Chấn động não có nguy hiểm không và những lưu ý khi chăm sóc phục hồi

Chấn động não là gì?

Chấn động não là tình trạng rối loạn chức năng thần kinh tạm thời phát sinh sau khi hộp sọ phải chịu một lực tác động cơ học trực tiếp hoặc gián tiếp. Lực va đập đột ngột làm bộ não chuyển động qua lại bên trong khoang sọ, gây kéo căng và làm gián đoạn tạm thời quá trình truyền dẫn tín hiệu của các tế bào nơ-ron thần kinh.

Khác với các tổn thương sọ não nặng nề có vết rách mô não hay nứt vỡ xương sọ, chấn động não chủ yếu là tổn thương vi mô về mặt chức năng sinh hóa hơn là tổn thương cấu trúc đại thể. Chính vì vậy, hình ảnh chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ sọ não ở người bị chấn động não đơn thuần thường không ghi nhận bất thường rõ rệt.

Mức độ ảnh hưởng của chấn động não có thể dao động từ nhẹ đến vừa tùy thuộc vào cơ chế chấn thương, độ tuổi và sức khỏe nền tảng của từng người. Việc nắm bắt đúng bản chất giúp người bệnh có thái độ chăm sóc thận trọng, tránh các lo lắng thái quá nhưng cũng không bỏ qua các rủi ro tiềm ẩn đối với hệ thần kinh trung ương.

Mức độ nguy hiểm của chấn động não đối với hệ thần kinh

Chấn động não là dạng chấn thương sọ não kín phổ biến nhất, xảy ra khi lực va đập trực tiếp vào vùng đầu hoặc lực gián tiếp làm rung lắc nhanh hộp sọ. Sự chuyển động đột ngột này khiến nhu mô não va chạm vào thành xương sọ, gây xáo trộn tạm thời hoạt động của tế bào thần kinh mà thường không để lại tổn thương cấu trúc nhìn thấy được trên phim chụp thông thường.

Đa phần các đợt chấn động não được xếp vào nhóm nhẹ và có tiên lượng hồi phục khả quan nếu được chăm sóc đúng hướng dẫn y tế. Tuy nhiên, tình trạng này vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ khó lường nếu người bệnh xem nhẹ. Chấn động não có thể dẫn tới hội chứng sau chấn động kéo dài nhiều tháng với các biểu hiện như suy giảm trí nhớ, đau đầu mạn tính hoặc rối loạn giấc ngủ.

Đặc biệt nghiêm trọng là hội chứng tác động lần hai, xảy ra khi người bệnh gặp phải một chấn thương đầu mới trong lúc tổn thương cũ chưa kịp lành. Biến chứng này có thể dẫn đến phù não lan tỏa tiến triển nhanh chóng, gây tăng áp lực nội sọ và đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Do đó, việc theo dõi sát sao sau va chạm là bắt buộc đối với mọi lứa tuổi.

Các triệu chứng chấn động não thường gặp cần nhận biết sớm

Triệu chứng sau chấn động não rất đa dạng và có thể xuất hiện ngay sau va chạm hoặc khởi phát chậm sau vài giờ đến vài ngày. Về mặt thể chất, cảm giác đau đầu âm ỉ hoặc nhức nhối là dấu hiệu phổ biến nhất, thường đi kèm hoa mắt, chóng mặt, buồn nôn, nhạy cảm quá mức với ánh sáng mạnh và tiếng ồn.

Về phương diện nhận thức, người bị chấn động não thường có cảm giác đầu óc mù mờ, phản xạ chậm chạp, gặp khó khăn khi tập trung suy nghĩ hoặc không thể ghi nhớ diễn biến xung quanh thời điểm xảy ra tai nạn. Một số người có thể mất ý thức trong thời gian ngắn vài giây đến vài phút, tuy nhiên việc không ngất xỉu không đồng nghĩa với việc không bị chấn động não.

Bên cạnh đó, các biến đổi về cảm xúc và giấc ngủ cũng cần được chú ý. Người bệnh dễ cáu gắt vô cớ, lo âu, bồn chồn, cảm thấy mệt mỏi kiệt sức liên tục hoặc thay đổi nhịp sinh học như ngủ li bì, khó đi vào giấc ngủ hay thức giấc giữa đêm. Việc ghi chép các thay đổi này giúp bác sĩ có cái nhìn chuẩn xác về tiến trình hồi phục.

Chăm sóc và nghỉ ngơi giúp não bộ phục hồi an toàn

Nền tảng quan trọng nhất trong phục hồi chấn động não là nghỉ ngơi đồng thời cả thể chất lẫn trí não, đặc biệt trong một đến hai ngày đầu sau tai nạn. Nghỉ ngơi thể chất bao gồm tránh vận động cường độ cao, không chơi thể thao, không mang vác vật nặng và đi lại nhẹ nhàng để tránh kích thích não bộ.

Nghỉ ngơi trí não đòi hỏi người bệnh tạm ngừng các hoạt động đòi hỏi tư duy căng thẳng như làm việc với văn bản phức tạp, học thi, đọc sách thời gian dài. Cần hạn chế tối đa việc sử dụng các thiết bị điện tử có màn hình phát sáng như điện thoại thông minh, máy vi tính và ti vi, bởi kích thích thị giác liên tục có thể kích hoạt cơn đau đầu dữ dội hơn.

Sau giai đoạn nghỉ ngơi tuyệt đối ban đầu, người bệnh có thể từng bước quay trở lại sinh hoạt thường nhật theo mức độ dung nạp của cơ thể. Nếu một hoạt động nào đó khiến các triệu chứng tái phát hoặc trầm trọng thêm, người bệnh cần dừng lại ngay, nghỉ ngơi thêm và trao đổi lại với bác sĩ điều trị trước khi nâng dần mức độ hoạt động.

Dấu hiệu nguy hiểm cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay

Dù phần lớn các trường hợp diễn tiến lành tính, một số ít nạn nhân có thể xuất hiện biến chứng nội sọ nguy hiểm như tụ máu ngoài màng cứng, tụ máu dưới màng cứng hoặc dập não tiến triển. Vì vậy, người bệnh cần được người thân ở cạnh theo dõi liên tục ít nhất 24 đến 48 giờ đầu sau chấn thương.

Cần đưa người bệnh đến ngay khoa cấp cứu của bệnh viện gần nhất nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu cảnh báo đỏ nguy hiểm. Các dấu hiệu này bao gồm: tình trạng đau đầu ngày càng tăng dữ dội và không thuyên giảm, nôn mửa liên tục nhiều lần, co giật hoặc co giật cơ cục bộ, đồng tử hai mắt giãn không đều nhau.

Ngoài ra, các biểu hiện thần kinh như nói ngọng, mất phương hướng nghiêm trọng, yếu liệt hoặc tê bì tay chân, chảy dịch trong hay máu ra từ mũi hoặc tai, lú lẫn tăng dần hoặc ngủ sâu đến mức không thể đánh thức cũng là tình huống khẩn cấp y khoa. Việc can thiệp ngoại thần kinh kịp thời trong khung giờ vàng có ý nghĩa quyết định đối với tính mạng và khả năng bảo tồn chức năng vận động của người bệnh.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức thường thức và không thể thay thế việc thăm khám, đánh giá trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa ngoại thần kinh. Người bệnh sau tai nạn va chạm đầu tuyệt đối không tự ý dùng các thuốc giảm đau, an thần hoặc kháng viêm khi chưa có chỉ định y khoa, vì một số thuốc có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết hoặc che lấp triệu chứng tri giác nguy hiểm. Mọi biểu hiện bất thường về ý thức hay vận động cần được theo dõi tại cơ sở y tế có chuyên môn.

Tóm tắt

Chấn động não là tổn thương chức năng não bộ thường gặp sau va chạm đầu hoặc rung lắc mạnh cơ thể. Mặc dù đa số các trường hợp có thể hồi phục tốt sau vài tuần, việc nghỉ ngơi thể chất và trí não đúng cách đóng vai trò then chốt. Người bệnh và gia đình tuyệt đối không chủ quan, cần theo dõi sát các dấu hiệu diễn tiến xấu để thăm khám y tế kịp thời, đảm bảo an toàn tối đa cho hệ thần kinh.