Cách chăm sóc bệnh thủy đậu an toàn cho người lớn và trẻ nhỏ
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh thủy đậu là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus varicella-zoster gây ra, có khả năng lây lan nhanh qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ các nốt phỏng rạ. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, từ trẻ nhỏ chưa được tiêm phòng đến người trưởng thành chưa có miễn dịch. Khi mắc bệnh, cảm giác ngứa ngáy dữ dội, mệt mỏi và nguy cơ để lại sẹo rỗ luôn là mối bận tâm lớn của người bệnh và gia đình.
Nhiều người thường tìm kiếm các mẹo dân gian để mau khỏi bệnh, tuy nhiên việc áp dụng sai phương pháp như kiêng tắm hoàn toàn, kiêng gió cực đoan hoặc tự ý đắp các loại lá cây có thể dẫn đến nhiễm trùng da nặng nề. Việc nắm vững cách chăm sóc khoa học, giữ vệ sinh thân thể đúng chuẩn và nhận biết sớm các biến chứng nguy hiểm là yếu tố then chốt giúp người bệnh vượt qua đợt thủy đậu một cách an toàn và hạn chế tối đa di chứng thẩm mỹ.
Chăm sóc bệnh thủy đậu là gì?
Bệnh thủy đậu hay còn gọi là phỏng rạ, đặc trưng bởi sự xuất hiện của các nốt ban đỏ sau đó nhanh chóng tiến triển thành mụn nước hình giọt sương nông trên nền da viêm đỏ. Các nốt ban này mọc rải rác khắp cơ thể, từ thân mình, da đầu cho đến mặt và các chi, gây ngứa rát khó chịu. Quá trình phát triển tự nhiên của bệnh thường kéo dài từ một đến hai tuần, trải qua các giai đoạn từ ủ bệnh, khởi phát, phát ban mụn nước cho đến khi các nốt đậu khô mài và bong vảy. Thủy đậu ở người trưởng thành và trẻ em có những đặc điểm bệnh học tương tự nhau về mặt tổn thương da, nhưng người lớn thường có nguy cơ gặp biến chứng nội tạng cao hơn. Mục tiêu chăm sóc y khoa chủ yếu là điều trị hỗ trợ triệu chứng, ngăn ngừa biến chứng nhiễm trùng thứ phát trên da và nâng cao thể trạng để cơ thể tự hồi phục hoàn toàn.
Vệ sinh thân thể và chăm sóc tổn thương da đúng cách
Nhiều quan niệm dân gian cho rằng người mắc bệnh thủy đậu phải kiêng nước hoàn toàn, dẫn đến việc tích tụ mồ hôi, bụi bẩn và tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây bội nhiễm da. Trên thực tế, người bệnh cần được tắm nhanh hàng ngày bằng nước ấm sạch trong phòng kín gió, không ngâm mình quá lâu. Sử dụng sữa tắm dịu nhẹ hoặc xà phòng sát khuẩn nhẹ nếu được bác sĩ khuyến cáo, thao tác nhẹ nhàng và dùng khăn mềm sạch thấm khô người, tránh làm trầy xước hay vỡ các mụn nước. Người bệnh nên mặc quần áo rộng rãi, chất liệu cotton mềm mại, thấm hút mồ hôi tốt. Đối với trẻ nhỏ, phụ huynh nên cắt ngắn móng tay và có thể đeo bao tay mềm vào ban đêm để hạn chế hành động cào gãi trong lúc ngủ, giúp phòng ngừa nguy cơ để lại sẹo lõm và sẹo thâm sau khi lành bệnh.
Biện pháp làm dịu cơn ngứa ngáy và giảm khó chịu ngoài da
Cảm giác ngứa ngáy dữ dội là triệu chứng gây khó chịu hàng đầu cho cả người lớn lẫn trẻ em khi phát ban thủy đậu. Để làm dịu cơn ngứa an toàn, người bệnh có thể áp khăn ẩm mát lên các vùng da kích ứng hoặc sử dụng kem dưỡng chứa calamine bôi ngoài da theo chỉ dẫn của dược sĩ, lưu ý không bôi trực tiếp vào các vết thương hở sâu hoặc vùng niêm mạc mắt và miệng. Nếu ngứa nhiều gây mất ngủ hoặc khiến trẻ quấy khóc liên tục, người nhà nên đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế để được bác sĩ chỉ định các thuốc kháng histamin phù hợp với độ tuổi nhằm giảm ngứa an toàn. Tuyệt đối không tự ý đắp các loại lá cây, thuốc nam nghiền nát hay các hỗn hợp truyền miệng lên da, vì hành động này rất dễ gây viêm da tiếp xúc và nhiễm trùng huyết nguy hiểm.
Chế độ dinh dưỡng và bù nước hỗ trợ tăng cường thể trạng
Khi nhiễm virus thủy đậu, cơ thể thường sốt nhẹ đến sốt cao kèm mệt mỏi, chán ăn, thậm chí các nốt phỏng rạ mọc sâu trong khoang miệng khiến việc nhai nuốt trở nên đau rát. Chế độ dinh dưỡng trong giai đoạn này cần ưu tiên các món ăn mềm, dễ tiêu hóa, giàu dinh dưỡng nhưng được nêm nếm thanh đạm như cháo loãng, súp gà, canh củ quả và sữa. Tránh các thực phẩm cay nồng, thức ăn nhiều axit như cam chanh chua đậm hoặc đồ chiên rán giòn cứng vì dễ cọ xát gây loét miệng. Bổ sung đủ lượng nước mỗi ngày bằng nước lọc, nước oresol pha đúng tỷ lệ, hoặc nước ép trái cây ngọt nhẹ để phòng ngừa mất nước do sốt. Dinh dưỡng hợp lý giúp củng cố hệ miễn dịch, rút ngắn thời gian mệt mỏi và tạo điều kiện cho làn da mau hồi phục.
Điểm khác biệt trong theo dõi giữa người lớn và trẻ nhỏ
Mặc dù cùng do virus varicella-zoster gây ra, mức độ biểu hiện và nguy cơ diễn tiến nặng của bệnh thủy đậu ở hai nhóm đối tượng có sự khác biệt rõ rệt. Trẻ nhỏ thường có biểu hiện phát ban nhanh, sốt nhẹ và hồi phục tương đối suôn sẻ nếu được chăm sóc vệ sinh cẩn thận; tuy nhiên trẻ lại chưa kiểm soát được phản xạ gãi nên nguy cơ nhiễm khuẩn da thứ phát thường cao hơn. Trong khi đó, người lớn mắc thủy đậu thường trải qua đợt bệnh nặng nề hơn với các triệu chứng toàn thân rầm rộ như sốt cao kéo dài, đau mỏi cơ dữ dội và tỷ lệ gặp biến chứng viêm phổi, viêm gan hoặc viêm não cao hơn đáng kể. Do đó, người trưởng thành khi phát hiện nốt đậu không nên chủ quan tự chữa tại nhà mà cần sớm được bác sĩ thăm khám để cân nhắc can thiệp thuốc kháng virus nếu còn trong khung thời gian vàng.
Những dấu hiệu cảnh báo cần đến cơ sở y tế kịp thời
Mặc dù đa số các trường hợp thủy đậu đều diễn tiến lành tính, người chăm sóc cần đặc biệt cảnh giác với các dấu hiệu chuyển biến xấu. Cần đưa người bệnh đến ngay bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất nếu nhận thấy các nốt phỏng rạ chảy mủ đục, vùng da xung quanh sưng đỏ lan rộng và đau nhức dữ dội, biểu hiện của tình trạng bội nhiễm vi khuẩn. Ngoài ra, các triệu chứng toàn thân nguy hiểm bao gồm sốt cao liên tục không đáp ứng với thuốc hạ sốt, khó thở, ho nhiều, co giật, lừ đừ, lơ mơ hoặc đi đứng loạng choạng. Phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và những người có hệ miễn dịch suy giảm khi tiếp xúc với nguồn lây hoặc vừa xuất hiện nốt ban cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám ngay lập tức để có phương án theo dõi y khoa chặt chẽ.
Lưu ý an toàn
Các thông tin chăm sóc tại nhà chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh hay thuốc kháng virus khi chưa có hướng dẫn y tế. Không sử dụng aspirin để hạ sốt cho bệnh nhân thủy đậu do nguy cơ gây biến chứng nguy hiểm đến tính mạng. Tránh cào gãi, chọc vỡ các nốt phỏng nước hoặc đắp các loại thuốc lá tự chế lên vùng da tổn thương. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, cần đến ngay cơ sở y tế để được kiểm tra.
Tóm tắt
Thủy đậu là bệnh nhiễm trùng cấp tính có thể tự giới hạn nếu được chăm sóc và theo dõi đúng phương pháp. Thay vì áp dụng những mẹo truyền miệng thiếu kiểm chứng, người bệnh và gia đình nên tập trung vào vệ sinh thân thể sạch sẽ, giữ da khô thoáng, ăn uống đủ chất và chủ động thăm khám y tế khi xuất hiện các triệu chứng bất thường.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người bị thủy đậu có cần kiêng tắm và kiêng gió tuyệt đối không?
Người mắc thủy đậu hoàn toàn có thể và nên tắm rửa nhẹ nhàng mỗi ngày bằng nước ấm trong phòng kín gió. Việc giữ cơ thể sạch sẽ giúp ngăn ngừa vi khuẩn xâm nhập vào các nốt phỏng rạ gây nhiễm trùng da, tuyệt đối không chà xát mạnh.
Bị thủy đậu nên kiêng ăn những loại thực phẩm nào?
Nốt thủy đậu có thể xuất hiện trong khoang miệng gây đau rát khi ăn uống. Người bệnh nên ưu tiên các món mềm, lỏng, nguội như cháo, súp và tránh các thực phẩm quá chua, cay, mặn hoặc đồ chiên rán nhiều dầu mỡ dễ gây kích ứng niêm mạc.
Có nên bôi thuốc xanh methylen lên toàn bộ nốt mụn nước không?
Khi các nốt phỏng vỡ tự nhiên hoặc se lại, có thể chấm dung dịch sát khuẩn ngoài da thông dụng theo hướng dẫn của nhân viên y tế để ngừa nhiễm khuẩn. Tránh tự ý bôi các loại thuốc mỡ chứa corticoid hoặc lá cây không rõ nguồn gốc.
Bệnh thủy đậu thường kéo dài bao lâu thì khỏi hẳn?
Thời gian lành bệnh trung bình từ 7 đến 10 ngày nếu không xảy ra biến chứng. Khi các nốt đậu khô mài hoàn toàn và bong vảy tự nhiên, nguy cơ lây truyền cho người xung quanh sẽ giảm rõ rệt.
Trẻ bị sốt do thủy đậu có được uống aspirin không?
Tuyệt đối không sử dụng aspirin để hạ sốt cho trẻ em và thanh thiếu niên mắc thủy đậu vì có nguy cơ dẫn đến hội chứng Reye gây tổn thương gan và não nghiêm trọng. Cần tham khảo ý kiến bác sĩ để dùng thuốc hạ sốt an toàn.
