Chảy máu dạ dày: Nguyên nhân, cách xử trí và biện pháp phòng ngừa

Chảy máu dạ dày là gì?

Chảy máu dạ dày, hay còn gọi là xuất huyết dạ dày, là hiện tượng máu thoát ra khỏi lòng mạch của niêm mạc dạ dày và đổ vào lòng ống tiêu hóa. Đây là một biến cố y khoa nghiêm trọng thuộc nhóm xuất huyết đường tiêu hóa trên, thường gặp ở nhiều độ tuổi khác nhau nhưng có xu hướng gia tăng ở người cao tuổi hoặc người có bệnh nền mạn tính. Tùy thuộc vào mức độ tổn thương mao mạch hoặc động mạch lớn tại thành dạ dày, lượng máu mất có thể diễn ra âm thầm trong nhiều ngày hoặc bùng phát dữ dội chỉ trong vài giờ. Nếu không được phát hiện và kiểm soát mạch máu vỡ kịp thời, người bệnh rất dễ rơi vào tình trạng suy tuần hoàn, trụy mạch và tử vong. Do đó, việc trang bị kiến thức tổng quan về tình trạng xuất huyết dạ dày là điều hết sức cần thiết đối với cộng đồng.

Những nguyên nhân phổ biến gây chảy máu dạ dày

Tình trạng xuất huyết tại dạ dày thường bắt nguồn từ các tổn thương thực thể ở lớp niêm mạc. Trong đó, viêm loét dạ dày tá tràng là nguyên nhân phổ biến nhất, thường liên quan đến tình trạng nhiễm khuẩn Helicobacter pylori mạn tính. Bên cạnh đó, thói quen lạm dụng các loại thuốc chống viêm không steroid (NSAID), thuốc giảm đau hoặc aspirin trong thời gian dài cũng làm suy yếu hàng rào bảo vệ niêm mạc, dẫn đến trợt loét và chảy máu.

Ngoài ra, hội chứng Mallory-Weiss gây rách ranh giới thực quản dạ dày do nôn ói dữ dội, tình trạng giãn vỡ tĩnh mạch phình vị ở bệnh nhân xơ gan hoặc viêm dạ dày do căng thẳng thần kinh nghiêm trọng, bỏng nặng, sốc nhiễm trùng cũng là những yếu tố kích hoạt xuất huyết tiêu hóa trên. Sử dụng nhiều rượu bia và hút thuốc lá làm tăng tiết axit dịch vị, khiến mạch máu dạ dày dễ bị tổn thương hơn.

Dấu hiệu cảnh báo chảy máu dạ dày cần chú ý

Biểu hiện của xuất huyết dạ dày có thể diễn tiến âm thầm hoặc bùng phát dữ dội tùy theo tốc độ mất máu. Dấu hiệu điển hình nhất là nôn ra máu tươi, máu đông cục hoặc dịch màu nâu đen tương tự bã cà phê. Đi kèm với đó là triệu chứng đại tiện phân đen như hắc ín, sệt, dính và có mùi tanh nồng đặc trưng do máu bị men tiêu hóa chuyển hóa.

Đối với trường hợp chảy máu vi thể hoặc rỉ rả kéo dài, người bệnh có thể không nôn ra máu rõ rệt nhưng sẽ biểu hiện thiếu máu tiến triển. Bệnh nhân thường cảm thấy mệt mỏi rã rời, da xanh xao, niêm mạc nhợt nhạt, hoa mắt, chóng mặt khi thay đổi tư thế. Khi mất máu cấp tính lượng lớn, người bệnh có thể vã mồ hôi lạnh, thở nhanh nông, huyết áp tụt, mạch đập nhanh nhỏ và lơ mơ, cảnh báo sốc giảm thể tích tuần hoàn cần cấp cứu ngay.

Quy trình cấp cứu và điều trị y khoa khi bị chảy máu dạ dày

Khi tiếp nhận bệnh nhân nghi ngờ xuất huyết dạ dày, mục tiêu hàng đầu của nhân viên y tế là hồi sức cấp cứu ổn định tuần hoàn. Bác sĩ sẽ thiết lập đường truyền tĩnh mạch lớn để bù dịch tinh thể, truyền máu hoặc chế phẩm máu nếu có tụt huyết áp hoặc thiếu máu nghiêm trọng, đồng thời cho bệnh nhân thở oxy và đặt ống thông theo dõi khi cần thiết.

Sau giai đoạn ổn định huyết động, nội soi thực quản dạ dày tá tràng là thủ thuật quan trọng nhất vừa để chẩn đoán chính xác vị trí chảy máu vừa thực hiện can thiệp cầm máu tại chỗ. Các biện pháp nội soi thường dùng gồm kẹp clip kim loại, tiêm dung dịch cầm máu co mạch hoặc dùng nhiệt điện quang đông ổ loét. Đồng thời, thuốc ức chế bơm proton (PPI) liều cao đường tĩnh mạch được chỉ định nhằm nâng cao độ pH dịch vị, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành cục máu đông bền vững tại vết loét. Trong trường hợp can thiệp nội soi thất bại, bác sĩ có thể cân nhắc can thiệp nút mạch qua da hoặc phẫu thuật ngoại khoa.

Biện pháp chăm sóc và phòng ngừa chảy máu dạ dày tái phát

Phòng ngừa xuất huyết dạ dày tái phát đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa điều trị triệt căn nguyên nhân bệnh lý và xây dựng thói quen sinh hoạt khoa học. Nếu nguyên nhân xuất phát từ vi khuẩn Helicobacter pylori, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ kháng sinh tiệt trừ vi khuẩn theo đúng hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa, tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc giữa chừng.

Đối với những bệnh nhân bắt buộc phải dùng thuốc chống đông hoặc thuốc kháng viêm giảm đau kéo dài, bác sĩ thường kê đơn bổ sung thuốc bảo vệ dạ dày hoặc chuyển đổi sang nhóm thuốc ít gây tổn hại niêm mạc hơn. Về dinh dưỡng, người bệnh nên ăn uống đúng giờ, chia nhỏ các bữa ăn, ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu và hạn chế thực phẩm quá cay nóng, nhiều dầu mỡ. Tuyệt đối kiêng rượu bia, thuốc lá, đồng thời kiểm soát căng thẳng tâm lý, ngủ đủ giấc để giảm áp lực tiết axit dạ dày. Việc tái khám và nội soi kiểm tra định kỳ giúp đánh giá mức độ lành sẹo của vết loét.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục y khoa, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Chảy máu dạ dày là trường hợp khẩn cấp, người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc cầm máu, không áp dụng các bài thuốc truyền miệng dân gian và không tự ý thay đổi liều lượng thuốc đang dùng. Khi nghi ngờ có dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa, cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Chảy máu dạ dày là biến chứng tiêu hóa nguy hiểm đòi hỏi sự can thiệp y tế nhanh chóng và chính xác. Việc chủ động nhận biết dấu hiệu sớm, tiếp cận cơ sở y tế kịp thời cùng lối sống điều độ sẽ giúp bảo vệ niêm mạc dạ dày và ngăn ngừa xuất huyết tái diễn hiệu quả.