Chẩn đoán xơ gan và cách điều trị

Chẩn đoán xơ gan là gì?

Xơ gan là bệnh lý mạn tính đặc trưng bởi sự thay thế mô gan bình thường bằng các dải xơ sẹo và nốt tái tạo bất thường, làm biến đổi toàn bộ cấu trúc vi thể của gan. Quá trình này diễn ra âm thầm trong nhiều năm sau những đợt viêm hoặc hoại tử tế bào gan tái diễn. Ở giai đoạn đầu hay còn gọi là xơ gan còn bù, lá gan vẫn có thể đảm nhiệm các chức năng cơ bản nên người bệnh thường không có triệu chứng rõ rệt hoặc chỉ cảm thấy mệt mỏi mơ hồ. Khi bệnh chuyển sang giai đoạn xơ gan mất bù, chức năng gan suy giảm nặng nề kèm theo sự gia tăng áp lực trong hệ thống tĩnh mạch cửa, dẫn đến nhiều biểu hiện lâm sàng như phù chân, cổ trướng, vàng da và rối loạn đông máu. Việc phát hiện sớm thông qua chẩn đoán định kỳ có ý nghĩa quyết định trong việc ngăn chặn các tổn thương gan tiến triển không thể đảo ngược.

Phương pháp chẩn đoán hình ảnh và thăm dò mô gan

Các kỹ thuật hình ảnh học giữ vai trò cốt lõi trong đánh giá cấu trúc nhu mô gan và hệ thống mạch máu cửa. Siêu âm ổ bụng là phương tiện đầu tay giúp phát hiện bề mặt gan gồ ghề, bờ không đều, lách to hoặc dịch cổ trướng trong ổ bụng.

Để đánh giá chính xác độ cứng và mức độ xơ hóa mô gan không xâm lấn, kỹ thuật siêu âm đo độ đàn hồi mô gan FibroScan thường được chỉ định rộng rãi. Trong các trường hợp phức tạp cần khảo sát chi tiết cấu trúc mạch máu hoặc tầm soát sớm khối u ung thư biểu mô tế bào gan, bác sĩ có thể yêu cầu chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ bụng. Sinh thiết gan hiện nay chỉ áp dụng khi các phương pháp không xâm lấn chưa đủ cơ sở xác định nguyên nhân hoặc mức độ tổn thương.

Vai trò của xét nghiệm máu trong đánh giá chức năng gan

Các xét nghiệm máu giúp bác sĩ nhận định mức độ suy giảm chức năng gan và tìm kiếm căn nguyên gây bệnh. Bảng xét nghiệm sinh hóa cơ bản bao gồm định lượng men gan AST, ALT, nồng độ bilirubin toàn phần, chỉ số albumin huyết thanh và thời gian đông máu prothrombin để đánh giá mức độ tổng hợp protein của gan.

Song song đó, việc xét nghiệm huyết thanh học nhằm xác định sự hiện diện của virus viêm gan B, virus viêm gan C, tự kháng thể trong viêm gan tự miễn, hoặc các chỉ số rối loạn chuyển hóa sắt và đồng đóng vai trò quan trọng. Đánh giá công thức máu toàn phần cũng hỗ trợ nhận biết tình trạng giảm tiểu cầu do lách to ứ huyết ở bệnh nhân tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Bác sĩ chuyên khoa sẽ tổng hợp các chỉ số này để xếp loại giai đoạn bệnh xơ gan theo thang điểm chuyên dụng.

Điều trị căn nguyên gây tổn thương tế bào gan

Nguyên tắc then chốt trong quản lý bệnh xơ gan là giải quyết nguyên nhân trực tiếp gây tổn thương tế bào gan nhằm ngăn chặn quá trình xơ hóa tiến triển. Đối với người bệnh mắc viêm gan virus B mạn tính hoặc viêm gan virus C, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc kháng virus đặc hiệu để ức chế sao chép virus hoặc loại trừ hoàn toàn mầm bệnh.

Đối với trường hợp tổn thương gan do lạm dụng đồ uống có cồn, việc kiêng rượu bia tuyệt đối là điều kiện tiên quyết mang tính quyết định để bảo tồn chức năng gan. Người mắc bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu hoặc viêm gan nhiễm mỡ cần kiểm soát tốt đường huyết, điều chỉnh lipid máu và giảm cân khoa học. Nếu nguyên nhân xuất phát từ bệnh tự miễn hoặc ứ đọng chuyển hóa, các liệu pháp ức chế miễn dịch hoặc thuốc thải trừ kim loại sẽ được chuyên gia gan mật cân nhắc kỹ lưỡng.

Kiểm soát biến chứng và bảo tồn chức năng gan

Bệnh xơ gan tiến triển thường dẫn tới các biến chứng nặng đòi hỏi theo dõi y khoa sát sao và can thiệp kịp thời. Tình trạng tăng áp lực tĩnh mạch cửa có thể gây giãn vỡ tĩnh mạch thực quản, đe dọa tính mạng do xuất huyết tiêu hóa, do đó người bệnh cần nội soi đường tiêu hóa định kỳ để thắt búi giãn dự phòng hoặc dùng thuốc theo chỉ định.

Kiểm soát dịch cổ trướng và phù chân đòi hỏi việc điều chỉnh chế độ ăn giảm muối nghiêm ngặt kết hợp cùng thuốc lợi tiểu dưới sự giám sát nồng độ điện giải của nhân viên y tế. Để phòng ngừa biến chứng bệnh não gan do ứ đọng amoniac, bác sĩ có thể hướng dẫn sử dụng các chế phẩm nhuận tràng đặc thù. Đối với giai đoạn xơ gan mất bù nặng nề không còn đáp ứng với can thiệp nội khoa, ghép gan là giải pháp phẫu thuật thay thế được đưa vào kế hoạch đánh giá.

Chế độ chăm sóc dinh dưỡng và sinh hoạt lành mạnh

Dinh dưỡng hợp lý đóng góp phần lớn vào việc nâng cao thể trạng và hạn chế suy mòn cơ ở người bệnh gan mạn tính. Khẩu phần ăn hàng ngày cần cung cấp đủ năng lượng từ tinh bột phức và chất béo lành mạnh, chia nhỏ thành nhiều bữa ăn trong ngày kèm bữa phụ nhẹ trước khi đi ngủ để tránh cạn kiệt glycogen dự trữ.

Lượng protein cần được duy trì ở mức phù hợp với thể trạng, ưu tiên các nguồn đạm thực vật từ đậu đỗ hoặc thịt nạc gia cầm dễ hấp thu, tránh kiêng khem đạm quá mức gây teo cơ. Người bệnh cần hạn chế thức ăn chế biến sẵn nhiều muối, tuyệt đối không dùng thức ăn ôi thiu hoặc đồ sống như hải sản tươi sống nhằm giảm thiểu nguy cơ nhiễm trùng tiêu hóa nguy hiểm.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa thường thức, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc, không tự điều chỉnh liều lượng hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc. Khi có các dấu hiệu bất thường về tiêu hóa hoặc nghi ngờ tổn thương gan, người bệnh cần đến ngay bệnh viện hoặc cơ sở y tế uy tín để được kiểm tra.

Tóm tắt

Xơ gan là tổn thương mạn tính cần được phát hiện sớm và can thiệp y tế đúng cách để ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm. Người bệnh cần chủ động thăm khám định kỳ tại chuyên khoa Tiêu hóa hoặc Gan mật, tuân thủ phác đồ hướng dẫn của bác sĩ và duy trì lối sống lành mạnh nhằm bảo tồn chức năng gan tối ưu.