Chế độ dinh dưỡng và lối sống lành mạnh cho người bệnh ung thư

Chế độ dinh dưỡng cho người bệnh ung thư là gì?

Chăm sóc dinh dưỡng và lối sống cho người bệnh ung thư là một phần quan trọng trong chiến lược điều trị toàn diện. Nhiều người bệnh thường phải đối mặt với nguy cơ sụt cân nhanh chóng do chính bản thân khối u làm thay đổi quá trình chuyển hóa, đồng thời các tác dụng phụ của liệu pháp điều trị gây chán ăn, buồn nôn, viêm loét miệng hoặc rối loạn tiêu hóa. Nếu không được can thiệp kịp thời, tình trạng suy mòn sẽ làm giảm sức đề kháng và gián đoạn liệu trình y khoa. Do đó, việc xây dựng một thực đơn cân đối, kết hợp nếp sinh hoạt lành mạnh sẽ giúp cung cấp nguồn năng lượng ổn định, bảo vệ chức năng các cơ quan nội tạng và tạo điều kiện tối ưu để cơ thể tự chữa lành các tổn thương mô.

Nguyên tắc dinh dưỡng duy trì thể trạng trong quá trình điều trị

Mục tiêu hàng đầu của dinh dưỡng trong điều trị ung thư là ngăn ngừa suy dinh dưỡng và duy trì khối lượng cơ bắp. Người bệnh cần được cung cấp đủ năng lượng từ các nhóm chất thiết yếu gồm chất đạm, tinh bột phức hợp, chất béo lành mạnh, vitamin và khoáng chất. Nhu cầu protein thường cao hơn người bình thường nhằm hỗ trợ tái tạo mô tổn thương và hồi phục hệ miễn dịch sau các đợt hóa trị hoặc xạ trị.

Thay vì ép bản thân ăn các bữa lớn, người bệnh nên chia nhỏ khẩu phần thành 5 đến 6 bữa trong ngày để giảm gánh nặng tiêu hóa. Thức ăn nên được chế biến mềm, dễ nuốt như súp, cháo, canh hầm hoặc sữa dinh dưỡng chuyên biệt. Bổ sung đủ nước lọc, nước canh hoặc nước ép hoa quả ít đường cũng giúp cơ thể thanh thải độc tố và hạn chế mất nước.

Biện pháp cải thiện tình trạng chán ăn và khó tiêu hóa

Nhiều người bệnh ung thư gặp phải tình trạng đắng miệng, mất vị giác, buồn nôn hoặc khô rát miệng do tác dụng phụ của hóa xạ trị. Để khắc phục, người chăm sóc có thể thay đổi cách nêm nếm bằng các loại thảo mộc tự nhiên nhẹ nhàng như gừng, sả để kích thích khứu giác và vị giác. Tránh dùng các món ăn có mùi quá nồng hoặc còn bốc hơi nóng vì dễ gây cảm giác nôn nao.

Nếu người bệnh bị loét niêm mạc miệng, thức ăn cần để nguội, tránh các món chua, cay mặn hoặc quá giòn cứng gây xước niêm mạc. Sử dụng ống hút và súc miệng bằng nước muối sinh lý trước bữa ăn sẽ tạo cảm giác dễ chịu hơn. Trong trường hợp đầy bụng khó tiêu, việc vận động nhẹ nhàng sau bữa ăn khoảng 30 phút sẽ hỗ trợ dạ dày làm việc tốt hơn.

Nhóm thực phẩm nên ưu tiên và thực phẩm cần hạn chế

Người bệnh ung thư nên ưu tiên các nguồn đạm dễ tiêu hóa như ức gà, cá tươi, trứng, đậu phụ và các loại hạt. Tăng cường rau xanh họ cải, củ quả có màu sắc sặc sỡ như cà rốt, bí đỏ, cà chua để cung cấp chất chống oxy hóa tự nhiên và chất xơ hòa tan giúp hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột. Chất béo nên chọn từ dầu thực vật, dầu ô liu, quả bơ hoặc các loại cá béo giàu axit béo omega 3.

Ngược lại, người bệnh cần hạn chế tối đa các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, đồ đóng hộp và thực phẩm chiên rán ngập dầu mỡ. Tuyệt đối kiêng rượu bia, thuốc lá và hạn chế đồ ngọt chứa nhiều đường tinh luyện. Đảm bảo nguyên tắc ăn chín uống sôi và kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm nghiêm ngặt để phòng tránh ngộ độc tiêu hóa trong giai đoạn bạch cầu suy giảm.

Chế độ vận động và thói quen sinh hoạt nâng cao thể lực

Bên cạnh chế độ ăn, việc duy trì vận động thể chất phù hợp với tình trạng sức khỏe mang lại nhiều lợi ích cho quá trình phục hồi. Các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ chậm, tập dưỡng sinh, yoga phục hồi hoặc bài tập hít thở sâu giúp giảm bớt hội chứng mệt mỏi do ung thư, kích thích tuần hoàn máu và cải thiện chức năng tim phổi.

Thời gian vận động có thể bắt đầu từ 10 đến 15 phút mỗi ngày rồi tăng dần tùy theo khả năng thích ứng của cơ thể, không nên tập gắng sức khi đang sốt, thiếu máu nặng hoặc đau nhức khớp xương. Đi đôi với vận động là chế độ nghỉ ngơi điều độ. Người bệnh cần ngủ đủ giấc từ 7 đến 8 tiếng mỗi đêm và có những khoảng nghỉ ngắn trong ngày để các cơ quan có thời gian tái tạo năng lượng.

Chăm sóc tinh thần và giảm căng thẳng cho người bệnh

Tâm lý đóng vai trò lớn đối với sức khỏe thể chất của người bệnh ung thư. Cảm giác lo âu, trầm cảm hay sợ hãi kéo dài có thể làm suy giảm miễn dịch và khiến tình trạng chán ăn thêm trầm trọng. Người bệnh nên chủ động chia sẻ tâm tư với người thân, bạn bè hoặc tham gia các hội nhóm đồng bệnh để giải tỏa áp lực tinh thần.

Thực hành thiền định, nghe nhạc nhẹ nhàng, đọc sách hoặc tham gia các hoạt động sở thích vừa sức sẽ giúp tinh thần thư thái. Khi nhận thấy các dấu hiệu căng thẳng tâm lý quá mức kéo dài gây mất ngủ hoặc rối loạn hành vi, gia đình nên chủ động kết nối người bệnh với chuyên gia tâm lý lâm sàng để nhận được sự đồng hành và can thiệp kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin về chế độ ăn uống và sinh hoạt mang tính chất tham khảo chung và không thay thế phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa ung bướu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý áp dụng các chế độ ăn kiêng cực đoan, không dùng thuốc nam, thuốc bắc hoặc thực phẩm chức năng chưa rõ nguồn gốc. Mọi thay đổi trong khẩu phần ăn và kế hoạch dùng sản phẩm bổ sung cần được thảo luận trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc chuyên viên dinh dưỡng lâm sàng.

Tóm tắt

Chế độ ăn uống cân bằng kết hợp nếp sống năng động đóng vai trò nâng đỡ thể trạng thiết yếu cho người bệnh ung thư. Việc chủ động chăm sóc dinh dưỡng và giữ vững tinh thần lạc quan sẽ giúp người bệnh tiếp nhận các phác đồ y khoa thuận lợi hơn. Hãy luôn trao đổi chặt chẽ với bác sĩ điều trị để xây dựng kế hoạch chăm sóc cá nhân hóa phù hợp nhất.