Chỉ số huyết áp bao nhiêu là cao và hướng dẫn xử trí đúng cách

Chỉ số huyết áp bao nhiêu là cao là gì?

Huyết áp được ghi nhận qua hai thông số là huyết áp tâm thu biểu thị áp lực tối đa trong lòng mạch khi tim co bóp và huyết áp tâm trương phản ánh áp lực tối thiểu khi tim giãn nở nghỉ ngơi. Đơn vị đo lường quy ước chuẩn là milimet thủy ngân. Ở trạng thái sinh lý bình thường, sự cân bằng giữa cung lượng tim và sức cản của mạch máu ngoại biên giữ cho huyết áp duy trì ở mức tối ưu dưới 120 trên 80 mmHg.

Khi áp lực trong lòng mạch gia tăng vượt quá ngưỡng quy ước trong thời gian dài, hiện tượng này được gọi là tăng huyết áp. Tình trạng này khiến quả tim phải làm việc liên tục với tải trọng lớn hơn, lâu dần làm tổn thương lớp nội mạc động mạch, xơ vữa thành mạch và tăng nguy cơ dẫn đến các biến cố tim mạch như suy tim, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.

Các ngưỡng xác định chỉ số huyết áp cao ở người trưởng thành

Theo hướng dẫn thực hành lâm sàng phổ biến, chỉ số huyết áp của người trưởng thành được phân chia thành nhiều mức độ khác nhau dựa trên kết quả đo lúc nghỉ ngơi. Mức huyết áp tối ưu là khi huyết áp tâm thu dưới 120 mmHg và huyết áp tâm trương dưới 80 mmHg. Giai đoạn tiền tăng huyết áp hoặc huyết áp bình thường cao thường dao động khi số tâm thu từ 120 đến 129 mmHg và số tâm trương dưới 80 mmHg.

Tình trạng tăng huyết áp được xác định khi huyết áp tâm thu từ 130 mmHg trở lên hoặc huyết áp tâm trương từ 80 mmHg trở lên theo tiêu chuẩn tim mạch cập nhật. Ở giai đoạn một, số tâm thu nằm trong khoảng 130 đến 139 mmHg hoặc số tâm trương từ 80 đến 89 mmHg. Giai đoạn hai xảy ra khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên hoặc tâm trương từ 90 mmHg trở lên. Nếu huyết áp vượt quá 180 mmHg với số tâm thu hoặc trên 120 mmHg với số tâm trương, người bệnh đang ở ngưỡng cơn tăng huyết áp khẩn cấp cần can thiệp y tế ngay lập tức.

Cách đo huyết áp chính xác để tránh sai lệch kết quả

Quy trình đo huyết áp đúng kỹ thuật đóng vai trò quyết định đến độ chính xác của kết quả chẩn đoán. Trước khi tiến hành đo khoảng ba mươi phút, người được đo không nên sử dụng chất kích thích như cà phê, trà đặc, rượu bia và không hút thuốc lá. Cần ngồi nghỉ ngơi thư giãn ở không gian yên tĩnh từ năm đến mười phút để nhịp tim và áp lực tuần hoàn trở về trạng thái ổn định nhất.

Tư thế đo chuẩn yêu cầu người bệnh ngồi thẳng lưng trên ghế có điểm tựa, hai bàn chân đặt phẳng trên mặt sàn, không bắt chéo chân. Cánh tay đặt ngửa ngang tầm với tim trên mặt bàn phẳng. Bao quấn máy đo phải vừa vặn với chu vi bắp tay, đặt mép dưới bao cách nếp gấp khuỷu tay khoảng hai centimet. Trong suốt quá trình máy đang bơm xả khí, người bệnh cần giữ yên lặng, không nói chuyện hoặc cử động tay. Nên thực hiện đo hai lần liên tiếp cách nhau từ một đến hai phút rồi lấy giá trị trung bình để có con số tin cậy.

Hướng xử trí ban đầu khi phát hiện huyết áp tăng cao

Khi phát hiện chỉ số huyết áp tăng cao hơn mức thông thường, việc đầu tiên cần làm là giữ bình tĩnh, tránh hoảng hốt bởi sự lo lắng quá mức sẽ kích thích hệ thần kinh giao cảm làm huyết áp tiếp tục tăng vọt. Người bệnh nên ngừng mọi hoạt động thể lực, ngồi tựa vào ghế hoặc nằm nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát, thả lỏng toàn bộ cơ thể và hít thở sâu, đều đặn trong mười lăm phút rồi đo lại huyết áp.

Nếu người bệnh đã được bác sĩ chẩn đoán tăng huyết áp mạn tính từ trước và có sẵn đơn thuốc, cần kiểm tra lại xem mình đã dùng thuốc đúng giờ hay chưa và có thể dùng thuốc hạ áp theo đúng hướng dẫn đã được bác sĩ dặn trước đó. Trong trường hợp huyết áp tâm thu trên 180 mmHg hoặc tâm trương trên 120 mmHg, kèm theo các biểu hiện như đau đầu dữ dội, hoa mắt, nhìn mờ, khó thở, đau tức ngực, buồn nôn hoặc yếu liệt tay chân, người nhà cần lập tức gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện gần nhất. Tuyệt đối không tự ý dùng các biện pháp dân gian chưa được kiểm chứng như chích nặn máu đầu ngón tay vì có thể làm chậm trễ thời gian cấp cứu vàng.

Các biện pháp duy trì chỉ số huyết áp ổn định lâu dài

Việc kiểm soát huyết áp lâu dài không chỉ phụ thuộc vào thuốc điều trị mà còn bắt đầu từ những thay đổi tích cực trong lối sống hằng ngày. Chế độ dinh dưỡng khoa học đóng vai trò trung tâm, trong đó biện pháp giảm muối ăn xuống dưới năm gam mỗi ngày mang lại hiệu quả hạ áp rõ rệt. Cần tăng cường bổ sung rau củ quả, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt và thực phẩm giàu kali, magie, hạn chế tiêu thụ mỡ động vật, phủ tạng, đồ chiên xào nhiều dầu mỡ và thức ăn chế biến sẵn chứa nhiều natri.

Bên cạnh dinh dưỡng, hoạt động thể chất đều đặn giúp tăng cường sức bóp cơ tim và cải thiện độ đàn hồi của mạch máu. Người bệnh nên dành tối thiểu ba mươi phút mỗi ngày và duy trì năm ngày mỗi tuần cho các môn thể thao vừa sức như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội. Kiểm soát cân nặng hợp lý, tránh béo phì, kiêng rượu bia, từ bỏ thuốc lá và duy trì giấc ngủ chất lượng từ bảy đến tám tiếng mỗi đêm cũng là những yếu tố thiết yếu giúp chỉ số huyết áp luôn duy trì ở ngưỡng an toàn.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục kiến thức sức khỏe phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán y khoa chuyên sâu hay chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc hạ huyết áp, tự đổi loại thuốc hoặc tự điều chỉnh liều lượng khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được kiểm tra.

Tóm tắt

Theo dõi sát chỉ số huyết áp và chủ động điều chỉnh lối sống là nền tảng để bảo vệ tim mạch lâu dài. Khi phát hiện các mức trị số bất thường, người dân nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán nguyên nhân và nhận hướng dẫn điều trị phù hợp, tuyệt đối không tự ý mua thuốc hạ áp.