Cảnh giác với những biến chứng cận thị nguy hiểm cho thị lực
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Cận thị hiện nay không đơn thuần là một tật khúc xạ phổ biến có thể giải quyết dễ dàng bằng một cặp kính có gọng, mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe mắt nghiêm trọng khi độ cận tăng cao mất kiểm soát. Khi độ cận thị tiến triển vượt mức âm sáu đi-ốp, trục nhãn cầu dài ra đáng kể khiến các mô liên kết bên trong mắt bị kéo giãn mỏng dần theo thời gian.
Nhiều người thường chủ quan cho rằng việc tăng độ chỉ gây bất tiện trong sinh hoạt hằng ngày hoặc tốn kém chi phí thay mắt kính mới. Tuy nhiên, sự kéo giãn liên tục của cấu trúc nhãn cầu chính là nguồn cơn dẫn đến hàng loạt tổn thương cấu trúc đáy mắt, làm tăng nguy cơ suy giảm thị lực vĩnh viễn nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời.
Biến chứng cận thị là gì?
Cận thị là tình trạng mắt không thể nhìn rõ các vật ở xa do hình ảnh hội tụ phía trước võng mạc thay vì rơi chính xác lên bề mặt cảm nhận thị giác. Nguyên nhân phổ biến nhất là do giác mạc quá cong hoặc trục nhãn cầu phát triển quá dài so với bình thường. Cận thị thông thường thường dừng tiến triển sau tuổi trưởng thành, trong khi cận thị bệnh lý có xu hướng tiếp tục tăng độ, làm thay đổi giải phẫu đáy mắt và gây suy yếu nghiêm trọng các mô nâng đỡ. Biến chứng cận thị là thuật ngữ y khoa chỉ tập hợp các tổn thương thứ phát xuất hiện trên các bộ phận của mắt như võng mạc, dịch kính, thể thủy tinh và dây thần kinh thị giác bắt nguồn từ sự biến dạng cấu trúc này. Việc hiểu rõ bản chất của các tổn thương giúp người bệnh nâng cao cảnh giác, không xem nhẹ tình trạng cận thị tiến triển và chủ động có kế hoạch chăm sóc mắt đúng cách.
Bong võng mạc và rách võng mạc ở người cận thị nặng
Bong võng mạc và rách võng mạc là biến chứng cấp tính nguy hiểm hàng đầu ở những người có độ cận cao. Khi nhãn cầu bị dài ra theo chiều trước sau, lớp võng mạc lót phía trong đáy mắt sẽ bị kéo căng liên tục, trở nên mỏng manh và dễ xuất hiện các vết thoái hóa dạng lưới hoặc lỗ rách nhỏ. Dịch kính lỏng có thể ngấm qua các vết rách này, lọt xuống phía dưới và bóc tách dần màng võng mạc ra khỏi biểu mô sắc tố nuôi dưỡng bên dưới. Người gặp tình trạng này thường thấy bóng đen che khuất một phần tầm nhìn như một tấm rèm buông xuống, kèm theo hiện tượng chớp sáng liên tục hoặc nhiều đốm đen di động. Nếu không được bác sĩ chuyên khoa mắt phẫu thuật áp lại võng mạc kịp thời, tế bào cảm thụ thị giác sẽ hoại tử nhanh chóng, dẫn đến nguy cơ mất thị lực vĩnh viễn.
Gia tăng nguy cơ mắc bệnh glôcôm và tổn thương dây thần kinh thị giác
Bệnh glôcôm, hay còn gọi là thiên đầu thống, có tỷ lệ xuất hiện cao rõ rệt ở người cận thị nặng so với người có thị lực bình thường. Trục nhãn cầu dài và cấu trúc mô liên kết quanh vùng bè thị giác thay đổi làm suy giảm khả năng thoát lưu thủy dịch, từ đó dễ làm tăng nhãn áp hoặc khiến dây thần kinh thị giác trở nên nhạy cảm hơn trước các tổn thương áp lực. Biến chứng này diễn tiến rất âm thầm, không gây đau đớn dữ dội trong giai đoạn đầu nên người bệnh khó tự nhận biết. Tầm nhìn của bệnh nhân sẽ thu hẹp dần từ ngoại vi vào trung tâm theo dạng hình ống. Khám đo nhãn áp và chụp cắt lớp quang học bán phần sau định kỳ là biện pháp duy nhất giúp phát hiện sớm tổn thương trước khi thị thần kinh bị teo hoàn toàn.
Thoái hóa hoàng điểm và tân mạch hắc mạc gây giảm thị lực trung tâm
Thoái hóa hoàng điểm do cận thị là tổn thương mạn tính xảy ra ngay tại trung tâm của võng mạc, nơi phụ trách thị lực chi tiết và màu sắc của mắt. Trục nhãn cầu phình giãn quá mức có thể gây teo biểu mô sắc tố hoàng điểm, nứt rạn màng Bruch hoặc hình thành các màng tân mạch hắc mạc bất thường dưới hoàng điểm. Những tân mạch này rất mỏng manh, dễ vỡ gây rỉ dịch hoặc xuất huyết đáy mắt đột ngột. Bệnh nhân sẽ nhận thấy hình ảnh nhìn thấy bị méo mó, đường thẳng biến thành đường lượn sóng, hoặc xuất hiện một điểm tối cố định ngay chính giữa tầm nhìn. Biến chứng này làm suy giảm nghiêm trọng khả năng đọc sách, lái xe và nhận diện khuôn mặt, đòi hỏi phải được điều trị chuyên sâu bằng tiêm thuốc nội nhãn hoặc liệu pháp laser phù hợp.
Đục thủy tinh thể xuất hiện sớm do rối loạn dinh dưỡng nội nhãn
Cận thị tiến triển làm biến đổi chuyển hóa và môi trường sinh hóa bên trong nội nhãn, thúc đẩy quá trình xơ hóa thể thủy tinh diễn ra sớm hơn nhiều so với quy luật lão hóa thông thường. Thay vì ngoài sáu mươi tuổi, người có độ cận cao có thể bị đục thể thủy tinh dạng nhân hoặc đục dưới bao sau ngay từ độ tuổi bốn mươi. Khi thể thủy tinh mất dần độ trong suốt, ánh sáng đi vào mắt bị tán xạ, khiến người bệnh luôn cảm thấy như nhìn qua một lớp sương mờ dày đặc, mắt nhìn lóa khi gặp ánh đèn xe ban đêm và màu sắc đồ vật trở nên ố vàng. Sự gia tăng độ cận giả tạo trong thời gian ngắn cũng là dấu hiệu cho thấy thể thủy tinh đang xơ cứng, cần được bác sĩ nhãn khoa đánh giá để lên phương án phẫu thuật thay thể thủy tinh nhân tạo khi cần thiết.
Biện pháp chủ động kiểm soát và ngăn ngừa biến chứng cận thị
Để ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm cho đáy mắt, người mắc tật khúc xạ cần chủ động thiết lập lối sống khoa học kết hợp theo dõi y tế chặt chẽ. Nguyên tắc quan trọng nhất là tuân thủ việc khám mắt định kỳ tại các bệnh viện hoặc phòng khám mắt chuyên khoa mỗi sáu đến mười hai tháng một lần, bao gồm cả soi đáy mắt có giãn đồng tử để kiểm tra toàn diện võng mạc. Bên cạnh đó, cần điều chỉnh thói quen sinh hoạt hằng ngày như áp dụng quy tắc nghỉ ngơi cho mắt sau mỗi hai mươi phút làm việc với màn hình điện tử, đảm bảo khoảng cách đọc tối thiểu ba mươi lăm xăng-ti-mét và làm việc dưới ánh sáng đầy đủ. Người cận thị nặng cũng nên hạn chế các hoạt động thể thao đối kháng mạnh hoặc trò chơi cảm giác mạnh có nguy cơ chấn động đầu để bảo vệ lớp võng mạc nhạy cảm.
Lưu ý an toàn
Thông tin cung cấp trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe nhãn khoa và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa mắt. Mọi dấu hiệu bất thường như nhìn mờ đột ngột, thấy chớp sáng hoặc mất một phần tầm nhìn cần được thăm khám khẩn cấp tại cơ sở y tế có chuyên khoa mắt. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc nhỏ mắt hay tin theo các phương pháp luyện mắt chữa cận thị phản khoa học.
Tóm tắt
Biến chứng cận thị hoàn toàn có thể được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời nếu người bệnh chủ động theo dõi thị lực và thăm khám mắt định kỳ. Việc duy trì thói quen học tập khoa học, kiểm soát tốt độ cận và tuân thủ chỉ dẫn của bác sĩ nhãn khoa là giải pháp bền vững nhất để bảo vệ đôi mắt sáng khỏe lâu dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Độ cận bao nhiêu thì được coi là cận thị nặng?
Cận thị nặng thường được xác định khi độ khúc xạ từ âm sáu đi-ốp trở lên, hoặc khi trục nhãn cầu dài ra bất thường khiến các cấu trúc nội nhãn bị kéo giãn quá mức.
Mổ cận thị có giúp loại bỏ hoàn toàn nguy cơ biến chứng không?
Phẫu thuật khúc xạ bằng tia laser chỉ định hình lại bề mặt giác mạc để bỏ kính, chứ không thay đổi được độ dài trục nhãn cầu hay hồi phục phần võng mạc đã bị kéo giãn. Do đó, nguy cơ biến chứng đáy mắt vẫn tồn tại.
Bao lâu người cận thị nặng nên đi khám mắt định kỳ một lần?
Người bị cận thị nặng nên đi khám đáy mắt định kỳ ít nhất mỗi sáu tháng đến một năm một lần, hoặc kiểm tra ngay khi thấy mắt có hiện tượng ruồi bay nhiều hay chớp sáng.
Hiện tượng chớp sáng trước mắt ở người cận thị có nguy hiểm không?
Chớp sáng hoặc đốm đen bất thường có thể cảnh báo tình trạng thoái hóa dịch kính, rách võng mạc hoặc bắt đầu bong võng mạc. Người bệnh cần đến ngay cơ sở nhãn khoa để được thăm khám đáy mắt kịp thời.
Thuốc nhỏ mắt có thể chữa khỏi tật cận thị không?
Không có loại thuốc nhỏ mắt hay viên uống nào làm giảm hẳn độ cận thực thể. Các sản phẩm bổ mắt chỉ hỗ trợ dinh dưỡng và giảm mỏi mắt tạm thời, không thay thế được việc thăm khám y khoa.
