Chăm sóc loét tỳ đè cho người bệnh nằm một chỗ đúng cách

Chăm sóc loét tỳ đè là gì?

Loét tỳ đè, còn gọi là loét do ép hay tổn thương áp lực, là tình trạng hoại tử cục bộ của da và mô dưới da xảy ra khi một vùng cơ thể chịu áp lực tỳ nén liên tục kết hợp với lực ma sát hoặc lực trượt kéo dài. Các vị trí có xương nhô sát da như vùng xương cùng cụt, ụ ngồi, gót chân, mắt cá ngoài, mấu chuyển lớn xương đùi, khuỷu tay và vùng chẩm sau gáy là những nơi có nguy cơ xuất hiện loét cao nhất.

Khi mao mạch bị đè ép vượt quá áp lực tưới máu bình thường trong thời gian dài, các mô tế bào xung quanh sẽ bị thiếu máu cục bộ, thiếu oxy và chất dinh dưỡng dẫn đến chết tế bào. Quá trình này bắt đầu bằng vùng da ửng đỏ không biến mất khi ấn ngón tay, sau đó nhanh chóng hình thành bóng nước, trợt loét bề mặt và tiến triển thành vết loét sâu có giả mạc, mủ hoại tử nếu không có biện pháp giải phóng điểm tỳ kịp thời.

Kỹ thuật giảm áp lực tỳ đè và luân chuyển tư thế nằm

Giảm tải lực ép liên tục lên các điểm nhô của xương là nguyên tắc quan trọng hàng đầu trong dự phòng và xử trí loét tỳ đè. Người chăm sóc cần thiết lập lịch trình thay đổi tư thế đều đặn tối thiểu 2 giờ một lần đối với người nằm liệt giường và 1 giờ một lần đối với người ngồi xe lăn. Khi lật trở, cần nâng nhấc cơ thể người bệnh nhẹ nhàng, tránh kéo lê gây trầy xước biểu bì do lực trượt ma sát.

Bên cạnh việc đổi tư thế thủ công, gia đình nên trang bị đệm hơi chống loét có cơ chế đảo chiều múi khí tự động hoặc đệm nước y tế nhằm phân tán đều trọng lực. Khi người bệnh nằm nghiêng, góc nghiêng lý tưởng khoảng 30 độ, kết hợp chèn gối mềm hoặc đệm mút xốp y tế vào giữa hai đầu gối, dưới mắt cá chân và sau lưng để các vùng xương cùng cụt, gai chậu, mắt cá không bị tỳ đè trực tiếp xuống mặt nệm cứng.

Quy trình vệ sinh và chăm sóc vết loét da đúng chuẩn

Quy trình làm sạch vùng loét cần tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc vô khuẩn để ngăn chặn vi khuẩn xâm nhập sâu vào mô mềm. Trước khi thao tác, người chăm sóc phải rửa tay sạch bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay nhanh, đeo găng tay y tế sạch. Sử dụng dung dịch natri clorid 0,9% (nước muối sinh lý) ấm để rửa nhẹ nhàng bề mặt tổn thương từ trong ra ngoài, loại bỏ dịch tiết và mảng bám bẩn.

Tuyệt đối không sử dụng cồn y tế, cồn iod nồng độ cao hay oxy già đậm đặc đổ trực tiếp vào vết loét hở có mô hạt non vì các chất oxy hóa mạnh này sẽ tiêu diệt tế bào lành, gây bỏng rát và kéo dài thời gian liền sẹo. Sau khi làm sạch, thấm khô bằng gạc vô trùng rồi lựa chọn loại băng gạc hiện đại phù hợp như gạc hydrocolloid, gạc foam bọt xốp hoặc gạc alginate theo hướng dẫn của điều dưỡng nhằm duy trì độ ẩm sinh lý tối ưu cho vết thương mau lành.

Kiểm soát độ ẩm và giữ vệ sinh bề mặt da sạch thoáng

Tình trạng ẩm ướt kéo dài do mồ hôi, nước tiểu hoặc phân là yếu tố làm mềm da, khiến lớp biểu bì suy yếu và dễ trợt loét hơn gấp nhiều lần. Do đó, việc duy trì làn da khô thoáng, sạch sẽ có ý nghĩa quyết định. Người chăm sóc cần kiểm tra tã lót thường xuyên, thay ngay sau khi người bệnh tiểu tiện hoặc đại tiện, sau đó vệ sinh vùng bẹn mông bằng nước ấm và khăn mềm, lau khô nhẹ nhàng bằng cách chấm thấm chứ không chà xát.

Có thể thoa một lớp mỏng kem bảo vệ da chứa kẽm oxit hoặc màng phim bảo vệ chuyên dụng để tạo hàng rào ngăn ngừa dịch tiết kích ứng da. Quần áo và drap trải giường của người bệnh phải làm từ chất liệu cotton mềm mại, thấm hút mồ hôi tốt, luôn được giặt sạch, phơi khô và kéo phẳng phiu, không để nếp gấp gồ ghề cọ xát vào thân thể người bệnh khi nằm.

Chế độ dinh dưỡng và cung cấp dịch thúc đẩy liền vết thương

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò then chốt trong việc tái tạo tế bào hạt, tổng hợp collagen và tăng cường hệ miễn dịch giúp vết loét nhanh hồi phục. Người bệnh nằm bất động dài ngày thường bị suy dinh dưỡng, teo cơ và thiếu hụt protein trầm trọng, khiến tổn thương da khó liền. Khẩu phần ăn hằng ngày cần được tăng cường lượng đạm chất lượng cao từ thịt nạc, cá, trứng, sữa và các loại đậu đỗ nhằm cung cấp đủ acid amin thiết yếu.

Đồng thời, cần bổ sung đầy đủ vitamin C để thúc đẩy tổng hợp mô liên kết, kẽm để hỗ trợ phân chia tế bào biểu mô và vitamin nhóm B giúp tăng cường chuyển hóa năng lượng. Chú ý cho người bệnh uống đủ nước mỗi ngày, khoảng 1,5 đến 2 lít nước dưới dạng nước lọc, nước canh hoặc nước hoa quả tươi để duy trì thể tích tuần hoàn và độ ẩm sinh lý của mô dưới da. Đối với người bệnh khó nuốt hoặc ăn kém, gia đình nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để bổ sung sữa cao năng lượng chuyên biệt.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không tự ý rắc các loại bột thuốc kháng sinh nghiền nhỏ, cao dán đông y gia truyền hoặc đắp lá cây chưa qua kiểm chứng lên vết loét tỳ đè vì rất dễ gây bít tắc dịch tiết và nhiễm trùng hoại tử lan tỏa. Người chăm sóc không tự ý dùng dao kéo cắt lọc phần mô đen hoại tử tại nhà. Mọi loại thuốc bôi sát khuẩn hoặc băng gạc điều trị chuyên sâu cần tuân theo chỉ dẫn của nhân viên y tế chuyên khoa.

Tóm tắt

Chăm sóc loét tỳ đè đòi hỏi tính kiên trì, tỉ mỉ và phối hợp đồng bộ giữa giảm áp lực cơ học, vệ sinh tổn thương cùng nuôi dưỡng toàn diện. Nhận biết sớm vùng da ửng đỏ và xử trí đúng ngay từ đầu giúp rút ngắn thời gian phục hồi, hạn chế biến chứng nguy hiểm cho người nằm một chỗ. Khi có dấu hiệu nhiễm trùng hoặc vết thương không cải thiện, gia đình cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được can thiệp kịp thời.