Chẩn đoán và điều trị bệnh gout mạn tính

Điều trị gout mạn tính là gì?

Gout mạn tính, hay còn gọi là viêm khớp gout mạn, là hệ quả của tình trạng tích tụ tinh thể monosodium urat tại bao hoạt dịch khớp và các mô xung quanh trong thời gian dài. Khi nồng độ acid uric trong huyết thanh duy trì ở mức cao vượt quá ngưỡng bão hòa mà không được can thiệp kịp thời, các tinh thể này dần kết tụ thành các khối u cục gọi là hạt tophi.

Tình trạng lắng đọng kéo dài kích hoạt phản ứng viêm liên tục tại màng hoạt dịch, dẫn tới phá hủy cấu trúc sụn khớp và tiêu xương dưới sụn. Khác với cơn gout cấp tính khởi phát đột ngột rồi tự thoái lui, gout mạn tính thường biểu hiện bằng những cơn đau âm ỉ kéo dài, cứng khớp và suy giảm biên độ vận động. Bệnh không chỉ đe dọa trực tiếp chức năng vận động mà còn liên quan chặt chẽ tới các rối loạn chuyển hóa toàn thân, bệnh thận mạn tính và bệnh lý tim mạch.

Đặc điểm lâm sàng nhận diện gout giai đoạn mạn tính

Gout mạn tính thường được nhận diện qua sự hiện diện của các khối tophi dưới da và tình trạng tổn thương đa khớp. Hạt tophi thường xuất hiện tại vành tai, quanh khớp ngón chân cái, gân gót, mu bàn chân, khớp gối hoặc khuỷu tay. Ban đầu các nốt này thường cứng chắc và không đau, nhưng theo thời gian có thể to dần, làm căng mỏng lớp da bao phủ và thậm chí bị loét vỡ, rỉ dịch chứa chất bột trắng giống như vôi phấn.

Bên cạnh đó, biểu hiện viêm khớp ở giai đoạn này không còn giới hạn ở khớp bàn ngón chân cái mà lan ra nhiều khớp đối xứng hoặc không đối xứng. Các khớp bị ảnh hưởng thường xuyên sưng nề, biến dạng, hạn chế vận động và xuất hiện cảm giác đau nhức âm ỉ liên tục xen kẽ các đợt sưng viêm bùng phát. Tình trạng dính khớp hoặc teo cơ quanh khớp có thể xảy ra nếu tổn thương cấu trúc xương và sụn đã tiến triển nặng nề.

Phương pháp chẩn đoán xác định gout mạn tính

Để chẩn đoán gout mạn tính, bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp sẽ kết hợp thăm khám lâm sàng tỉ mỉ với các xét nghiệm cận lâm sàng cần thiết. Tiêu chuẩn vàng để xác định bệnh là chọc hút dịch khớp hoặc bệnh phẩm từ hạt tophi, sau đó soi dưới kính hiển vi phân cực để tìm kiếm tinh thể urat hình kim có tính lưỡng chiết quang âm tính.

Ngoài ra, định lượng nồng độ acid uric huyết thanh là xét nghiệm cơ bản, tuy nhiên cần lưu ý chỉ số này đôi khi có thể ở mức bình thường trong cơn viêm cấp. Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại giữ vai trò hỗ trợ đắc lực. Chụp X-quang khớp giúp phát hiện tổn thương khuyết xương hình vỏ trứng hoặc hẹp khe khớp. Siêu âm khớp có thể phát hiện dấu hiệu đường đôi điển hình do tinh thể bám trên bề mặt sụn, trong khi chụp cắt lớp vi tính năng lượng kép giúp định lượng và dựng hình không gian các lắng đọng tinh thể urat tại mô mềm.

Chiến lược dùng thuốc kiểm soát nồng độ acid uric máu

Mục tiêu cốt lõi trong kiểm soát gout mạn tính là hạ nồng độ acid uric máu xuống dưới ngưỡng bão hòa để ngăn tinh thể mới hình thành và làm tan dần các hạt tophi sẵn có. Bác sĩ thường chỉ định nhóm thuốc ức chế men xanthine oxidase như allopurinol hoặc febuxostat nhằm giảm tổng hợp acid uric trong cơ thể. Đối với trường hợp giảm bài xuất qua thận, nhóm thuốc tăng đào thải acid uric như probenecid có thể được cân nhắc nếu chức năng thận còn đảm bảo và không có sỏi đường tiết niệu.

Quá trình hạ acid uric đòi hỏi thời gian dài và phải được chỉnh liều từ từ theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa để tránh nguy cơ khởi phát cơn bùng phát cấp do thay đổi nồng độ urat đột ngột. Trong vài tháng đầu bắt đầu điều trị hạ acid uric, bác sĩ thường kê kèm phác đồ dự phòng cơn viêm cấp liều thấp với colchicine hoặc thuốc chống viêm không steroid để ổn định khớp cho người bệnh.

Xử trí biến chứng tại khớp và can thiệp ngoại khoa

Trong giai đoạn mạn tính, biến dạng khớp và biến chứng hạt tophi là vấn đề thường gặp cần được theo dõi sát sao. Nếu hạt tophi có kích thước quá lớn gây chèn ép thần kinh ngoại biên, cản trở việc đi lại, sinh hoạt hàng ngày hoặc có nguy cơ loét vỡ gây bội nhiễm vi khuẩn, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật cắt bỏ hoặc nạo vét khối tophi.

Tuy nhiên, can thiệp ngoại khoa chỉ giải quyết tổn thương tại chỗ chứ không thay thế được điều trị nội khoa nền tảng. Sau phẫu thuật, nguy cơ chậm liền vết thương hoặc rò dịch urat kéo dài khá phổ biến, đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc vết thương vô trùng nghiêm ngặt. Phục hồi chức năng và vật lý trị liệu cũng được chỉ định song song nhằm duy trì tầm vận động của các khớp bị co rút, tăng cường sức mạnh cơ quanh khớp và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Chế độ dinh dưỡng và lối sống hỗ trợ điều trị

Việc điều chỉnh chế độ ăn uống và lối sống đóng vai trò hỗ trợ quan trọng, giúp gia tăng hiệu quả của thuốc hạ acid uric và phòng ngừa các đợt viêm tái phát. Người bệnh cần hạn chế tiêu thụ thực phẩm giàu nhân purin như thịt đỏ, nội tạng động vật, hải sản có vỏ và các món canh hầm xương đặc. Đặc biệt, rượu bia và đồ uống chứa nhiều đường fructose cần được kiêng cữ tối đa vì chúng trực tiếp làm giảm đào thải và kích thích tăng sinh acid uric.

Bên cạnh đó, duy trì uống đủ từ hai đến hai lít rưỡi nước mỗi ngày giúp thúc đẩy quá trình đào thải urat qua thận và giảm nguy cơ tạo sỏi thận. Người bệnh nên duy trì cân nặng hợp lý, thực hiện các bài tập thể dục nhẹ nhàng như đi bộ hoặc bơi lội khi khớp không sưng đau, tránh tình trạng giảm cân quá nhanh đột ngột vì có thể làm tăng acid uric trong máu.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo phổ quát, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc hạ acid uric, không tự điều chỉnh liều lượng hoặc ngưng thuốc khi thấy giảm đau, vì sự biến động acid uric đột ngột có thể kích hoạt các đợt viêm khớp nặng nề hơn. Nếu hạt tophi bị loét, chảy dịch hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng như sốt, sưng tấy lan rộng, cần đến ngay cơ sở y tế để được chăm sóc vô trùng, tuyệt đối không tự đắp lá hoặc chích rạch tại nhà.

Tóm tắt

Gout mạn tính là bệnh lý chuyển hóa mạn tính đòi hỏi sự kiên trì và tuân thủ chặt chẽ kế hoạch theo dõi lâu dài. Bằng việc phối hợp đúng đắn giữa kiểm soát acid uric theo hướng dẫn y khoa và lối sống khoa học, người bệnh hoàn toàn có thể giảm bớt các đợt đau nhức, làm tiêu giảm hạt tophi, bảo tồn chức năng vận động của khớp và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm lên thận.