Chảy nước mắt sống nguyên nhân do đâu và cách cải thiện

Chảy nước mắt sống là gì?

Chảy nước mắt sống, trong thuật ngữ y khoa nhãn khoa gọi là epiphora, là tình trạng mất cân bằng giữa lượng nước mắt tiết ra và khả năng dẫn lưu của hệ thống lệ đạo. Bình thường, tuyến lệ sản xuất một lượng dịch vừa đủ để giữ ẩm, cung cấp dưỡng chất và bảo vệ bề mặt nhãn cầu khỏi bụi bẩn, vi khuẩn. Lượng dịch thừa sẽ theo các lỗ lệ nhỏ ở góc trong mi mắt dẫn xuống túi lệ và ống lệ mũi để đi vào hốc mũi. Khi có sự cản trở trên đường dẫn lưu này hoặc khi bề mặt nhãn cầu bị kích thích dữ dội khiến tuyến lệ phản xạ tăng tiết dịch bất thường, lượng nước mắt dư thừa sẽ tràn qua bờ mi, tạo nên hiện tượng chảy nước mắt sống. Tình trạng này có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, từ trẻ sơ sinh có dị tật hẹp lệ đạo bẩm sinh đến người cao tuổi bị thoái hóa cơ nâng mi và hệ thống dẫn lệ.

Những nguyên nhân phổ biến dẫn đến chảy nước mắt sống

Nước mắt bình thường được tiết ra liên tục từ tuyến lệ để bôi trơn bề mặt nhãn cầu, sau đó chảy qua điểm lệ ở góc trong mi mắt, đi vào túi lệ và thoát xuống ngách mũi. Tình trạng chảy nước mắt sống xuất hiện chủ yếu do hai cơ chế: tăng tiết dịch phản xạ hoặc giảm thoát dịch qua hệ thống dẫn lưu.

Các tác nhân gây tăng tiết dịch phản xạ thường bao gồm dị vật rơi vào mắt, khói bụi, hóa chất kích ứng, gió mạnh, hoặc phản ứng dị ứng theo mùa. Đáng chú ý, hội chứng khô mắt cũng là nguyên nhân phổ biến khiến bề mặt giác mạc bị tổn thương, kích thích tuyến lệ bài tiết ồ ạt nhưng lượng dịch này không bám dính tốt nên dễ tràn ra ngoài.

Bên cạnh đó, các bệnh lý viêm nhiễm như viêm kết mạc, viêm bờ mi, viêm giác mạc cũng kích hoạt phản xạ chảy nước mắt. Ở chiều ngược lại, sự cản trở hệ thống dẫn lưu như hẹp điểm lệ, tắc ống lệ mũi do bẩm sinh, chấn thương hoặc lão hóa mi mắt khiến nước mắt không thể thoát tự nhiên xuống mũi, dẫn đến tràn mi kéo dài.

Triệu chứng thường gặp đi kèm hiện tượng chảy nước mắt sống

Tùy thuộc vào nguyên nhân cụ thể, chảy nước mắt sống có thể đi kèm nhiều dấu hiệu nhận biết khác nhau trên mắt. Biểu hiện điển hình nhất là mắt luôn trong trạng thái ngấn nước, nước mắt chảy thành giọt xuống má ngay cả khi không có cảm xúc xúc động hay khóc. Tình trạng này có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai bên mắt.

Người bệnh thường cảm thấy vướng víu, cộm xốn như có hạt cát ở bên trong mi mắt, kèm theo cảm giác nóng rát, ngứa ngáy khó chịu. Mắt có thể bị đỏ, mí mắt sưng nhẹ hoặc xuất hiện chất nhầy, rỉ ghèn bám quanh bờ mi, đặc biệt là vào buổi sáng sau khi ngủ dậy. Khi nước mắt tiết ra quá nhiều tạo thành màng dịch dày trên giác mạc, người bệnh có thể bị nhìn mờ tạm thời nhưng thị lực sẽ trong trở lại sau khi chớp mắt liên tục hoặc thấm khô nước mắt.

Nếu nguyên nhân bắt nguồn từ viêm túi lệ mạn tính, người bệnh có thể nhận thấy một khối sưng nhỏ, căng tức ở vùng góc trong của mắt, gần gốc mũi. Khi ấn nhẹ vào vị trí này có thể thấy chất nhầy hoặc dịch mủ trào ngược ra từ điểm lệ.

Biện pháp cải thiện và chăm sóc mắt khi bị chảy nước mắt sống

Việc xử trí chảy nước mắt sống cần căn cứ chính xác vào nguyên nhân gây bệnh được chẩn đoán bởi bác sĩ chuyên khoa mắt. Đối với các trường hợp nhẹ do kích ứng môi trường hoặc mỏi mắt điều tiết, các biện pháp chăm sóc tại nhà có thể mang lại hiệu quả cải thiện rõ rệt.

Người bệnh nên tập thói quen chườm ấm lên vùng mắt khoảng 5 đến 10 phút mỗi ngày để làm thông thoáng tuyến bã nhờn bờ mi, giúp ổn định lớp màng phim nước mắt. Việc vệ sinh bờ mi bằng gạc sạch chuyên dụng hoặc dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương giúp loại bỏ bụi bẩn, vảy gàu và vi khuẩn tích tụ. Với trường hợp do khô mắt, sử dụng nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản là giải pháp hữu ích để làm dịu bề mặt giác mạc và giảm phản xạ tăng tiết dịch.

Nếu nguyên nhân do tắc nghẽn lệ đạo cơ học, bác sĩ nhãn khoa có thể chỉ định các can thiệp chuyên khoa như thông lệ đạo, nong điểm lệ, đặt ống silicon hoặc phẫu thuật tạo thông túi lệ mũi để tái lập đường thoát tự nhiên. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh mạnh hoặc corticoid mà không có sự thăm khám cụ thể.

Thói quen phòng ngừa chảy nước mắt sống trong sinh hoạt hàng ngày

Để bảo vệ đôi mắt khỏi tình trạng kích ứng và hạn chế nguy cơ chảy nước mắt sống tái phát, việc xây dựng lối sống lành mạnh cùng thói quen sinh hoạt khoa học đóng vai trò quan trọng. Khi di chuyển ngoài trời hoặc làm việc trong môi trường nhiều khói bụi, gió lớn, bạn nên đeo kính bảo hộ hoặc kính râm ôm sát khuôn mặt nhằm ngăn dị vật tiếp xúc trực tiếp với bề mặt nhãn cầu.

Đối với những người thường xuyên làm việc với màn hình máy tính, điện thoại, cần áp dụng quy tắc nghỉ ngơi cho mắt đều đặn. Sau mỗi 20 phút làm việc, hãy nhìn xa khoảng 6 mét trong vòng 20 giây và chớp mắt đầy đủ để nước mắt được dàn đều, hạn chế tình trạng khô mắt bốc hơi. Duy trì độ ẩm thích hợp trong phòng máy lạnh bằng máy tạo ẩm cũng giúp bảo vệ màng phim nước mắt.

Bên cạnh đó, cần giữ vệ sinh tay sạch sẽ, tránh đưa tay lên dụi mắt vì hành động này dễ gây trầy xước giác mạc và đưa vi khuẩn vào mi mắt. Chế độ dinh dưỡng giàu vitamin A, omega-3, kẽm từ các loại cá béo, rau xanh thẫm và củ quả tươi cũng góp phần tăng cường sức khỏe toàn diện cho đôi mắt.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe tổng quát, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng que tăm bông ngoáy sâu vào khóe mắt, không tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hay corticoid liều cao khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt. Nếu mắt có triệu chứng sưng đau dữ dội, mờ mắt đột ngột hoặc chảy dịch mủ, hãy đến ngay bệnh viện mắt uy tín để được thăm khám.

Tóm tắt

Chảy nước mắt sống là hiện tượng phổ biến nhưng không nên xem nhẹ nếu diễn ra kéo dài. Việc tìm hiểu đúng nguyên nhân và áp dụng các biện pháp chăm sóc khoa học sẽ giúp bảo vệ thị lực và duy trì sự thoải mái cho đôi mắt. Khi có dấu hiệu bất thường, thăm khám tại cơ sở nhãn khoa luôn là lựa chọn an toàn và hiệu quả nhất.