Chẩn đoán và điều trị u tuyến yên

Chẩn đoán và điều trị u tuyến yên là gì?

U tuyến yên là tình trạng phát triển bất thường của các tế bào bên trong tuyến yên, một tuyến nội tiết nhỏ nằm ở hố yên tại nền sọ não. Đại đa số u tuyến yên là khối u lành tính, phát triển chậm và không di căn sang các cơ quan xa. Dựa vào đặc tính sinh học, bệnh được phân thành hai nhóm chính là u tuyến yên có chức năng chế tiết thừa một hoặc nhiều loại hormone và u tuyến yên không chế tiết hormone.

Mặc dù mang bản chất lành tính, khối u vẫn có thể gây nguy hiểm nếu phát triển kích thước lớn chèn ép lên giao thoa thị giác, xoang hang hoặc làm suy giảm chức năng sản xuất hormone bình thường của phần mô tuyến yên lành. Do đó, việc hiểu rõ bản chất khối u giúp người bệnh chủ động thăm khám sớm và phối hợp hiệu quả với bác sĩ chuyên khoa.

Các phương pháp chẩn đoán u tuyến yên hiện nay

Bác sĩ bắt đầu chẩn đoán u tuyến yên bằng việc đánh giá kỹ lưỡng các triệu chứng lâm sàng như đau đầu kéo dài, giảm thị lực vùng ngoại vi, rối loạn kinh nguyệt hoặc mệt mỏi mạn tính. Thăm khám thị trường mắt đóng vai trò then chốt nhằm phát hiện sớm tình trạng giao thoa thị giác bị chèn ép.

Bên cạnh đó, các xét nghiệm máu định lượng hormone tuyến yên gồm prolactin, hormone tăng trưởng GH, ACTH, TSH, cortisol và hormone tuyến giáp được thực hiện để xác định u có hoạt động chế tiết hay không. Chụp cộng hưởng từ sọ não vùng tuyến yên có tiêm thuốc đối quang từ là tiêu chuẩn vàng giúp xác định chính xác kích thước, vị trí và mức độ xâm lấn của khối u sang cấu trúc lân cận.

Điều trị nội khoa bằng thuốc cho u tuyến yên

Phương pháp nội khoa thường được ưu tiên hàng đầu đối với u tuyến yên tăng tiết prolactin. Nhóm thuốc đồng vận dopamine giúp giảm nồng độ hormone prolactin trong máu, đồng thời thu nhỏ kích thước khối u rõ rệt ở đa số trường hợp mà chưa cần can thiệp dao kéo.

Đối với các khối u tăng tiết hormone tăng trưởng hoặc ACTH không thể phẫu thuật triệt để, bác sĩ có thể cân nhắc các nhóm thuốc ức chế tiết hormone chuyên biệt. Bệnh nhân dùng thuốc cần được theo dõi định kỳ chức năng gan, thận, nồng độ hormone và kích thước khối u trên phim chụp để đánh giá đáp ứng điều trị cũng như kiểm soát các tác dụng phụ không mong muốn.

Chỉ định và phương pháp phẫu thuật u tuyến yên

Phẫu thuật được chỉ định khi khối u tuyến yên có kích thước lớn chèn ép thần kinh thị giác đe dọa thị lực, u không đáp ứng với điều trị nội khoa hoặc u gây tăng áp lực nội sọ. Phương pháp mổ nội soi qua xoang bướm là kỹ thuật xâm lấn tối thiểu phổ biến nhất, giúp tiếp cận tuyến yên qua đường mũi mà không cần mở hộp sọ.

Kỹ thuật này giúp loại bỏ khối u nhanh chóng, giảm thiểu sang chấn mô não xung quanh và rút ngắn thời gian hồi phục cho người bệnh. Trong trường hợp khối u phát triển quá lớn lan rộng lên bán cầu đại não, phẫu thuật mở nắp sọ có thể được cân nhắc để đảm bảo giải áp an toàn cho nhu mô não và các mạch máu lớn.

Xạ trị và liệu pháp nội tiết thay thế sau can thiệp

Xạ trị u tuyến yên thường được áp dụng bổ trợ khi khối u còn sót lại sau phẫu thuật, u tái phát hoặc bệnh nhân không đủ điều kiện sức khỏe để trải qua phẫu thuật lớn. Các kỹ thuật hiện đại như xạ phẫu bằng dao gamma hay xạ trị điều biến liều giúp tập trung chùm tia bức xạ chính xác vào mô u, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến các cấu trúc não lành xung quanh.

Bên cạnh kiểm soát tế bào u, người bệnh sau phẫu thuật hoặc xạ trị thường đối mặt với nguy cơ suy tuyến yên. Khi đó, liệu pháp nội tiết thay thế dài hạn như bổ sung hormone tuyến giáp, cortisol hoặc hormone sinh dục dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa nội tiết là bắt buộc để duy trì sự sống và ổn định chức năng sinh lý.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục y khoa thường thức, không thay thế cho chỉ định khám, chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các thuốc nội tiết hoặc điều chỉnh liều thuốc hormone thay thế khi chưa có hướng dẫn y tế. Khi xuất hiện các dấu hiệu thị lực suy giảm đột ngột hoặc đau đầu dữ dội, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh và nội tiết.

Tóm tắt

U tuyến yên phần lớn là khối u lành tính nhưng có thể tác động sâu sắc đến hệ nội tiết và thị giác. Việc phát hiện sớm qua thăm khám lâm sàng, xét nghiệm nội tiết và chụp cộng hưởng từ giúp xây dựng phác đồ can thiệp tối ưu, bảo tồn chức năng tuyến yên và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.