Chỉ định của xét nghiệm tủy đồ và quy trình thực hiện
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Xét nghiệm tủy đồ là một trong những kỹ thuật chuyên sâu đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá hoạt động sản xuất tế bào máu của cơ thể. Khi các xét nghiệm máu thông thường phát hiện bất thường nhưng chưa đủ cơ sở để xác định nguyên nhân, việc khảo sát trực tiếp mẫu dịch tủy sẽ cung cấp những bằng chứng rõ ràng cho chẩn đoán.
Nhiều người bệnh cảm thấy lo lắng khi được chỉ định thủ thuật này do chưa hiểu rõ mục đích cũng như các bước thực hiện. Việc nắm bắt đầy đủ thông tin về chỉ định, quy trình lấy mẫu và cách tự chăm sóc sau thủ thuật sẽ giúp người bệnh giải tỏa tâm lý, an tâm phối hợp cùng bác sĩ trong quá trình thăm khám.
Xét nghiệm tủy đồ là gì?
Tủy đồ, hay xét nghiệm chọc hút tủy xương, là thủ thuật y khoa nhằm thu thập một lượng nhỏ dịch tủy xương để quan sát và phân tích dưới kính hiển vi. Tủy xương là cơ quan tạo máu chính của cơ thể, chịu trách nhiệm sản xuất các tế bào hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu. Khi các xét nghiệm máu ngoại vi thông thường cho thấy những bất thường nghiêm trọng nhưng không thể kết luận chính xác, bác sĩ chuyên khoa huyết học sẽ cần khảo sát trực tiếp nơi sản sinh ra tế bào máu. Thông qua kết quả tủy đồ, các chuyên gia có thể định lượng tỷ lệ các dòng tế bào, đánh giá mức độ biệt hóa, phát hiện tế bào lạ hoặc các rối loạn trong quá trình sinh máu. Đây là công cụ chẩn đoán chuyên sâu có giá trị cao trong chuyên khoa nội huyết học.
Các trường hợp thường được chỉ định làm xét nghiệm tủy đồ
Bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm tủy đồ khi người bệnh có những biểu hiện bất thường về hệ tạo máu mà các xét nghiệm thường quy chưa làm rõ được. Cụ thể, kỹ thuật này được áp dụng trong chẩn đoán các bệnh lý huyết học ác tính như bệnh bạch cầu cấp, bạch cầu mạn, đa u tủy xương hoặc hội chứng loạn sinh tủy. Ngoài ra, tủy đồ cũng cần thiết khi bệnh nhân bị thiếu máu nặng kéo dài, giảm tiểu cầu không rõ căn nguyên, giảm cả ba dòng tế bào máu ngoại vi hoặc tăng sinh tủy bất thường. Trong một số trường hợp nhiễm trùng nặng không rõ nguyên nhân, sốt kéo dài chưa tìm ra mầm bệnh hoặc nghi ngờ tế bào ung thư từ cơ quan khác di căn vào tủy, bác sĩ cũng có thể cân nhắc thủ thuật này. Kết quả tủy đồ còn đóng vai trò then chốt trong việc theo dõi đáp ứng điều trị và đánh giá tái phát ở người bệnh ung thư máu.
Quy trình thực hiện chọc hút tủy xương
Quy trình làm tủy đồ được tiến hành trong phòng thủ thuật vô khuẩn bởi bác sĩ chuyên khoa huyết học hoặc ngoại khoa. Vị trí chọc hút thông thường là gai chậu sau trên hoặc gai chậu trước trên ở vùng xương chậu, đôi khi có thể là xương ức ở người lớn. Trước khi thực hiện, nhân viên y tế sẽ sát trùng kỹ lưỡng vùng da can thiệp và tiêm thuốc gây tê tại chỗ nhằm giảm thiểu tối đa cảm giác đau buốt. Tiếp đó, bác sĩ sử dụng kim chọc tủy chuyên dụng luồn qua lớp xương đặc để tiếp cận khoang tủy xốp, sau đó dùng bơm tiêm rút một lượng nhỏ dịch tủy khoảng 0,5 đến 1 mililit. Toàn bộ thời gian thao tác thường chỉ diễn ra trong khoảng 15 đến 30 phút. Dịch tủy sau khi hút ra sẽ lập tức được dàn tiêu bản trên lam kính để nhuộm và soi dưới kính hiển vi, hoặc gửi đi làm các xét nghiệm di truyền, miễn dịch bổ sung.
Hướng dẫn chăm sóc và theo dõi sau khi lấy dịch tủy
Sau khi hoàn thành việc lấy mẫu, bác sĩ sẽ rút kim, ấn chặt gạc vô khuẩn tại vị trí chọc trong vài phút để cầm máu rồi băng ép lại. Người bệnh thường được yêu cầu nằm nghỉ tại chỗ từ 30 đến 60 phút để nhân viên y tế theo dõi các chỉ số sinh tồn và kiểm tra tình trạng chảy máu tại vết chọc. Khi trở về nhà, người bệnh cần giữ cho băng gạc luôn khô ráo và sạch sẽ trong vòng 24 giờ đầu, tránh làm ướt khi tắm rửa. Cảm giác đau nhức âm ỉ hoặc ê ẩm tại vùng xương chậu có thể xuất hiện sau khi thuốc tê hết tác dụng, đây là phản ứng bình thường và có thể thuyên giảm khi nghỉ ngơi hoặc dùng thuốc giảm đau thông thường theo chỉ dẫn y tế. Nếu nhận thấy vết chọc chảy máu nhiều không cầm, sưng đỏ, sốt hoặc đau tăng dữ dội, người bệnh cần liên hệ ngay với cơ sở y tế để được kiểm tra kịp thời.
Lưu ý an toàn
Xét nghiệm tủy đồ là một can thiệp xâm lấn an toàn nhưng đòi hỏi người bệnh phải thông báo trung thực với bác sĩ về tiền sử dị ứng thuốc tê, các rối loạn đông máu hoặc những loại thuốc chống đông đang sử dụng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng hay dùng thuốc trước khi làm thủ thuật mà không có hướng dẫn từ bác sĩ phụ trách. Kết quả tủy đồ cần được đọc và phân tích bởi bác sĩ chuyên khoa huyết học trong sự phối hợp chặt chẽ với lâm sàng và các xét nghiệm khác, người bệnh không nên tự diễn giải kết quả để tránh tâm lý hoang mang.
Tóm tắt
Xét nghiệm tủy đồ là kỹ thuật chẩn đoán quan trọng giúp đánh giá chính xác chức năng tạo máu và phát hiện nhiều bệnh lý huyết học phức tạp. Việc hiểu rõ mục đích và quy trình thực hiện sẽ giúp người bệnh yên tâm hơn khi tiếp nhận chỉ định. Mọi thắc mắc về xét nghiệm và kết quả nhận được cần được trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa để có hướng chăm sóc sức khỏe phù hợp nhất.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Xét nghiệm tủy đồ có gây đau nhiều không?
Nhờ có thuốc gây tê tại chỗ ở màng xương và mô mềm nên người bệnh chỉ cảm thấy nhói nhẹ lúc tiêm tê. Trong khoảnh khắc bác sĩ rút dịch tủy, có thể có cảm giác đau nhói sâu thoáng qua trong vài giây rồi biến mất nhanh chóng.
Thời gian thực hiện xét nghiệm tủy đồ mất bao lâu?
Toàn bộ quá trình từ khâu chuẩn bị, sát khuẩn, gây tê đến khi chọc hút dịch tủy thường kéo dài khoảng 15 đến 30 phút. Thời gian rút dịch tủy thực tế chỉ mất vài chục giây.
Sau bao lâu thì có kết quả xét nghiệm tủy đồ?
Kết quả quan sát hình thái tế bào tủy dưới kính hiển vi thường có trong vòng 24 đến 48 giờ. Tuy nhiên, nếu mẫu tủy cần phân tích thêm về di truyền hoặc dấu ấn miễn dịch, thời gian chờ có thể kéo dài vài ngày.
Người bệnh có cần nhịn ăn trước khi làm tủy đồ không?
Đa số trường hợp chọc hút tủy xương có gây tê tại chỗ không bắt buộc phải nhịn ăn hoàn toàn, người bệnh có thể ăn nhẹ trước thủ thuật. Tuy nhiên, nếu có kết hợp thuốc an thần hoặc chỉ định đặc biệt, cần tuân thủ hướng dẫn riêng của bác sĩ.
Tủy đồ khác gì so với sinh thiết tủy xương?
Tủy đồ chỉ hút phần dịch tủy lỏng để quan sát tế bào học, trong khi sinh thiết tủy xương dùng kim lớn hơn để lấy một mẫu mô xương nhỏ đặc nhằm khảo sát cấu trúc không gian và mật độ tế bào của tủy.
