũng hiện diện ở xương, nhau thai và ruột. Giá trị ALP bình thường ở người lớn dao động trong khoảng 30 đến 120 U/L. Khi có hiện tượng tắc nghẽn dòng chảy của dịch mật do sỏi ống mật chủ, u đường mật hoặc chèn ép từ ngoài, cả GGT và ALP thường đồng loạt tăng cao. Việc xem xét đồng thời hai chỉ số này giúp bác sĩ phân biệt rõ tình trạng tăng ALP do bệnh lý gan mật hay do các vấn đề từ hệ xương khớp.

Chỉ số sắc tố mật Bilirubin toàn phần và trực tiếp

Bilirubin là sản phẩm thoái hóa tự nhiên của huyết sắc tố từ các hồng cầu già cỗi. Gan tiếp nhận bilirubin tự do gián tiếp từ máu, thực hiện liên hợp với acid glucuronic để tạo thành bilirubin trực tiếp hòa tan, sau đó bài tiết theo dịch mật vào ruột. Xét nghiệm thường định lượng bilirubin toàn phần, bilirubin trực tiếp và suy ra bilirubin gián tiếp.

Ở người bình thường, nồng độ bilirubin toàn phần trong huyết thanh dao động từ 0.2 đến 1.2 mg/dL (tương đương khoảng 3.4 đến 20.5 micromol/L). Trong đó, bilirubin trực tiếp thường dưới 0.3 mg/dL. Khi nồng độ bilirubin toàn phần tăng vượt quá 2 đến 2.5 mg/dL, lượng sắc tố mật lắng đọng ở các mô liên kết sẽ gây ra dấu hiệu vàng mắt, vàng da và nước tiểu sẫm màu. Sự chênh lệch tỷ lệ giữa bilirubin trực tiếp và gián tiếp cung cấp manh mối quý giá giúp bác sĩ khu trú tổn thương xảy ra trước gan (như tan máu), tại nhu mô gan (như viêm gan cấp) hay sau gan (như tắc mật do sỏi hoặc khối u).

Nhóm chỉ số đánh giá chức năng tổng hợp gồm Albumin và đông máu

Gan là cơ quan duy nhất trong cơ thể tổng hợp albumin và hầu hết các yếu tố tham gia vào chu trình đông máu. Khác với nồng độ men gan phản ánh mức độ hủy hoại tế bào cấp tính, lượng albumin huyết thanh và thời gian prothrombin phản ánh năng lực sản xuất và làm việc trường diễn của nhu mô gan.

Nồng độ albumin huyết thanh ở người khỏe mạnh dao động từ 35 đến 50 g/L (hoặc 3.5 đến 5.0 g/dL). Vì thời gian bán hủy của albumin kéo dài khoảng 20 ngày, chỉ số này thường giảm rõ rệt trong các bệnh cảnh gan mạn tính tiến triển như xơ gan hoặc suy giảm chức năng gan giai đoạn muộn. Đi kèm với đó, thời gian đông máu prothrombin (thường biểu thị qua chỉ số INR với giá trị chuẩn từ 0.8 đến 1.2) sẽ kéo dài nếu gan mất khả năng tổng hợp các yếu tố đông máu. Khi phát hiện albumin giảm kèm INR tăng, người bệnh cần được chuyển đến cơ sở y tế chuyên khoa để có phác đồ theo dõi và bảo tồn chức năng gan kịp thời.

Lưu ý an toàn

Các khoảng tham chiếu chỉ số xét nghiệm gan nêu trong bài chỉ mang tính chất định hướng tham khảo y khoa tổng quát. Mỗi phòng xét nghiệm có thể áp dụng các dải giá trị chuẩn khác nhau dựa trên hóa chất và dòng máy phân tích. Tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc hạ men gan, thuốc nam, thảo dược truyền miệng hoặc tự ngừng thuốc điều trị khi thấy chỉ số xét nghiệm thay đổi. Mọi sự điều chỉnh phác đồ hay chẩn đoán nguyên nhân bệnh đều phải do bác sĩ chuyên khoa chỉ định sau khi thăm khám đầy đủ.

Tóm tắt

Chỉ số xét nghiệm gan là công cụ đắc lực giúp nhận biết sớm các bất thường tại gan và đường mật. Tuy nhiên, tờ kết quả chỉ thực sự có giá trị khi được đặt trong bức tranh lâm sàng toàn diện của từng cá nhân. Khi nhận kết quả xét nghiệm máu có chỉ số bất thường, người bệnh nên mang phiếu đến gặp bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa hoặc truyền nhiễm để được đánh giá và định hướng can thiệp y khoa phù hợp.