Chỉ số đo huyết áp và nhịp tim: Thế nào là bình thường?

Chỉ số huyết áp và nhịp tim bình thường là gì?

Huyết áp là áp lực của dòng máu tác động lên thành động mạch khi tim co bóp tống máu đi nuôi cơ thể, được biểu thị bằng hai thông số: huyết áp tâm thu (huyết áp tối đa) và huyết áp tâm trương (huyết áp tối thiểu). Trong khi đó, nhịp tim biểu thị tần số tim co bóp trong một phút để luân chuyển tuần hoàn máu. Mặc dù cùng phản ánh chức năng của hệ tuần hoàn, huyết áp và nhịp tim vận hành theo các cơ chế sinh lý riêng biệt và không phải lúc nào cũng tăng hoặc giảm cùng nhau. Ở trạng thái nghỉ ngơi, huyết áp dưới 120/80 mmHg và nhịp tim từ 60 đến 100 lần mỗi phút được xem là phạm vi tiêu chuẩn của một cơ thể khỏe mạnh. Việc theo dõi định kỳ cả hai chỉ số giúp phát hiện sớm các nguy cơ xơ vữa động mạch, rối loạn nhịp tim hay bệnh mạch vành tiềm ẩn.

Chỉ số huyết áp bình thường ở người trưởng thành

Chỉ số huyết áp gồm hai trị số là huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương, tính bằng milimet thủy ngân. Ở người trưởng thành khỏe mạnh tại trạng thái nghỉ ngơi, huyết áp tâm thu thường dao động từ 90 đến dưới 120 mmHg, trong khi huyết áp tâm trương dao động từ 60 đến dưới 80 mmHg.

Khi huyết áp tâm thu đạt từ 120 đến 129 mmHg với huyết áp tâm trương dưới 80 mmHg, trạng thái này được coi là tiền tăng huyết áp. Nếu chỉ số huyết áp vượt mốc 140/90 mmHg qua nhiều lần đo độc lập, người bệnh có nguy cơ mắc bệnh tăng huyết áp và cần được bác sĩ chuyên khoa tim mạch kiểm tra. Ngược lại, mức huyết áp dưới 90/60 mmHg cảnh báo nguy cơ hạ huyết áp, có thể gây hoa mắt, chóng mặt hoặc choáng váng.

Chỉ số nhịp tim bình thường khi nghỉ ngơi

Tần số nhịp tim phản ánh số lần tim co bóp tống máu trong một phút. Đối với người trưởng thành khỏe mạnh ở trạng thái nghỉ ngơi hoàn toàn, nhịp tim bình thường dao động từ 60 đến 100 nhịp mỗi phút. Nhịp tim đều đặn chứng minh hệ thống dẫn truyền xung động điện học của tim đang hoạt động bình thường.

Nhịp tim nghỉ ngơi trên 100 lần mỗi phút được gọi là nhịp tim nhanh, có thể xuất hiện khi sốt, căng thẳng tâm lý, mất nước hoặc do bệnh lý tim mạch, cường giáp. Ngược lại, nhịp tim dưới 60 lần mỗi phút được gọi là nhịp tim chậm. Mức nhịp tim chậm có thể là sinh lý bình thường ở vận động viên thể thao rèn luyện sức bền, nhưng cũng có thể là dấu hiệu suy nút xoang hoặc block dẫn truyền nhĩ thất ở người cao tuổi.

Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả đo huyết áp và nhịp tim

Nhiều yếu tố thường ngày có thể làm sai lệch kết quả đo huyết áp và nhịp tim. Căng thẳng thần kinh, lo âu, hoặc hiện tượng áo choàng trắng khi gặp nhân viên y tế thường khiến chỉ số tăng vọt tạm thời. Hoạt động thể lực nặng, đi bộ nhanh hoặc leo cầu thang trước lúc đo cũng làm tim đập dồn dập và huyết áp tăng cao.

Ngoài ra, việc sử dụng các chất kích thích như cà phê, trà đặc, nước tăng lực, thuốc lá hay rượu bia gây co thắt mạch máu cục bộ và kích thích hệ thần kinh giao cảm. Thói quen nói chuyện, cử động tay, bắt chéo chân, bàng quang căng đầy nước tiểu hay nhiệt độ môi trường quá nóng hoặc quá lạnh cũng trực tiếp làm biến động các chỉ số đo được.

Hướng dẫn kỹ thuật đo huyết áp và nhịp tim tại nhà chính xác

Để nhận được kết quả chính xác, người đo cần ngồi nghỉ ngơi yên tĩnh ở nơi thoáng mát ít nhất 5 đến 10 phút trước khi bắt đầu. Không uống cà phê, rượu bia, không hút thuốc lá và tránh tập thể dục nặng trong vòng 30 phút trước thời điểm đo. Cần đi vệ sinh trước để bàng quang ở trạng thái thoải mái.

Tư thế đo chuẩn yêu cầu ngồi thẳng lưng tựa vào ghế, hai bàn chân đặt phẳng trên mặt sàn, không bắt chéo chân. Cánh tay đặt ngửa trên bàn ngang tầm tim. Quấn bao đo vừa vặn với kích thước bắp tay, cách nếp gấp khuỷu tay khoảng 1 đến 2 cm. Trong suốt quá trình máy bơm xả hơi, cần giữ im lặng hoàn toàn, không cử động ngón tay hay nói chuyện. Nên đo 2 lần liên tiếp cách nhau 1 đến 2 phút rồi lấy giá trị trung bình.

Lưu ý an toàn

Thông tin về chỉ số huyết áp và nhịp tim mang tính tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Người bệnh không tự ý mua thuốc điều hòa huyết áp, thuốc trợ tim hay tự thay đổi liều lượng thuốc đang dùng khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi xuất hiện cơn đau thắt ngực, khó thở, ngất xỉu hoặc huyết áp tăng vọt trên 180 mmHg, cần đến ngay cơ sở cấp cứu.

Tóm tắt

Theo dõi chỉ số huyết áp và tần số nhịp tim tại nhà giúp phát hiện sớm các bất thường về tim mạch. Kết quả đo nên được ghi chép đều đặn để bác sĩ chuyên khoa tim mạch đánh giá chính xác tình trạng sức khỏe tổng thể. Khi nhận thấy chỉ số vượt ngưỡng hoặc xuất hiện dấu hiệu mệt mỏi, tức ngực, người đo cần sớm đến cơ sở y tế thăm khám.