Chấn thương mũi có nguy hiểm không và cách xử trí đúng

Chấn thương mũi có nguy hiểm không?

Chấn thương mũi là tình trạng tổn thương cơ học tại vùng mũi và các cấu trúc giải phẫu lân cận do ngoại lực tác động trực tiếp hoặc gián tiếp. Về mặt giải phẫu, phần trên của mũi được nâng đỡ bởi xương chính mũi khá cứng, trong khi phần dưới và vách ngăn giữa hai lỗ mũi được cấu tạo chủ yếu bởi các sụn có tính đàn hồi. Khi xảy ra va chạm, tổn thương có thể dao động từ chấn thương phần mềm đơn thuần như bầm tím, rách da, chảy máu mũi đến các tổn thương phức tạp hơn như nứt gãy xương chính mũi, trật khớp sụn hoặc vẹo lệch vách ngăn mũi. Chấn thương mũi có thể xảy ra độc lập hoặc nằm trong bệnh cảnh đa chấn thương vùng hàm mặt và sọ não. Việc phân định chính xác mức độ tổn hại đóng vai trò then chốt trong việc ngăn chặn các di chứng thẩm mỹ và chức năng hô hấp.

Mức độ nguy hiểm của chấn thương mũi phụ thuộc vào tổn thương thực thể

Chấn thương vùng mũi có nguy hiểm hay không phụ thuộc trực tiếp vào việc ngoại lực có gây phá vỡ cấu trúc xương sụn bên trong hay chỉ dừng lại ở mô mềm bề mặt. Trong các trường hợp nhẹ, người bị nạn chỉ xuất hiện vết bầm tím, sưng nhẹ cánh mũi hoặc trầy xước da và tình trạng này thường thuyên giảm nhanh chóng khi được nghỉ ngơi.

Ngược lại, chấn thương sẽ trở nên nghiêm trọng nếu lực va đập gây gãy xương chính mũi, làm lệch vách ngăn hoặc gây tụ máu vách ngăn mũi. Đáng chú ý, khối máu tụ ở vách ngăn nếu không được phát hiện và dẫn lưu sớm có thể chèn ép nguồn máu nuôi sụn, dẫn đến hoại tử sụn, áp xe vách ngăn và làm sụp sống mũi vĩnh viễn tạo thành biến dạng mũi yên ngựa. Ngoài ra, va chạm cực mạnh có thể gây nứt vỡ mảnh sàng xương trán, dẫn đến rò dịch não tủy qua mũi, mở đường cho vi khuẩn xâm nhập vào màng não gây nhiễm trùng nội sọ đe dọa trực tiếp tính mạng.

Những biến chứng chức năng và thẩm mỹ kéo dài sau chấn thương mũi

Bên cạnh các nguy cơ nhiễm trùng cấp tính, chấn thương mũi không được xử lý đúng cách còn để lại nhiều di chứng kéo dài về cả chức năng hô hấp lẫn thẩm mỹ khuôn mặt. Biến chứng phổ biến nhất là vẹo vách ngăn mũi hoặc lệch trục tháp mũi sau khi xương và sụn tự liền ở vị trí sai lệch. Sự thay đổi cấu trúc này khiến đường thông khí qua mũi bị hẹp một hoặc cả hai bên, gây nghẹt mũi kéo dài, ngủ ngáy, thở bằng miệng và làm tăng tần suất tái phát viêm xoang mạn tính.

Về phương diện thẩm mỹ, người bệnh có thể bị lõm sống mũi, gồ sống mũi hoặc vẹo lệch đầu mũi rõ rệt, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự tự tin và tâm lý trong giao tiếp hàng ngày. Ở trẻ em, các chấn thương làm tổn thương sụn phát triển của vách ngăn mũi còn có thể cản trở sự phát triển bình thường của toàn bộ khối xương tầng giữa mặt khi trưởng thành.

Các bước sơ cứu ban đầu an toàn khi gặp chấn thương mũi

Khi gặp tai nạn va chạm vào vùng mũi, việc sơ cứu đúng kỹ thuật trong những phút đầu tiên giúp giảm sưng đau và ngăn ngừa các thao tác sai lầm làm trầm trọng thêm tổn thương. Trước hết, người bệnh cần ngồi thẳng lưng, hơi nghiêng nhẹ đầu về phía trước để máu hoặc dịch tiết chảy ra ngoài lỗ mũi, tuyệt đối không ngửa cổ ra sau vì sẽ khiến máu chảy ngược xuống họng gây sặc vào khí quản hoặc nôn nao dạ dày.

Tiếp theo, dùng ngón tay cái và ngón trỏ ép chặt hai cánh mũi vào vách ngăn trong khoảng mười phút liên tục, kết hợp thở đều bằng miệng. Có thể bọc đá lạnh trong khăn sạch rồi chườm nhẹ nhàng lên gốc mũi và hai bên má để hỗ trợ co mạch, giảm đau và hạn chế sưng bầm. Trong suốt quá trình này, người bệnh không được xì mũi, không ngoáy mũi và tuyệt đối không cố gắng dùng tay nắn bóp hay tự nắn chỉnh lại hình dáng mũi khi nghi ngờ xương bị lệch.

Những dấu hiệu cảnh báo cần đến cơ sở y tế ngay lập tức

Sau cú va đập vào vùng mặt, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc phòng cấp cứu nếu xuất hiện các biểu hiện bất thường vượt ngoài chấn thương phần mềm đơn thuần. Dấu hiệu đầu tiên là tình trạng chảy máu mũi liên tục không cầm được dù đã ép chặt cánh mũi liên tục trên mười lăm đến hai mươi phút.

Bên cạnh đó, các dấu hiệu rõ ràng của tổn thương cấu trúc bao gồm mũi biến dạng rõ, lệch sang một bên, sờ thấy xương mũi lạo xạo hoặc mũi bị nghẹt hoàn toàn cả hai bên do khối sưng to màu tím đỏ chặn kín lỗ mũi. Đặc biệt, nếu người bệnh thấy có dịch trong suốt chảy nhỏ giọt từ mũi, cảm giác đau đầu dữ dội, chóng mặt, nôn ói, nhìn mờ hoặc mất ý thức thoáng qua, đây có thể là dấu hiệu chấn thương sọ não phối hợp hoặc rò dịch não tủy cần được can thiệp cấp cứu khẩn cấp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục thường thức và không thay thế cho việc thăm khám, đánh giá hình ảnh chuyên sâu của bác sĩ Tai Mũi Họng. Tuyệt đối không tự ý nắn chỉnh xương mũi bị lệch tại nhà vì có thể gây tổn thương thêm mạch máu, niêm mạc và làm trầm trọng tình trạng gãy xương. Nếu có dị vật cắm vào mũi hoặc nghi ngờ chấn thương sọ não, cần giữ nguyên hiện trạng và di chuyển an toàn đến cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Chấn thương mũi có thể tiềm ẩn những tổn hại nghiêm trọng đến xương sụn và chức năng thở nếu chỉ quan sát biểu hiện bầm tím bên ngoài. Việc áp dụng đúng các bước sơ cứu cầm máu và chủ động đi khám tại cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường là cách tốt nhất để bảo vệ cả thẩm mỹ khuôn mặt lẫn sức khỏe đường hô hấp lâu dài.