Biến thể Delta Plus của SARS-CoV-2 và những thông tin cần biết

Biến thể Delta Plus là gì?

Biến thể Delta Plus là tên gọi thông thường dành cho một số nhánh phụ phát sinh từ biến chủng Delta của virus SARS-CoV-2, trong đó đáng chú ý nhất là dòng mang ký hiệu AY.1, AY.2 và AY.3. Điểm nhận diện sinh học đặc trưng của biến thể này là sự tích lũy thêm đột biến K417N trên vùng liên kết thụ thể của protein gai, một vị trí đóng vai trò chủ chốt trong việc giúp virus xâm nhập vào tế bào niêm mạc đường hô hấp của con người.

Sự hình thành của các nhánh phụ như Delta Plus là hệ quả tất yếu trong quá trình sao chép và thích nghi liên tục của virus RNA khi lây lan trên diện rộng. Mục tiêu theo dõi Delta Plus không chỉ nhằm đánh giá tốc độ phát tán ca bệnh trong cộng đồng, mà còn giúp các chuyên gia dịch tễ xác định liệu các đột biến mới có làm thay đổi độc lực gây bệnh hoặc ảnh hưởng đến hiệu quả bảo vệ của vắc xin và phác đồ điều trị kháng thể hiện hành hay không.

Nguồn gốc và đặc điểm di truyền của biến thể Delta Plus

Biến thể Delta Plus, thường được ký hiệu phân loại là dòng AY.1 hoặc AY.2, là một nhánh tiến hóa trực tiếp từ biến chủng Delta (B.1.617.2) của virus SARS-CoV-2. Điểm khác biệt mấu chốt giữa Delta Plus và chủng Delta gốc là sự hiện diện của đột biến K417N nằm trên protein gai, tức protein bề mặt giúp virus gắn vào thụ thể ACE2 của tế bào người.

Đột biến K417N không phải là hiện tượng hoàn toàn mới, bởi nó từng được ghi nhận trên biến thể Beta (B.1.351) xuất hiện trước đó. Khi đột biến này kết hợp cùng các đột biến sẵn có của chủng Delta, các nhà khoa học đặt tên quy ước cho nhánh mới này là Delta Plus để biểu thị sự bổ sung về cấu trúc di truyền. Việc theo dõi cấu trúc của Delta Plus giúp cơ quan dịch tễ học toàn cầu nắm bắt kịp thời các thay đổi sinh học của virus.

Khả năng lây truyền và tốc độ phát tán của biến thể Delta Plus

Mối bận tâm hàng đầu đối với biến thể Delta Plus là khả năng lây truyền cao trong cộng đồng. Chủng Delta nguyên bản vốn dĩ đã có tải lượng virus trong dịch hầu họng cao gấp nhiều lần so với các biến chủng ban đầu, dẫn đến tốc độ lây lan nhanh chóng qua các giọt bắn đường hô hấp và khí dung trong không gian kín.

Sự xuất hiện của đột biến K417N trên Delta Plus làm dấy lên giả thuyết virus có thể bám dính tốt hơn vào biểu mô đường hô hấp của vật chủ. Điều này khiến cho khoảng cách tiếp xúc ngắn hoặc thời gian tiếp xúc thoáng qua cũng có thể dẫn đến nguy cơ phơi nhiễm. Mặc dù các dữ liệu dịch tễ học cần thêm thời gian để phân tích quy mô lớn, tính chất lây lan mạnh mẽ của dòng Delta vẫn là yếu tố cảnh báo các hệ thống y tế công cộng không được lơ là giám sát.

Tác động đến hiệu quả vắc xin và độ nặng của bệnh

Khi một biến chủng mang đột biến mới xuất hiện, giới khoa học đặc biệt chú ý đến hai khía cạnh: mức độ né tránh hệ miễn dịch và khả năng gây bệnh nặng. Đột biến K417N từng được ghi nhận là có khả năng làm giảm nhẹ tác dụng trung hòa của một số kháng thể đơn dòng và kháng thể tạo ra sau tiêm vắc xin hoặc sau nhiễm bệnh tự nhiên.

Tuy nhiên, các bằng chứng lâm sàng cho thấy vắc xin phòng COVID-19 vẫn duy trì hiệu lực rất tốt trong việc ngăn ngừa biến chứng nặng, giảm tỷ lệ thở oxy và giảm tỷ lệ tử vong. Hệ miễn dịch qua trung gian tế bào T vẫn nhận diện được nhiều thành phần khác của virus để bảo vệ cơ thể. Hiện chưa có bằng chứng thuyết phục nào chỉ ra rằng biến thể Delta Plus gây ra tỷ lệ tử vong cao hơn hoặc làm trầm trọng thêm mức độ bệnh tật so với chủng Delta ban đầu.

Các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm biến thể Delta Plus

Để hạn chế sự lây lan của biến thể Delta Plus cũng như bất kỳ phân dòng mới nào của SARS-CoV-2, các nguyên tắc phòng bệnh đường hô hấp truyền thống vẫn giữ nguyên giá trị thiết thực. Việc tiêm chủng đầy đủ vắc xin và các mũi nhắc lại theo đúng hướng dẫn của ngành y tế là biện pháp căn bản nhằm củng cố hàng rào miễn dịch cho từng cá nhân và cộng đồng.

Bên cạnh vắc xin, mỗi người cần duy trì thói quen đeo khẩu trang y tế đúng quy cách khi ở nơi đông người hoặc môi trường kín, thường xuyên vệ sinh tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, và cải thiện độ thông thoáng không khí trong phòng làm việc cũng như nhà ở. Khi phát hiện các dấu hiệu sốt, ho hoặc đau họng, việc chủ động tự cách ly và kiểm tra nhanh sẽ giúp ngăn chặn nguy cơ lây truyền mầm bệnh cho những người xung quanh.

Lưu ý an toàn

Thông tin về các biến thể virus mang tính chất tham khảo kiến thức khoa học phổ quát và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị từ cơ sở y tế. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ nhiễm COVID-19 hoặc triệu chứng đường hô hấp như khó thở, đau tức ngực, người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám kịp thời, tuyệt đối không tự ý mua và dùng các loại thuốc kháng virus hay kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Tóm tắt

Biến thể Delta Plus phản ánh quá trình thích nghi liên tục của virus SARS-CoV-2 trong tự nhiên. Dù độc lực chưa cho thấy sự gia tăng rõ rệt, khả năng lây lan nhanh của nhánh biến thể này vẫn là mối đe dọa với sức khỏe cộng đồng. Việc kết hợp tiêm chủng đầy đủ, duy trì thông khí và thực hiện các biện pháp phòng vệ cá nhân là giải pháp bền vững nhất để giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh.