Chăm sóc người bệnh xuất huyết tiêu hóa an toàn và đúng cách

Chăm sóc người bệnh xuất huyết tiêu hóa là gì?

Xuất huyết tiêu hóa là tình trạng máu chảy từ lòng mạch vào trong ống tiêu hóa, có thể bắt nguồn từ đường tiêu hóa trên như thực quản, dạ dày, tá tràng hoặc đường tiêu hóa dưới như đại tràng, trực tràng. Sau can thiệp y khoa và điều trị nội trú, niêm mạc ống tiêu hóa vẫn còn các tổn thương trợt loét hoặc sẹo mới hình thành rất dễ bị kích ứng. Cơ thể người bệnh thường rơi vào trạng thái thiếu máu mạn, suy nhược thể lực và rối loạn chức năng hấp thu dưỡng chất.

Chính vì vậy, chăm sóc sau xuất huyết tiêu hóa không chỉ đơn thuần là bồi dưỡng dinh dưỡng mà là một quá trình bảo vệ niêm mạc đang tổn thương, tạo điều kiện thuận lợi cho mô hạt phát triển và ngăn ngừa các yếu tố gây kích ứng cơ học hoặc hóa học. Việc nắm bắt chính xác cách thức theo dõi sức khỏe và điều chỉnh lối sống sẽ giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ tái phát đợt chảy máu mới.

Chế độ dinh dưỡng phù hợp cho người bệnh xuất huyết tiêu hóa

Trong những ngày đầu sau đợt xuất huyết tiêu hóa cấp tính, niêm mạc dạ dày và ruột đang trong quá trình hồi phục nên rất nhạy cảm. Người bệnh cần ưu tiên thức ăn dạng lỏng, mềm, dễ tiêu hóa như cháo loãng, súp dinh dưỡng hoặc canh hầm rau củ nghiền mịn. Nhiệt độ thức ăn nên ở mức vừa ấm, tránh ăn quá nóng hoặc quá lạnh vì có thể gây kích thích co bóp dạ dày.

Bên cạnh đó, gia đình nên chia nhỏ khẩu phần thành 4 đến 6 bữa trong ngày thay vì ăn 3 bữa lớn, giúp giảm áp lực cho dạ dày và tránh tình trạng căng trướng bụng. Cần tránh hoàn toàn các món ăn chiên rán nhiều dầu mỡ, đồ nướng cứng giòn, thức ăn chua cay chứa nhiều tiêu ớt hoặc giấm. Tuyệt đối kiêng rượu bia, cà phê, trà đặc và các loại nước ngọt có gas vì chúng kích thích tăng tiết acid dịch vị, làm tăng nguy cơ trợt loét niêm mạc trở lại. Khi sức khỏe cải thiện dần, có thể chuyển sang cơm nát, thịt nạc băm nhỏ và rau mềm luộc chín kỹ.

Chế độ nghỉ ngơi và vận động phục hồi sau xuất huyết

Nghỉ ngơi yên tĩnh là điều kiện thiết yếu để cơ thể hồi phục thể tích tuần hoàn và tạo điều kiện cho tổn thương tại đường tiêu hóa ổn định. Trong giai đoạn vừa xuất viện, người bệnh cần hạn chế vận động mạnh, tránh mang vác vật nặng hoặc làm việc gắng sức gây tăng áp lực ổ bụng. Giữ tư thế nghỉ ngơi thoải mái, kê cao đầu nhẹ khi nằm để giảm bớt cảm giác buồn nôn hoặc trào ngược dịch vị.

Căng thẳng tâm lý và áp lực công việc có thể kích thích thần kinh phế vị làm tăng co bóp và tăng tiết acid dạ dày, gây cản trở quá trình liền sẹo ổ loét. Do đó, người thân cần động viên tinh thần, tạo không gian yên tĩnh và giúp người bệnh duy trì giấc ngủ đủ từ 7 đến 8 tiếng mỗi đêm. Khi thể trạng khá hơn, người bệnh có thể đi lại nhẹ nhàng trong phòng để kích thích nhu động ruột hoạt động tự nhiên, tránh nằm bất động quá lâu gây ứ trệ tuần hoàn.

Theo dõi sát sao triệu chứng và dấu hiệu tái phát xuất huyết

Theo dõi chặt chẽ tính chất phân và dịch nôn là bước kiểm tra quan trọng hàng ngày trong quá trình chăm sóc tại nhà. Người chăm sóc cần quan sát màu sắc, độ lỏng sệt và mùi của phân. Dấu hiệu phân đen như bã cà phê, phân có mùi khẳm hôi tanh đặc trưng hoặc phân lẫn máu đỏ tươi đều là chỉ dấu cho thấy tình trạng chảy máu tiêu hóa có thể đang tái diễn.

Ngoài ra, cần đo huyết áp và kiểm tra mạch đập thường xuyên nếu có dụng cụ tại nhà. Cần lưu ý các biểu hiện toàn thân phản ánh thiếu máu như da xanh xao, niêm mạc nhợt nhạt, hoa mắt chóng mặt khi thay đổi tư thế từ nằm sang ngồi, mệt mỏi rã rời hoặc cảm giác hồi hộp đánh trống ngực. Nếu người bệnh kêu đau bụng vùng thượng vị dữ dội, chướng bụng tăng dần hoặc nôn ra dịch có màu nâu đen, cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay lập tức.

Tuân thủ phác đồ điều trị và lưu ý khi dùng thuốc

Việc sử dụng thuốc sau xuất viện cần tuân thủ nghiêm ngặt theo đơn thuốc đã được bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa chỉ định. Các nhóm thuốc thường dùng bao gồm thuốc ức chế tiết acid dịch vị như ức chế bơm proton, thuốc bảo vệ niêm mạc dạ dày hoặc thuốc bổ sung sắt điều trị thiếu máu. Người bệnh cần uống thuốc đúng giờ, đủ liều và không được tự ý ngừng thuốc ngay cả khi các triệu chứng đau rát hay khó chịu đã thuyên giảm.

Gia đình tuyệt đối không để người bệnh tự ý mua hoặc dùng các loại thuốc giảm đau, hạ sốt chống viêm không steroid, thuốc chứa corticoid hay aspirin mà không có ý kiến của bác sĩ. Những dược chất này có nguy cơ gây bào mòn trực tiếp niêm mạc dạ dày và làm bùng phát xuất huyết tái diễn nguy hiểm. Người bệnh cũng cần thông báo cho bác sĩ điều trị về tất cả các bệnh lý nền đang mắc như tim mạch, huyết áp hay đái tháo đường để có phác đồ phối hợp thuốc an toàn nhất.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Gia đình tuyệt đối không tự ý cho người bệnh sử dụng các bài thuốc truyền miệng, thuốc nam, thuốc bắc không rõ nguồn gốc hoặc tự dùng lại đơn thuốc cũ. Khi người bệnh có dấu hiệu nôn ra máu, đi ngoài phân đen sệt hôi tanh, hoa mắt, vã mồ hôi lạnh hoặc tụt huyết áp, cần đưa ngay đến cơ sở y tế có khoa cấp cứu gần nhất để được can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Chăm sóc người bệnh xuất huyết tiêu hóa đòi hỏi sự kiên trì, thận trọng và phối hợp chặt chẽ với hướng dẫn y khoa. Chế độ ăn uống nhẹ nhàng, nghỉ ngơi hợp lý và theo dõi sát sao từng thay đổi về màu sắc phân, thể trạng sẽ giúp người bệnh hồi phục thuận lợi. Mọi biểu hiện bất thường đều cần được thăm khám tại cơ sở y tế kịp thời.