Cao răng hình thành thế nào và lấy cao răng có ảnh hưởng đến răng không

Lấy cao răng là gì?

Cao răng, hay còn gọi là vôi răng, là sản phẩm tích tụ của mảng bám vi khuẩn, mảnh vụn thức ăn và các khoáng chất như canxi photphat trong khoang miệng. Sau mỗi bữa ăn, nếu bề mặt răng không được làm sạch kỹ lưỡng, một màng sinh học vi khuẩn sẽ hình thành chỉ sau vài giờ. Khi màng bám này lưu lại trên răng quá 24 đến 48 giờ, các ion muối khoáng trong nước bọt sẽ thẩm thấu và làm cứng dần mảng bám.

Vôi răng có bề mặt nhám xốp, tạo điều kiện thuận lợi cho các vi khuẩn gây bệnh nha chu bám dính và sinh sôi nhanh chóng. Cao răng có thể xuất hiện ở hai vị trí chính: trên nướu nhìn thấy được bằng mắt thường và dưới nướu bám sâu trong túi nha chu. Do liên kết khoáng hóa rất chắc, việc chải răng hay dùng chỉ nha khoa thông thường không thể loại bỏ được cao răng.

Cơ chế hình thành mảng bám và quá trình khoáng hóa cao răng

Quá trình hình thành vôi răng diễn ra liên tục và trải qua nhiều giai đoạn cụ thể. Khởi đầu là màng mỏng vô khuẩn hình thành từ glycoprotein của nước bọt ngay sau khi làm sạch răng. Tiếp theo, các chủng vi khuẩn trong khoang miệng bám vào màng này, tạo thành mảng bám vi khuẩn dẻo quánh. Nếu không được loại bỏ, vi khuẩn sẽ lên men carbohydrate từ thức ăn thừa, tiết ra độc tố và các chất nền hữu cơ.

Khoảng sau 1 đến 3 ngày, quá trình khoáng hóa bắt đầu diễn ra nhờ sự lắng đọng của các muối canxi và photphat có sẵn trong tuyến nước bọt. Mảng bám mềm dần chuyển thành cấu trúc tinh thể cứng chắc, gắn chặt vào men răng hoặc bề mặt chân răng. Tốc độ vôi hóa phụ thuộc lớn vào đặc tính nước bọt của mỗi cá nhân, vị trí răng gần lỗ thông ống tuyến nước bọt như mặt trong răng cửa dưới, cũng như thói quen vệ sinh răng miệng hàng ngày.

Tác động của việc tích tụ cao răng kéo dài đối với sức khỏe răng miệng

Khi vôi răng không được làm sạch định kỳ, vi khuẩn khu trú trong cao răng sẽ giải phóng độc tố gây phản ứng viêm cục bộ tại mô nướu. Dấu hiệu ban đầu thường là viêm nướu với biểu hiện sưng đỏ, dễ chảy máu khi đánh răng hoặc ăn nhai, kèm theo tình trạng hơi thở có mùi khó chịu.

Nếu tình trạng viêm nướu kéo dài không được can thiệp, vi khuẩn sẽ xâm nhập sâu hơn xuống vùng dưới nướu, gây viêm nha chu. Bệnh lý này phá hủy dây chằng nâng đỡ răng và tiêu dần xương ổ răng xung quanh. Hệ quả là nướu bị tụt xuống, lộ chân răng, hình thành túi nha chu chứa mủ và khiến răng bị lung lay. Thậm chí trong nhiều trường hợp nặng, mất răng vĩnh viễn là điều khó tránh khỏi nếu ổ viêm tiến triển âm thầm qua nhiều năm.

Lấy cao răng có làm mòn men răng hoặc yếu răng hay không

Đây là nỗi lo lắng phổ biến khiến nhiều người ngần ngại đến phòng khám nha khoa. Trước đây, việc cạo vôi răng bằng dụng cụ cầm tay thủ công nếu dùng lực không chuẩn có thể tạo cảm giác khó chịu. Tuy nhiên, nha khoa hiện đại ngày nay chủ yếu áp dụng máy cạo vôi răng siêu âm.

Thiết bị siêu âm hoạt động dựa trên nguyên lý rung tần số cao kết hợp tia nước làm mát. Năng lượng rung động này chỉ tập trung làm vỡ liên kết giữa lớp vôi răng và men răng, khiến mảng bám bong ra một cách nhẹ nhàng. Đầu máy siêu âm hoàn toàn không mài mòn, không cắt gọt men răng hay làm tổn thương ngà răng. Sau khi lấy vôi răng, cảm giác kẽ răng có vẻ thưa hơn thực chất là do khoảng trống trước đây bị mảng cao răng cứng và mô nướu sưng che lấp, nay đã được làm sạch thông thoáng.

Nguyên nhân gây cảm giác ê buốt hoặc chảy máu khi lấy cao răng

Một số người gặp phải cảm giác hơi ê buốt hoặc rỉ máu nhẹ trong và sau khi làm sạch vôi răng. Hiện tượng này hoàn toàn bình thường và bắt nguồn từ tình trạng viêm nhiễm có sẵn của mô nướu trước đó. Khi mảng cao răng bám sâu dưới nướu được lấy đi, vùng nướu đang tổn thương sẽ lộ ra và dễ rỉ ít máu, sau đó sẽ nhanh chóng hồi phục khi môi trường miệng sạch vi khuẩn.

Đối với cảm giác ê buốt, nguyên nhân thường do lớp cao răng dày trước đó che phủ bề mặt chân răng đã bị tụt nướu. Khi lớp vôi được bóc tách, các ống ngà răng tạm thời tiếp xúc với không khí và nhiệt độ trong miệng, gây phản ứng nhạy cảm nhẹ. Cảm giác này thường chỉ thoáng qua và tự biến mất sau một đến hai ngày khi nướu săn se trở lại và ôm sát lấy cổ răng.

Tần suất lấy cao răng định kỳ và hướng dẫn chăm sóc phòng ngừa tại nhà

Theo khuyến cáo chung của các nha sĩ, mỗi người nên đến cơ sở nha khoa để kiểm tra và lấy cao răng định kỳ khoảng 6 tháng một lần. Đối với những trường hợp có tiền sử viêm nha chu, người hút thuốc lá hoặc những người có cơ địa lắng đọng mảng bám nhanh, khoảng cách tái khám có thể ngắn hơn, khoảng 3 đến 4 tháng một lần theo chỉ định của bác sĩ điều trị.

Để làm chậm quá trình tái hình thành vôi răng tại nhà, việc vệ sinh đúng cách đóng vai trò quyết định. Nên chải răng ít nhất hai lần mỗi ngày bằng bàn chải lông mềm và kem đánh răng chứa flouride, kết hợp dùng chỉ nha khoa hoặc máy tăm nước để làm sạch hoàn toàn kẽ răng sau bữa ăn. Nước súc miệng kháng khuẩn cũng có thể được dùng hỗ trợ để kiểm soát mảng bám vi khuẩn trong khoang miệng.

Lưu ý an toàn

Lấy cao răng là thủ thuật nha khoa cơ bản nhưng cần được thực hiện tại các phòng khám nha khoa uy tín bởi bác sĩ hoặc nhân viên y tế có chuyên môn. Tuyệt đối không tự ý dùng các vật nhọn kim loại hay hóa chất tự chế để cạo vôi răng tại nhà vì rất dễ làm trầy xước men răng và gây tổn thương nướu nghiêm trọng. Những người có bệnh lý tim mạch, mang van tim nhân tạo, rối loạn đông máu hoặc đang dùng thuốc chống đông cần thông báo trước cho nha sĩ để có hướng xử trí an toàn.

Tóm tắt

Lấy cao răng định kỳ là phương pháp chăm sóc y tế an toàn, không làm hỏng men răng mà giúp bảo vệ toàn diện sức khỏe nướu và mô nâng đỡ quanh răng. Việc duy trì thói quen làm sạch vôi răng kết hợp vệ sinh răng miệng đúng cách mỗi ngày là nền tảng để giữ hàm răng chắc khỏe, hơi thở thơm mát và phòng ngừa hiệu quả các bệnh lý răng miệng tiến triển.