Chạy thận là gì, nguyên nhân và khi nào cần phải chạy thận?

Chạy thận là gì là gì?

Chạy thận, hay lọc máu nhân tạo, là một kỹ thuật y khoa hiện đại đóng vai trò thay thế một phần chức năng quan trọng của thận khi cơ quan này bị suy giảm hoạt động nghiêm trọng. Hai quả thận tự nhiên trong cơ thể vốn đảm nhiệm việc lọc sạch khoảng hai trăm lít dịch mỗi ngày, điều hòa huyết áp, cân bằng nồng độ các chất điện giải như natri, kali, canxi và kích thích tủy xương tạo hồng cầu. Khi thận mất đi trên tám mươi lăm đến chín mươi phần trăm công năng hoạt động, độc tố ure và creatinin sẽ ứ đọng lại trong máu gây nhiễm độc toàn thân. Chạy thận nhân tạo sử dụng máy móc chuyên dụng cùng quả lọc nhân tạo để làm sạch dòng máu, giữ cho môi trường nội môi luôn ở trạng thái cân bằng sinh lý ổn định. Đây là liệu pháp duy trì sự sống cốt lõi cho những trường hợp suy thận mạn giai đoạn cuối trong khi chờ đợi cơ hội ghép thận thích hợp hoặc duy trì lâu dài.

Cơ chế hoạt động của phương pháp chạy thận nhân tạo

Chạy thận nhân tạo hoạt động dựa trên cơ chế lọc máu ngoài cơ thể thông qua màng bán thấm của quả lọc nhân tạo. Trong một chu trình lọc máu tiêu chuẩn, máu của người bệnh được dẫn qua hệ thống dây dẫn chuyên dụng vào máy lọc thận. Tại đây, dịch lọc chạy ngược chiều với dòng máu, tạo ra sự chênh lệch nồng độ và áp lực thẩm thấu để hút các chất độc sinh ra từ quá trình chuyển hóa như urê, creatinin cùng lượng nước dư thừa ra ngoài. Sau khi được làm sạch và cân bằng lại các chất điện giải cần thiết, máu sẽ được đưa trở lại tuần hoàn của cơ thể một cách an toàn.

Để quá trình này diễn ra thuận lợi và lặp lại định kỳ, bác sĩ chuyên khoa phẫu thuật mạch máu thường tạo một đường vào mạch máu vĩnh viễn, phổ biến nhất là thông động tĩnh mạch tự thân ở cánh tay. Đường mạch máu này giúp dòng máu có lưu lượng đủ lớn để máy lọc hoạt động hiệu quả. Phương pháp này đóng vai trò quyết định trong việc ngăn ngừa biến chứng tăng kali máu nguy hiểm, phù phổi cấp hoặc hội chứng urê huyết cao ở người suy giảm chức năng thận nặng.

Những nguyên nhân phổ biến dẫn đến suy giảm chức năng thận cần lọc máu

Chỉ định chạy thận nhân tạo bắt nguồn từ sự suy giảm nghiêm trọng chức năng lọc của cầu thận, dẫn đến tình trạng các cơ quan trong cơ thể bị quá tải chất độc và dịch lỏng. Nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy thận mạn giai đoạn cuối đòi hỏi phải chạy thận là bệnh thận đái tháo đường và tăng huyết áp không được kiểm soát tốt trong nhiều năm. Khi huyết áp cao kéo dài, áp lực lớn làm tổn thương cấu trúc vi mạch tại cầu thận, làm xơ hóa nhu mô thận và mất dần khả năng bài tiết.

Bên cạnh đó, các bệnh lý viêm cầu thận mạn, hội chứng thận hư tái phát nhiều lần, bệnh thận đa nang có tính chất di truyền hoặc viêm thận bể thận mạn tính cũng là những căn nguyên thường gặp. Ngoài ra, tình trạng suy thận cấp tính do ngộ độc chất, sốc nhiễm trùng nặng, dùng thuốc giảm đau kéo dài hoặc mất nước cấp tính nghiêm trọng cũng có thể khiến chức năng thận sụp đổ đột ngột, buộc phải chỉ định chạy thận cấp cứu để bảo toàn tính mạng cho người bệnh trong khi chờ thận hồi phục.

Khi nào người bệnh suy thận bắt buộc phải tiến hành chạy thận

Bác sĩ chuyên khoa thận chỉ định bắt đầu chạy thận dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa mức lọc cầu thận ước tính và các triệu chứng lâm sàng thực tế của người bệnh. Thông thường, khi mức lọc cầu thận giảm xuống dưới mười lăm mililit trên phút trên một phẩy bảy mươi ba mét vuông diện tích da, tương ứng với bệnh thận mạn giai đoạn năm, người bệnh sẽ được lập kế hoạch can thiệp điều trị thay thế thận.

Thời điểm can thiệp trở nên khẩn cấp khi người bệnh xuất hiện các biến chứng không thể kiểm soát bằng việc dùng thuốc đơn thuần. Những dấu hiệu cảnh báo bao gồm tăng kali máu nặng gây đe dọa ngừng tim, toan chuyển hóa máu kháng trị, quá tải dịch gây phù toàn thân hoặc phù phổi cấp dẫn đến khó thở dữ dội. Ngoài ra, sự xuất hiện của hội chứng urê huyết cao biểu hiện qua tình trạng nôn ói liên tục, chán ăn suy kiệt, viêm màng ngoài tim, rối loạn ý thức hoặc co giật là những chỉ định bắt buộc phải tiến hành lọc máu ngay lập tức để tránh tử vong.

Phân biệt chạy thận nhân tạo và lọc màng bụng

Ngoài chạy thận nhân tạo truyền thống qua máy lọc máu ngoài cơ thể, y học hiện đại còn áp dụng phương pháp lọc màng bụng, hay còn gọi là thẩm phân phúc mạc. Phương pháp này tận dụng chính lớp màng tự nhiên trong khoang bụng của người bệnh làm màng lọc sinh học. Bác sĩ sẽ đặt một ống thông nhỏ mềm vào ổ bụng, sau đó đưa dung dịch thẩm phân chuyên dụng vào để hấp thu các chất cặn bã và nước dư thừa từ các mao mạch máu lân cận trước khi xả ra ngoài.

Lọc màng bụng mang lại ưu thế linh hoạt hơn cho người bệnh vì có thể tự thực hiện tại nhà mỗi ngày, giúp duy trì huyết động ổn định và bảo tồn chức năng thận còn lại tốt hơn trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, phương pháp này đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt về kỹ thuật vô trùng để phòng ngừa biến chứng viêm phúc mạc nguy hiểm. Việc lựa chọn chạy thận nhân tạo hay lọc màng bụng tùy thuộc vào tình trạng tim mạch, mạch máu, điều kiện sinh hoạt và sự tư vấn kỹ lưỡng từ bác sĩ điều trị cho từng cá nhân.

Lưu ý an toàn

Thông tin về chạy thận chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay quyết định điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa thận. Người bệnh tuyệt đối không tự ý hoãn, bỏ các cữ chạy thận hoặc tự điều chỉnh tốc độ lọc máu tại nhà. Mọi thay đổi về đơn thuốc, lượng nước uống mỗi ngày hay thực đơn ăn uống cần được trao đổi chi tiết với nhân viên y tế để đảm bảo an toàn tính mạng và tránh biến chứng quá tải dịch cấp tính.

Tóm tắt

Chạy thận nhân tạo là biện pháp điều trị thay thế thận thiết yếu giúp duy trì sự sống cho người suy thận nặng. Việc tuân thủ lịch lọc máu, thực hiện chế độ dinh dưỡng tiết chế muối nước và phối hợp chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa thận sẽ hỗ trợ nâng cao thể trạng, phòng tránh biến chứng tim mạch và duy trì chất lượng sống ổn định lâu dài.