Chắp mắt là gì và chắp mắt có tự khỏi không

Chắp mắt có tự khỏi không?

Chắp mắt là một khối u hạt viêm mạn tính hình thành khi ống dẫn của tuyến Meibomius nằm ở sụn mi bị tắc nghẽn. Tuyến này có vai trò tiết lớp dầu lipid giúp bôi trơn nhãn cầu và giữ cho màng phim nước mắt không bị bay hơi quá nhanh. Khi lối thoát của dịch nhờn bị chặn, chất tiết ứ đọng lại bên trong mô liên kết của mí mắt, kích hoạt phản ứng viêm u hạt vô trùng xung quanh và tạo thành một cục cứng, chắc, thường không đau hoặc chỉ hơi tức nhẹ khi sờ vào.

Tổn thương này có thể xuất hiện ở cả mi trên lẫn mi dưới, đôi khi xảy ra ở nhiều vị trí hoặc tái phát nhiều đợt. Chắp mắt thường tiến triển chậm hơn so với lẹo mắt và ít khi kèm theo hiện tượng sưng đỏ đau nhức dữ dội, trừ trường hợp có bội nhiễm vi khuẩn thứ phát. Hiểu rõ bản chất bệnh học của chắp mắt giúp người bệnh có hướng xử trí khoa học và tránh nhầm lẫn trong chăm sóc mắt hằng ngày.

Khả năng tự khỏi của nốt chắp mắt

Nhiều trường hợp chắp mắt kích thước nhỏ có thể tự thoái lui và tiêu dần mà không cần can thiệp ngoại khoa. Quá trình này diễn ra nhờ cơ chế tự hấp thu của cơ thể khi lỗ thông tuyến bã nhờn dần được mở lại hoặc phản ứng viêm u hạt giảm dần theo thời gian. Tuy nhiên, thời gian để một nốt chắp tự biến mất hoàn toàn thường kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, đòi hỏi sự kiên nhẫn trong quá trình chăm sóc bờ mi.

Mặc dù vậy, không phải nốt chắp nào cũng có thể tự khỏi. Khi bã nhờn bị xơ hóa tạo thành vỏ bọc chắc chắn xung quanh ổ viêm, tổn thương có thể tồn tại dai dẳng dưới dạng một khối u hạt mạn tính. Ngoài ra, những nốt chắp phát triển với kích thước lớn có thể đè ép lên bề mặt giác mạc gây biến dạng tạm thời, dẫn đến tật loạn thị và suy giảm thị lực. Trong các tình huống này, việc chờ đợi tổn thương tự thoái triển là không khả thi và người bệnh cần tìm đến sự trợ giúp từ bác sĩ chuyên khoa mắt để có biện pháp can thiệp y khoa thích hợp.

Phân biệt chắp mắt và lẹo mắt

Chắp mắt và lẹo mắt là hai tình trạng tổn thương bờ mi thường bị nhầm lẫn do biểu hiện ban đầu khá tương đồng. Lẹo mắt hình thành do sự nhiễm trùng cấp tính của tuyến bã nhờn Zeis hoặc nang lông mi, nguyên nhân phổ biến nhất là vi khuẩn tụ cầu vàng Staphylococcus aureus. Do là ổ viêm cấp, lẹo mắt thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng sưng, nóng, đỏ, đau rõ rệt, nhanh chóng tụ mủ thành một nốt mụn nhọt nhỏ sát bờ mi và tạo cảm giác nhức nhối khi chớp mắt.

Ngược lại, chắp mắt bản chất là một phản ứng viêm u hạt mạn tính không do vi khuẩn gây ra ngay từ đầu, xuất phát từ việc ứ đọng dịch tiết tuyến Meibomius. Nốt chắp nằm sâu hơn trong sụn mi, sờ thấy cục cứng tròn, ranh giới rõ và thường không gây đau nhức dữ dội như lẹo. Đôi khi, một nốt lẹo sau khi viêm cấp tính thoái lui có thể chuyển biến thành chắp mắt nếu tuyến bã nhờn vẫn bị tắc nghẽn kéo dài. Việc phân biệt rõ hai bệnh lý này giúp lựa chọn phương pháp chăm sóc bờ mi đúng hướng.

Biện pháp hỗ trợ làm tan chắp mắt an toàn tại nhà

Chườm ấm là phương pháp hỗ trợ bảo tồn quan trọng và hiệu quả nhất đối với chắp mắt giai đoạn đầu. Nhiệt độ ấm giúp làm mềm chất bã nhờn đặc quánh đang ứ đọng trong lòng tuyến Meibomius, tạo điều kiện thuận lợi để giải phóng tắc nghẽn và lưu thông dịch nhờn ra ngoài. Người bệnh có thể dùng một chiếc khăn sạch nhúng vào nước ấm vừa phải, vắt ráo rồi áp nhẹ lên vùng mí mắt nhắm kín trong khoảng mười đến mười lăm phút, lặp lại từ ba đến bốn lần mỗi ngày.

Bên cạnh chườm ấm, việc vệ sinh bờ mi hằng ngày bằng dung dịch chuyên dụng hoặc nước muối sinh lý đẳng trương giúp loại bỏ cặn bã, vảy gàu và vi khuẩn tích tụ quanh chân lông mi. Người bệnh cũng có thể kết hợp động tác mát-xa nhẹ nhàng theo hướng từ gốc mi về phía bờ mi sau khi chườm ấm để kích thích dẫn lưu dịch ứ đọng. Tuyệt đối không được dùng lực quá mạnh lên nhãn cầu và phải rửa tay thật sạch bằng xà phòng trước khi thực hiện bất kỳ thao tác nào lên vùng mắt để hạn chế tối đa nguy cơ nhiễm khuẩn thứ phát.

Khi nào nốt chắp mắt cần can thiệp y tế

Mặc dù chắp mắt là tổn thương lành tính, can thiệp y tế chuyên khoa là cần thiết trong nhiều trường hợp cụ thể. Khi nốt chắp không thuyên giảm sau vài tuần chăm sóc bảo tồn, hoặc phát triển kích thước quá lớn gây sụp mí mắt, che khuất tầm nhìn hay đè ép giác mạc làm mờ mắt, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa mắt thăm khám. Tại cơ sở y tế, bác sĩ có thể cân nhắc thủ thuật chích rạch nạo sạch chất bã nhờn hoặc tiêm thuốc chống viêm tại chỗ tùy theo tình trạng tổn thương.

Ngoài ra, nếu vùng mi mắt xuất hiện các dấu hiệu nhiễm trùng lan tỏa như sưng đỏ lan rộng ra toàn bộ mí mắt, sốt, đau nhức dữ dội hoặc chảy dịch mủ vàng đục, người bệnh phải đi khám ngay lập tức để ngăn ngừa biến chứng viêm mô tế bào quanh hốc mắt. Đối với những trường hợp chắp mắt tái phát liên tục ở cùng một vị trí, đặc biệt ở người lớn tuổi, bác sĩ cần tiến hành sinh thiết bệnh phẩm để loại trừ các bệnh lý ác tính tiềm ẩn như ung thư biểu mô tuyến bã nhờn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị từ bác sĩ nhãn khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý nặn, chích, bóp hoặc dùng kim chọc thủng nốt chắp tại nhà vì hành động này có thể gây tổn thương mô mí mắt, để lại sẹo xấu và đưa vi khuẩn xâm nhập sâu vào tổ chức hốc mắt gây biến chứng nguy hiểm. Không tự mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticosteroid khi chưa có đơn của bác sĩ. Trong suốt quá trình tổn thương chưa lành, cần ngừng trang điểm mắt và không đeo kính áp tròng.

Tóm tắt

Chắp mắt là tình trạng tắc nghẽn tuyến bờ mi phổ biến và có khả năng tự thuyên giảm nếu được chăm sóc, chườm ấm đúng cách ngay từ sớm. Việc giữ vệ sinh bờ mi cẩn thận và theo dõi sát sao tiến triển của nốt sưng là chìa khóa bảo vệ sức khỏe thị giác. Khi nốt chắp kéo dài, gây cộm vướng nhiều hoặc ảnh hưởng đến tầm nhìn, người bệnh nên chủ động đến bệnh viện chuyên khoa mắt để được bác sĩ thăm khám và xử trí an toàn.